Nữ quyền từng là ngọn đuốc soi sáng con đường giải phóng phụ nữ. Nó đại diện cho cuộc đấu tranh chính đáng nhằm đòi lại quyền bình đẳng trong giáo dục, công việc và cuộc sống. Thế nhưng, giữa dòng chảy đó, một dạng biến tướng nguy hiểm đang âm thầm lớn lên. Khi lý tưởng cao đẹp bị bóp méo thành công cụ tạo ra thù hận, chia rẽ và áp đặt, đó là lúc nữ quyền độc hại xuất hiện.

Trong thời đại mạng xã hội bùng nổ, ranh giới giữa đấu tranh chính đáng và cực đoan ngày càng mờ nhạt. Những câu nói khái quát hóa, những cuộc tấn công vô cớ và sự thanh trừng nội bộ đang biến nữ quyền từ phong trào giải phóng thành một dạng áp bức mới. Vậy đâu là dấu hiệu để nhận ra khi nữ quyền đã vượt qua ranh giới và trở nên độc hại?

Gieo rắc tư tưởng thù ghét nam giới (Misandry)

Misandry, thường được hiểu là sự thù ghét đàn ông hoặc định kiến chống lại nam giới. Đây là một trong những biểu hiện rõ nét nhất của nữ quyền độc hại. Trái ngược với việc chỉ trích những cấu trúc quyền lực mang tính bất bình đẳng, sự thù ghét này thường hướng sự công kích thông qua các hành vi như gán ghép những tính xấu, hạ thấp phẩm giá vào một cá nhân hoặc toàn bộ nam giới.

Những định kiến này thường xuất hiện rất vi tế trong đời sống hàng ngày, từ các câu nói đùa mang tính hạ thấp đến việc chế giễu sự nam tính hoặc phủ nhận cảm xúc của nam giới: “Đàn ông đều tệ như nhau” hay là “Tất cả đàn ông đều vũ phu”...

Nữ quyền độc hại còn đưa ra những tiêu chuẩn kép về việc hành vi này được chấp nhận ở phụ nữ nhưng sẽ chỉ trích dữ dội nếu đàn ông làm thế. Ví dụ như việc kêu gọi nam giới không được đánh giá phụ nữ qua ngoại hình, nhưng người có tư tưởng nữ quyền độc hại lại thoại mái miệt thị ngoại hình của đàn ông.

Ở trạng thái vĩ mô, trong nhận định của nữ quyền độc hại, nam giới có thể bị vật hóa như những công cụ tài chính, bảo vệ hoặc tình dục, thay vì được nhìn nhận như những cá nhân có cảm xúc, tổn thương và nhu cầu tinh thần.

Tấn công những người phụ nữ mang tư tưởng truyền thống

Khi "nữ quyền" không còn dừng lại ở việc trao quyền lựa chọn mà trở thành áp đặt lối sống, tư tưởng này bắt đầu chuyển sang trạng thái độc hại. Việc tấn công những phụ nữ chọn lối sống truyền thống (như làm nội trợ, kết hôn sớm, hoặc ưu tiên gia đình) là một biểu hiện điển hình của chủ nghĩa lệch lạc “nữ quyền độc hại”.

Dẫu rằng sơ khởi của vấn đề này bắt nguồn từ việc e ngại rằng lựa chọn đó có thể khiến phụ nữ rơi vào bất bình đẳng. Dần dà, tư tưởng này trở nên cực đoan khi người theo chủ nghĩa độc hại cho rằng: Quyền tự do của người phụ nữ là thoát ly khỏi gia đình, những giá trị truyền thống và phải đạt được những thành công không nằm trong tầm tay với. Từ đó, các hành động tấn công như miệt thị, tẩy chay giữa những người phụ nữ xảy ra.

Thậm chí, trong ngôn ngữ đại chúng, việc này còn góp phần làm bùng phát tư tưởng tấn công người phụ nữ truyền thống. Những thuật ngữ như “Pick me girl” dần bị lạm dụng để tấn công bất kỳ phụ nữ nào có quan điểm khác biệt với dòng nữ quyền chủ đạo hoặc thể hiện sự đồng cảm với nam giới.

Chia rẽ và loại trừ ngay trong nội bộ

Một nghịch lý của nữ quyền độc hại là sự quay lưng với chính tinh thần đoàn kết mà phong trào này từng theo đuổi. Trong một số trường hợp, những người theo quan điểm cực đoan sẵn sàng loại trừ các nhóm phụ nữ khác (ví dụ: phụ nữ chuyển giới, hoặc phụ nữ có sắc tộc, tôn giáo khác) nếu những người này không đồng tình với quan điểm cực đoan của họ.

Trong xã hội học, hiện tượng này thường xảy ra khi phong trào xã hội chuyển từ mục tiêu "thay đổi cộng đồng" sang việc "thanh trừng tư tưởng". Thay vì mở rộng vòng tay để tạo nên sức mạnh đoàn kết, nữ quyền độc hại lại thu hẹp số người theo chủ nghĩa nữ quyền để bảo vệ quan điểm.

Ở một số trường hợp, người theo nữ quyền độc hại còn coi những người đấu tranh ôn hòa là "kẻ hèn nhát" hoặc "tiếp tay của chế độ phụ quyền". Khi đó, mũi nhọn công kích không còn hướng ra bên ngoài mà quay ngược vào chính nội bộ phong trào. Thay vì đối thoại với những người có quan điểm vốn đối lập từ đầu, người mang tư tưởng nữ quyền độc hại sẵn sàng cô lập, bôi nhọ danh dự và tẩy chay chính các đồng minh từng chia sẻ lý tưởng nữ quyền với họ. Hệ quả là phong trào bị phân rã từ bên trong, còn tinh thần đoàn kết vốn là nền tảng của nữ quyền dần bị xói mòn.

Khi nữ quyền cần quay về với cốt lõi

Trong khi nữ quyền hướng đến sự bình đẳng giới, thì nữ quyền độc hại lại nhân danh nữ quyền khiến xung đột càng thêm cực đoan. Nữ quyền chân chính đề cao sự lựa chọn của từng cá nhân và tính công bằng. Một xã hội tiến bộ là nơi cả nam giới và nữ giới đều được tôn trọng và có cơ hội phát triển như nhau mà không bị gò bó bởi các định kiến hay cực đoan ý thức hệ.

Nhận diện nữ quyền độc hại vì thế không nhằm phủ nhận nữ quyền, mà để bảo vệ tinh thần bình đẳng giới khỏi sự biến dạng. Chỉ khi phong trào quay trở lại với đối thoại, đồng cảm và tinh thần bao dung, nữ quyền mới có thể tiếp tục hoàn thành sứ mệnh giải phóng mà nhiều thế hệ đã dày công xây dựng.