Trước khi gắn liền với hoa, thiệp chúc mừng và những lời tri ân, Ngày của Mẹ từng gắn với chiến tranh, các phong trào xã hội và cả những lời kêu gọi hòa bình.

Trong văn hóa Hy Lạp cổ đại, các nghi lễ dành cho nữ thần Rhea - biểu tượng của sinh sản và tình mẫu tử, từng được tổ chức như một phần quan trọng của đời sống tín ngưỡng. Đến thế kỷ 17 tại Anh, “Mothering Sunday” trở thành dịp để những đứa trẻ trở về nhà, mang theo hoa và bánh ngọt tặng mẹ trước lễ Phục sinh.

Dù những tập tục ấy dần biến mất, ý niệm về việc tôn vinh người mẹ vẫn tiếp tục được tái định nghĩa qua nhiều thời kỳ. Cuối những năm 1800, nền tảng Ngày của Mẹ hiện đại được định hình tại Mỹ qua hai cái tên: Julia Ward Howe và Anna Jarvis. Trong khi bà Julia Ward Howe nhìn Ngày của Mẹ như một “diễn đàn” vì hòa bình, bà Anna Jarvis lại muốn đưa ngày lễ này trở về với nguyên bản của tình mẫu tử.

Vào năm 1870, bà Julia Ward Howe - nhà hoạt động vì hòa bình và quyền phụ nữ, công bố “Bản tuyên ngôn về Ngày của Mẹ”, kêu gọi phụ nữ trên toàn thế giới cùng hợp lực để ngăn chặn chiến tranh. Sau những gì chứng kiến từ cuộc Nội chiến Mỹ và các cuộc xung đột tại châu Âu, bà Howe nhìn Ngày của Mẹ như một không gian để phụ nữ cùng cất tiếng nói vì hòa bình. Khi lời kêu gọi này không tạo được sức lan tỏa rộng rãi, bà tiếp tục đề xuất một “Ngày của Mẹ vì Hòa bình” vào tháng Sáu. Dù chỉ được hưởng ứng trong phạm vi hạn chế, ý tưởng ấy vẫn để lại dấu ấn trong những hình dung đầu tiên về Ngày của Mẹ hiện đại.

Sau đó, dòng chảy hình thành Ngày của Mẹ dần chuyển hướng sang một ý nghĩa khác. Những người phụ nữ như bà Ann Maria Reeves Jarvis và con gái bà - bà Anna Jarvis, biến ký ức cá nhân thành một nỗ lực định hình ngày lễ ở quy mô quốc gia, mở ra chương tiếp theo trong lịch sử phức tạp của Ngày của Mẹ.

Trong bối cảnh phong trào y tế công cộng phát triển mạnh tại United States, khi phụ nữ ngày càng giữ vai trò tích cực trong các hoạt động cải cách xã hội, bà Jarvis thành lập các “Mothers’ Work Clubs” và khởi xướng “Mother’s Work Days”. Thông qua những hoạt động này, phụ nữ cùng nhau cải thiện điều kiện sống, dọn dẹp môi trường và nâng cao nhận thức về vệ sinh cộng đồng.

Khi cuộc Nội chiến ở Mỹ bùng nổ, nơi bà sinh sống bị chia rẽ sâu sắc, trọng tâm hoạt động của bà Jarvis cũng thay đổi. Trong bối cảnh đó, bà kêu gọi các hội nhóm phụ nữ do bà lãnh đạo cùng hỗ trợ các binh sĩ bị thương hoặc đau bệnh ở cả hai phía, đồng thời hướng đến mục tiêu hòa giải sau chiến tranh.

Dù không kết hôn và không sinh con, bà Anna Jarvis dành toàn bộ tâm huyết để định hình Ngày của Mẹ như một ngày đặc biệt để những người con bày tỏ lòng biết ơn với người mẹ. Bà chọn hoa cẩm chướng trắng làm biểu tượng và đề cao những lá thư viết tay như một cách bày tỏ tình cảm chân thành hơn các tấm thiệp in sẵn.

Nỗ lực vận động của bà cuối cùng đã được ghi nhận khi Tổng thống Mỹ đương thời Woodrow Wilson chính thức công nhận Ngày của Mẹ là ngày lễ quốc gia vào năm 1914, ngay trước khi Thế chiến 1 bùng nổ.

Tuy nhiên, chỉ vài năm sau khi được công nhận trên toàn quốc, bà Anna Jarvis bắt đầu phản đối chính ngày lễ mà bà từng dành nhiều năm để xây dựng. Trong mắt bà, Ngày của Mẹ vốn phải là một dịp thiêng liêng dành cho tình mẫu tử nhưng dần bị biến thành hoạt động thương mại xoay quanh việc bán hoa và thiệp chúc mừng. Càng về sau, bà càng công khai chỉ trích sự thương mại hóa này, thậm chí từng kêu gọi bãi bỏ Ngày của Mẹ vào năm 1943.

Dù trải qua nhiều biến đổi, Ngày của Mẹ vẫn là dịp để nhìn lại cách con người gìn giữ ký ức gia đình, tình mẫu tử và cả những khát vọng về sự kết nối, hòa bình trong đời sống xã hội.

Phía sau những bó hoa, những món quà hay những tấm thiệp gửi đến những người mẹ vào mỗi tháng Năm còn là câu chuyện về ký ức, hòa bình và những cách con người nhìn nhận tình mẫu tử qua nhiều thời đại.

Bài: Cécile Uyên Phương