Những đợt nắng nóng cực đoan đang khiến câu hỏi về khả năng chống chịu của châu Âu trước biến đổi khí hậu trở nên cấp bách hơn bao giờ hết. Tại Pháp, nhiệt độ nhiều khu vực đã vượt 40°C, trong bối cảnh những mùa hè khắc nghiệt hơn đang đặt ra sức ép ngày càng lớn lên đời sống người dân. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trong tuần từ ngày 21 đến 28/6, số ca tử vong liên quan đến nắng nóng trên toàn châu lục tăng đáng kể so với mức thông thường. Riêng tại Pháp, cơ quan y tế công cộng ghi nhận số người tử vong cao hơn khoảng 1.000 ca so với mức thường thấy cùng kỳ, trong đó 85% là người cao tuổi.

Trong bối cảnh đó, điều hòa tưởng như là giải pháp trực tiếp để giúp người dân chống chọi với nắng nóng. Tuy nhiên, Pháp hiện vẫn là một trong những quốc gia có tỷ lệ sử dụng điều hòa thuộc nhóm thấp toàn cầu, với chỉ khoảng 25% nhà ở và khoảng 7% trường học được trang bị điều hòa. Thực tế ấy đặt ra câu hỏi vì sao một trong những nền kinh tế phát triển hàng đầu thế giới vẫn chưa phổ cập điều hòa như nhiều quốc gia khác?

Câu chuyện chiếc điều hòa và “mùa hè rực lửa”

Một trong những lý do Pháp chưa phổ biến sử dụng điều hòa còn liên quan đến chính cách các thành phố và nhà ở tại đây được xây dựng. Phần lớn khu vực trung tâm thủ đô Paris được hình thành từ quy hoạch Haussmann vào thế kỷ XIX với những dãy nhà có mặt tiền đá vôi và ban công sắt đặc trưng. Đây được xem là một phần quan trọng của di sản kiến trúc thành phố. Vì vậy, việc lắp đặt dàn nóng điều hòa trên mặt tiền hoặc ban công thường phải trải qua quy trình xin phép phức tạp và có thể bị từ chối nếu ảnh hưởng đến cảnh quan.

Không chỉ vậy, phần lớn nhà ở tại Pháp được thiết kế với mục tiêu giữ ấm vào mùa đông. Những căn hộ nhiều cửa kính, hướng Nam và có khả năng giữ nhiệt tốt từng được xem là tiêu chuẩn của nhà ở chất lượng cao. Thế nhưng, khi các đợt nắng nóng xuất hiện thường xuyên hơn, chính những đặc điểm này lại khiến nhiều căn hộ trở nên ngột ngạt vào mùa hè.

Trong đợt nắng nóng lịch sử năm 2003, khoảng hai phần ba số nạn nhân thiệt mạng tại Paris sống trong những căn hộ nhỏ hẹp, nóng bức ở tầng trên cùng của các tòa nhà. Mặc dù vậy, trở ngại về hạ tầng chỉ là một phần của câu chuyện.

Điều hòa và bài toán không chỉ nằm ở nhiệt độ

Nếu xét từ góc độ sức khỏe cộng đồng, việc mở rộng sử dụng điều hòa dường như là giải pháp trực tiếp để bảo vệ người dân trước những đợt nắng nóng cực đoan. Tuy nhiên, tại Pháp, chiếc điều hòa không chỉ là một thiết bị chống nóng mà còn trở thành tâm điểm của những tranh luận lớn hơn về khả năng tiếp cận, an ninh năng lượng và cách các thành phố thích ứng với khí hậu đang thay đổi.

Đối với nhiều gia đình, rào cản đầu tiên không nằm ở việc có nên lắp điều hòa hay không mà là liệu họ có đủ khả năng chi trả cho nó. Ngoài chi phí mua và lắp đặt ban đầu, hóa đơn điện tăng cao trong những tháng nóng nhất cũng có thể trở thành gánh nặng. Điều này làm dấy lên lo ngại rằng nếu điều hòa trở thành phương án chống nóng chủ yếu, khả năng duy trì một không gian sống thoải mái, an toàn trong mùa hè sẽ ngày càng phụ thuộc vào điều kiện kinh tế của mỗi người.

Ở cấp độ rộng hơn, câu hỏi đặt ra là liệu hệ thống năng lượng có thể đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng hay không. Khi nhiệt độ tăng cao, việc hàng triệu thiết bị làm mát hoạt động đồng thời có thể tạo áp lực lớn lên lưới điện. Trong đợt nắng nóng gần đây, một sự cố đã khiến hàng chục nghìn hộ dân ở miền Tây nước Pháp mất điện, trong khi hai lò phản ứng hạt nhân phải tạm dừng hoạt động.

Bên cạnh vấn đề năng lượng, các nhà môi trường cho rằng việc phụ thuộc quá nhiều vào điều hòa có thể tạo ra một vòng luẩn quẩn. Điều hòa giúp giảm nhiệt trong nhà nhưng đồng thời thải nhiệt ra môi trường bên ngoài. Khi được sử dụng trên quy mô lớn, lượng nhiệt này có thể góp phần làm gia tăng hiệu ứng “đảo nhiệt đô thị”. Một nghiên cứu cho thấy việc sử dụng điều hòa rộng rãi có thể khiến nhiệt độ đô thị tăng thêm khoảng 2,2°C trong những ngày nóng nhất. Vì vậy, theo một số chuyên gia khí hậu Pháp, việc mỗi cá nhân tự tìm cách chống nóng bằng điều hòa chưa chắc đã tạo ra một giải pháp hiệu quả cho cả thành phố.

Đọc thêm: Khi Gen Z dùng ứng dụng thời tiết để tăng tốc độ bắt nắng

Khi chiếc điều hòa trở thành vấn đề chính sách

Những tranh luận xoay quanh chiếc điều hòa dần vượt ra khỏi phạm vi của một thiết bị gia dụng để trở thành một câu hỏi chính sách tại Pháp. Trong một xã hội đang đối mặt với những mùa hè khắc nghiệt hơn, đâu là cách bảo vệ người dân hiệu quả nhất trước nắng nóng cực đoan?

Sự khác biệt trong cách nhìn nhận chiếc điều hòa cũng phản ánh hai hướng tiếp cận trước khủng hoảng khí hậu trên chính trường Pháp. Một bên cho rằng trong bối cảnh nhiệt độ ngày càng tăng, điều hòa cần được xem như một công cụ bảo vệ sức khỏe, đặc biệt tại những nơi tập trung nhóm dễ bị tổn thương như bệnh viện, trường học và cơ sở chăm sóc người cao tuổi.

Quan điểm này được thể hiện rõ ở bà Marine Le Pen, lãnh đạo đảng cực hữu Tập hợp Quốc gia (RN), khi bà nhiều lần kêu gọi mở rộng sử dụng điều hòa tại các cơ sở công cộng quan trọng, cho rằng ưu tiên trước mắt là giảm tác động của nắng nóng lên đời sống người dân.

Ở chiều ngược lại, nhiều chính trị gia cánh tả, giới quy hoạch đô thị và các nhà hoạt động môi trường cho rằng điều hòa không nên trở thành câu trả lời duy nhất cho các đợt nóng cực đoan. Theo họ, các thành phố cần tập trung vào những giải pháp thích ứng dài hạn thay vì chỉ dựa vào việc làm mát từng không gian riêng lẻ.

Tuy nhiên, ranh giới giữa hai quan điểm này đang dần thay đổi. Một số chính trị gia thuộc đảng Les Écologistes vốn lâu nay phản đối việc phổ biến điều hòa, cũng bắt đầu thừa nhận rằng thiết bị này có thể trở nên cần thiết trong một số không gian nhất định. Sự thay đổi ấy cho thấy chiếc điều hòa tại Pháp không còn chỉ là một lựa chọn cá nhân, mà đã trở thành một phần trong cuộc tranh luận lớn hơn về cách một xã hội thích ứng với khí hậu nóng lên.

Pháp đang chọn giải pháp nào?

Thay vì khuyến khích lắp điều hòa đại trà, chính quyền thủ đô Paris đang ưu tiên các giải pháp làm mát ở quy mô đô thị. Thành phố này tiếp tục mở rộng hệ thống làm mát tập trung (district cooling), một mạng lưới đường ống ngầm sử dụng nước từ sông Seine để làm mát các tòa nhà thay cho những dàn điều hòa hoạt động riêng lẻ. Hệ thống hiện phục vụ nhiều công trình như bảo tàng Louvre, Grand Palais và các bệnh viện, đồng thời được Paris đặt mục tiêu mở rộng lên hơn 3.000 tòa nhà vào năm 2042 nhằm giảm tiêu thụ điện năng, phát thải và hiệu ứng đảo nhiệt đô thị. Song song đó là việc gia tăng diện tích cây xanh, phát triển các "đảo làm mát" gồm công viên, thư viện, hồ bơi và không gian công cộng để người dân tránh nóng, đồng thời sử dụng các vật liệu phản xạ nhiệt trên mái nhà và mặt đường nhằm giảm nhiệt độ đô thị.

Nhu cầu sử dụng điều hòa tại Pháp vẫn đang gia tăng cùng với những mùa hè ngày càng nóng hơn. Nhưng câu hỏi đặt ra không còn đơn thuần là có nên lắp điều hòa hay không. Với nhiều nhà hoạch định chính sách, thách thức lớn hơn nằm ở việc làm thế nào để bảo vệ người dân trước các đợt nắng nóng cực đoan mà không tạo thêm áp lực lên hệ thống năng lượng, môi trường đô thị và các mục tiêu dài hạn về thích ứng khí hậu.