Theo TS.BS Nighat Arif, chuyên gia về sức khỏe phụ nữ tại Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS), các đợt nắng nóng giống như một “bài kiểm tra sức chịu đựng” đối với hệ tim mạch của phụ nữ, và tác động lên họ nghiêm trọng hơn so với nam giới. Tiến sĩ Cat Pinho-Gomes, chuyên gia tư vấn y tế công cộng tại Viện Sức khỏe Toàn cầu trực thuộc University College London (UCL), cũng cho biết phụ nữ có thể có nguy cơ tử vong do nắng nóng cao hơn nam giới, dù vẫn cần thêm nhiều bằng chứng để khẳng định điều này.

Khác biệt sinh học khiến phụ nữ dễ chịu tác động hơn

Tiến sĩ Nighat Arif cho biết về mặt sinh học, phụ nữ có nguy cơ chịu ảnh hưởng bởi nắng nóng cao hơn nam giới do sự dao động tự nhiên của hormone và cách cơ thể phản ứng với nhiệt. Một nghiên cứu công bố năm 2025 cho thấy phụ nữ tiết ít mồ hôi hơn nam giới khiến khả năng tản nhiệt kém hiệu quả. Bên cạnh đó, tỷ lệ mỡ cơ thể cao hơn cũng khiến nhiệt khó thoát ra ngoài. Khi kết hợp với sự thay đổi của estrogen và progesterone, hệ thống “làm mát” cơ thể dễ mất cân bằng hơn, làm tăng gánh nặng cho hệ tim mạch trong những ngày nắng nóng. Điều đó có nghĩa là cơ thể phụ nữ thường cần nhiều thời gian hơn để hạ nhiệt khi phải tiếp xúc với thời tiết nóng kéo dài.

Tuy nhiên, nhiều nhà khoa học cũng lưu ý rằng khác biệt sinh học chỉ là một phần của bức tranh. Nguy cơ sức khỏe còn chịu ảnh hưởng bởi tuổi tác, bệnh nền và điều kiện sống của mỗi người.

Trong chu kỳ kinh nguyệt, sự biến động hormone khiến cơ thể nhạy cảm hơn với nhiệt. Theo tiến sĩ Arif, ở nửa sau của chu kỳ, trước khi hành kinh, nồng độ progesterone tăng lên làm thân nhiệt tăng theo khiến cảm giác nóng bức trở nên khó chịu hơn. Khi kỳ kinh bắt đầu, estrogen - hormone có vai trò quan trọng trong điều hòa thân nhiệt - giảm xuống mức thấp nhất, buộc tim phải hoạt động nhiều hơn để làm mát cơ thể. Việc mất máu trong kỳ kinh cũng đồng nghĩa với mất sắt, làm giảm khả năng vận chuyển oxy và khiến hệ tim mạch chịu thêm áp lực, đặc biệt ở những phụ nữ có kỳ kinh kéo dài hoặc mất nhiều máu hơn trong kỳ kinh nguyệt.

Chị Michaela Finn, sống tại miền bắc thủ đô London, cho biết trong đợt nắng nóng cuối tháng 6, chị cảm thấy mệt mỏi, chóng mặt, lo âu và gần như ngất xỉu khi đang chuẩn bị đi làm dù kỳ kinh nguyệt của chị vẫn diễn ra như bình thường.

Ở giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh, sự suy giảm estrogen khiến cơ thể khó duy trì thân nhiệt ở mức ổn định và đổ mồ hôi ban đêm. Khi thời tiết nắng nóng kéo dài, những biểu hiện này có xu hướng xuất hiện thường xuyên hơn và mạnh mẽ hơn. Một số nghiên cứu cũng cho rằng biến đổi khí hậu và nhiệt độ môi trường ngày càng tăng có thể khiến phụ nữ trong giai đoạn này đối mặt với nhiều khó khăn, vất vả hơn trước đây.

Trong thai kỳ, cơ thể người mẹ cũng chịu áp lực lớn hơn trong việc điều hòa thân nhiệt. Một nghiên cứu đăng trên tạp chí y khoa Lancet cho thấy quá trình chuyển hóa tăng lên để nuôi thai nhi tạo ra nhiều nhiệt hơn, đồng thời cơ thể cũng cần được bổ sung nhiều nước hơn khiến phụ nữ mang thai dễ bị stress nhiệt. Theo tiến sĩ Arif, khi kích thước cơ thể tăng lên cùng với sự phát triển của thai nhi, hệ tim mạch phải làm việc nhiều hơn để đáp ứng nhu cầu của cả mẹ và bé. Một nghiên cứu cũng cho thấy stress nhiệt có thể làm tăng nguy cơ xảy ra các biến chứng bất lợi đối với mẹ và thai nhi, đặc biệt ở những thai kỳ có nguy cơ cao.

Dù biểu hiện ở mỗi giai đoạn là khác nhau, điểm chung là sự thay đổi nội tiết và sinh lý khiến cơ thể phụ nữ phải tiêu tốn nhiều năng lượng hơn để duy trì nhiệt độ ổn định. Trong bối cảnh các đợt nắng nóng ngày càng cực đoan, việc nhận biết những thay đổi này sẽ giúp phụ nữ chủ động hơn trong việc nghỉ ngơi, bổ sung nước và theo dõi các dấu hiệu bất thường của cơ thể.

Yếu tố xã hội khiến phụ nữ dễ tổn thương hơn

Không phải mọi khác biệt về nguy cơ sức khỏe trong các đợt nắng nóng đều bắt nguồn từ sinh học. Bà Alexandra Schneider, nhà dịch tễ học môi trường và Phó giám đốc Viện Dịch tễ học Helmholtz Munich, cho rằng điều kiện sống và môi trường xã hội nơi phụ nữ sinh sống có thể tạo ra tác động lớn hơn cả sự khác biệt về hormone.

Tiến sĩ Cat Pinho-Gomes, đồng tác giả một tổng quan nghiên cứu về sự khác biệt giới trong các ca tử vong liên quan đến nắng nóng tại Anh, cũng nhận định hoàn cảnh kinh tế - xã hội là yếu tố quan trọng. Trong nhiều ngành nghề, phụ nữ thường có thu nhập thấp hơn, ít quyền chủ động sắp xếp thời gian nghỉ ngơi và đồng thời vẫn đảm nhận phần lớn công việc chăm sóc con cái, người già hoặc người thân trong gia đình. Điều đó khiến họ có ít cơ hội hơn để nghỉ ngơi, làm mát cơ thể hoặc chủ động bảo vệ sức khỏe khi nhiệt độ tăng cao.

Tuổi tác cũng góp phần làm gia tăng rủi ro. Người cao tuổi vốn dễ bị ảnh hưởng bởi nắng nóng do khả năng điều hòa thân nhiệt suy giảm, nguy cơ mất nước cao hơn và nhiều người phải sử dụng thuốc điều trị các bệnh tim mạch hoặc tăng huyết áp. Vì phụ nữ có tuổi thọ trung bình cao hơn nam giới nên họ chiếm tỷ lệ lớn hơn trong nhóm dân số rất cao tuổi, kéo theo số ca tử vong tuyệt đối trong các đợt nắng nóng cũng cao hơn.

Theo ông Laurie Parsons, nhà nghiên cứu tại Đại học Royal Holloway (London), bất bình đẳng trong môi trường làm việc cũng khiến phụ nữ chịu gánh nặng lớn hơn. Nghiên cứu của ông cho thấy phụ nữ dành nhiều thời gian hơn nam giới làm việc trong điều kiện nhiệt độ vượt ngưỡng an toàn. Ngay cả khi làm cùng một công việc, họ thường ít có cơ hội nghỉ giải lao hơn, trong khi công việc của nam giới dễ được nhận diện là lao động nặng và được áp dụng các biện pháp bảo vệ trước nắng nóng. Sau giờ làm, nhiều phụ nữ vẫn tiếp tục đảm nhận việc nhà và chăm sóc gia đình, khiến thời gian cơ thể được phục hồi càng bị rút ngắn.

Ông Parsons nhận định căng thẳng do nhiệt không đơn thuần là hệ quả của thời tiết mà còn phản ánh những bất bình đẳng trong điều kiện lao động và vai trò giới.

Đọc thêm: Nóng 40 độ nhưng tại sao nước Pháp vẫn do dự với điều hòa?

Thích ứng với nắng nóng để bảo vệ sức khỏe

Khi các đợt nắng nóng trở nên thường xuyên và kéo dài hơn do biến đổi khí hậu, việc hiểu rõ cách cơ thể phản ứng với nhiệt độ cao cũng trở thành một phần quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe. Một tổng quan lớn về các nghiên cứu về tác động của nhiệt độ cao cho thấy việc tiếp xúc với nắng nóng làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch và tử vong. Trong những ngày nhiệt độ tăng cao, tim phải hoạt động nhiều hơn để giúp cơ thể tản nhiệt. Khi kết hợp với tình trạng mất nước và mất muối do đổ mồ hôi, nguy cơ kiệt sức vì nóng, tụt huyết áp và các biến chứng tim mạch cũng tăng lên.

Theo TS.BS Nighat Arif, bên cạnh việc uống đủ nước, hạn chế hoạt động ngoài trời vào thời điểm nắng gắt và chủ động làm mát cơ thể, điều quan trọng hơn là nhận biết sớm những thay đổi của cơ thể. Những dấu hiệu như mệt mỏi kéo dài, chóng mặt, tim đập nhanh hay kiệt sức không nên bị xem nhẹ bởi đó có thể là tín hiệu cho thấy cơ thể đang chịu áp lực từ nhiệt độ cao.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng nhấn mạnh khả năng thích ứng với nắng nóng không chỉ phụ thuộc vào từng cá nhân. Môi trường làm việc an toàn hơn, chính sách bảo vệ những người thuộc nhóm dễ bị tổn thương và nhận thức đầy đủ về những khác biệt giới trong sức khỏe đều là những yếu tố cần thiết để giảm thiểu tác động của các đợt nắng nóng cực đoan. Như TS.BS Nighat Arif nhấn mạnh: “Đây không phải là vấn đề của riêng phụ nữ. Đây là vấn đề của toàn xã hội. Nếu chúng ta làm đúng cho phụ nữ, chúng ta sẽ làm đúng cho tất cả mọi người”.