Trong một chuyến leo núi, nữ họa sĩ Dương Linh Đan tìm thấy sự đồng điệu với loài hoa xấu hổ, hay còn gọi là hoa mimosa, loài hoa sau này trở thành hình ảnh lặp lại đầy ý nghĩa trong các tác phẩm sơn mài của cô. Ở một góc độ khác, hoa xấu hổ cũng là cách Dương Linh Đan mô tả bản thân: phản ứng với thế giới bằng bản năng, vừa cảnh giác nhưng cũng dịu dàng, khó đoán.

Hành trình khám phá tranh sơn mài

Sinh ra và lớn lên tại Hà Nội, Dương Linh Đan đã chớm nở năng khiếu hội hoạ từ khi còn bé. Cô thể hiện niềm yêu thích vẽ tranh, chơi với màu sắc và sáng tác truyện tranh. Niềm yêu thích hội họa lớn dần theo thời gian, cùng những giải thưởng trong các cuộc thi vẽ. “Mình cảm thấy may mắn khi được gia đình ủng hộ và động viên việc theo đuổi con đường nghệ thuật chuyên nghiệp”, nữ họa sĩ chia sẻ.

Từ năm 4 tuổi, Dương Linh Đan được chẩn đoán khiếm thính nhưng cô không xem đó là một rào cản đặc biệt. Do khả năng nghe suy giảm, lại dễ bị ảnh hưởng bởi tiếng ồn lớn nên Linh Đan thường giao tiếp bằng cách quan sát và sử dụng ngôn ngữ cơ thể để hiểu người đối diện. Do suy giảm thính lực, giọng nói của nữ hoạ sĩ đôi lúc bị ngọng và việc truyền đạt cũng trở nên khó khăn hơn. Tuy nhiên, với một tâm hồn lạc quan, cô trân trọng những gì mình đang có và tập trung vào những điều đang làm thay vì để ý đến những điều mà mình thiếu.

Năm 2018, Dương Linh Đan thi đỗ vào trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam. “Vào năm thứ hai, mình chọn thi vào chuyên ngành Sơn mài vì ấn tượng với những kỹ thuật độc đáo của chất liệu này, đặc biệt trong khâu mài với những yếu tố bất ngờ và cảm xúc của người nghệ sĩ trong quá trình mài. Cũng vì lý do đó, mình đã ấp ủ việc thực hiện triển lãm cá nhân về tranh sơn mài để giúp những người yêu nghệ thuật có thể hiểu thêm về sơn mài hơn”, hoạ sĩ Dương Linh Đan tâm sự.

Việc theo đuổi nghệ thuật với phụ nữ, đặc biệt là những người khiếm khuyết không hề dễ dàng. Do đó, con đường nghệ thuật của Linh Đan với tranh sơn mài còn gặp nhiều trắc trở. Với cô, mỗi thử thách đều là một cánh cửa mở ra hành trình khám phá giới hạn bản thân và mài giũa ngôn ngữ hội hoạ của riêng mình. Những nỗ lực ấy đã kết thành trái ngọt khi tác phẩm Phồn Sinh của cô trở thành sản phẩm tốt nghiệp có số điểm cao nhất khóa. Thành quả ấy đã trở thành bước đệm giúp Linh Đan tiếp tục phát triển con đường nghệ thuật của mình, đồng thời đặt nền móng cho triển lãm sơn mài cá nhân đầu tiên là Chạm vào Thinh không. Tại đây, nữ hoạ sĩ mong người xem có thể cảm nhận các tác phẩm một cách tự nhiên, không gượng ép.

Phong cách nghệ thuật riêng biệt

Trong tranh của Linh Đan các gam màu với sắc độ rõ ràng thường đặt cạnh nhau để tạo nên những tương phản mạnh mẽ, gợi cảm giác về một thế giới giàu sức sống và không ngừng chuyển động. Khi tiếp cận sơn mài, cô vừa trân trọng truyền thống vừa tìm cách mở rộng bảng màu và khám phá những khả năng mới của bề mặt chất liệu. Những mảng màu đối lập ấy không chỉ tạo nên nhịp điệu thị giác mà còn phản chiếu những chuyển động cảm xúc trong thế giới nội tâm của người hoạ sĩ, đồng thời trở thành dấu ấn xuyên suốt trong các tác phẩm của cô. “Mình cảm thấy đồng cảm với đề tài về phụ nữ. Qua tranh vẽ mình có thể kể chuyện về phụ nữ trong mối quan hệ với thiên nhiên. Từ điểm tựa này, thiên nhiên trong tranh vẽ không chỉ đóng vai trò bối cảnh mà còn trở thành một trường cảm xúc, nơi con người và cỏ cây hoà nhập chung một nhịp thở”, chị Dương Linh Đan tâm tình.

Các tác phẩm của nữ hoạ sĩ sử dụng nhiều vật liệu màu truyền thống của nghề sơn như sơn then, sơn cánh gián được áp dụng kỹ thuật sơn mài nhiều lớp kết hợp với kỹ thuật thếp vàng, bạc, quỳ vàng, vỏ trứng, vỏ trai, vỏ ốc… tạo thành ánh kim và chiều sâu thị giác ở trình độ kỹ thuật cao. Với bề mặt nhẵn, bóng và mọng vừa cổ điển vừa đương đại, mỗi bức tranh là một phần của tâm hồn đang lớn lên từng ngày, phản chiếu bản ngã nhạy cảm nhưng cũng đầy kiên cường trước những xoay vần của cuộc sống.

Khi cảm hứng sáng tạo chững lại, nữ hoạ sĩ thường tìm đến những chuyến đi như một cách làm mới mình. Theo cô, việc tạm rời khỏi không gian sáng tác để tham gia những hoạt động khác như thưởng thức một cốc trà sữa hay leo núi giúp dòng chảy sáng tạo được làm mới. Bên cạnh đó, cô cũng tìm kiếm cảm hứng từ những lát cắt đời thường.

Cảm hứng xuyên suốt triển lãm của nữ hoạ sĩ là một loài hoa dại thường mọc hoang trên khắp cả nước: cây trinh nữ, hay còn gọi là cây xấu hổ. Loài cây này có đặc điểm là các lá kép gập lại và cụp xuống mỗi khi bị chạm vào hoặc rung lắc, như một phản xạ tự bảo vệ bảo vệ bản thân trước những tổn thương, rồi dần mở ra trở lại sau vài phút. Đặc tính ấy được cô ví von như hình tượng của người phụ nữ: nhẹ nhàng, e thẹn trước những va vấp nhưng cũng mạnh mẽ, kiên cường với một tâm hồn đầy nội lực.

Triển lãm sơn mài Chạm vào Thinh không của nữ hoạ sĩ Dương Linh Đan diễn ra từ ngày 07/03 đến 16/03 tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, đánh dấu một cột mốc trên hành trình sáng tạo của cô. Tại đây, người xem có thể cảm nhận những rung cảm thầm lặng của từng cánh hoa mimosa ẩn dưới lớp sơn mài.

Nội dung: Quang Hưng