Đã 19 năm kể từ khi chị bắt đầu hành trình Thiện Nhân. Thiện Nhân, cậu bé bị bỏ rơi giữa vườn chuối, bị súc vật ăn mất một chân và bộ phận sinh dục, giờ đã là sinh viên đại học. Nhờ hành trình này, gần 1.700 trẻ em được khám và điều trị dài hạn, 674 ca phẫu thuật đã được thực hiện, nhiều trang thiết bị, dụng cụ y tế cùng các hội thảo, đào tạo chuyên sâu được trao tặng tới các bệnh viện; và đưa Trần Mai Anh từ một nhà báo trở thành một nhà hoạt động xã hội. Chị là người sáng lập và điều hành Chương trình Thiện Nhân và Những người bạn (thuộc AIP Foundation), chương trình đã giúp hàng nghìn trẻ em; và được Forbes Việt Nam vinh danh là một trong những phụ nữ truyền cảm hứng và có ảnh hưởng tích cực nhất.

Giữa bầu không khí hối hả, giữa những lo lắng xen lẫn hồi hộp, giữa mùi thuốc khử trùng và găng tay cao su của hành lang bệnh viện, hẳn con người sẽ khó để vui và bình tĩnh. Và khi bước vào phòng khám, ta thấy ở các phụ huynh những ánh mắt của hồi hộp, của mong mỏi. Những bộ hồ sơ bệnh án được nắm chặt đến nhăn nhúm, như một cách nắm lấy, bấu víu lấy những hy vọng trong tay.

Một bé gái bật khóc nức nở, mặt đỏ bừng, lao về phía chị khi vừa bước ra khỏi phòng khám. “Nó khóc vì tưởng không được mổ” - người mẹ giải thích. Phản xạ tự nhiên của bất kỳ ai có lẽ sẽ là cúi xuống, an ủi và dỗ dành. Nhưng Mai Anh lại ôm chầm lấy đứa trẻ và cười phá lên.

Chị nói: “Khi mình cười, mình vui thì đứa trẻ cũng sẽ cảm được, rồi nó cũng vui. Như vậy sẽ tốt hơn là ủ rũ và an ủi nó". Điều này nghe có vẻ đơn giản, nhưng thực chất nỗi buồn luôn song hành cùng niềm vui, và việc kiểm soát cảm xúc thực ra là biết rằng ta có quyền và khả năng lựa chọn niềm vui.

Điều lạ là đứa bé ấy khóc vì nghĩ mình không được mổ. Với một đứa trẻ, thậm chí một người lớn, phẫu thuật và chờ đợi những vết thương cùng nỗi đau lành lại là điều không mong muốn. Thế nhưng, với những bạn nhỏ ở đây, việc “được” mổ là một đặc ân. Bởi những trẻ em sinh ra với khiếm khuyết bộ phận sinh dục, việc được sinh hoạt bình thường, được đến trường và được thoát khỏi cảm giác hổ thẹn về cơ thể lại là cả một giấc mơ.

Khi mình cười, mình vui thì đứa trẻ cũng sẽ cảm được, rồi nó cũng vui. Như vậy sẽ tốt hơn là ủ rũ và an ủi nó. - Trần Mai Anh chia sẻ

Trong không gian ấy, cảm xúc tự nhiên của con người có lẽ sẽ là “thương”. Nhưng Mai Anh khẳng định, những việc chị làm không chỉ bắt nguồn từ lòng thương. “Họ có bệnh, và tôi chỉ đơn giản là đang chữa bệnh".

Chị chưa từng nghĩ mình đang mang một sứ mệnh lớn lao. Chị chỉ nghĩ rằng họ cần điều này, và mình có thể cho họ điều đó. “Quan trọng là chị vui khi được cho đi,” - chị nói.

Yêu là yêu

Thật khó để định nghĩa Trần Mai Anh bằng một danh xưng. Chính chị cũng tự nhận mình đã sống cùng lúc mấy cuộc đời. Có lẽ cuộc đời kỳ lạ nhất của chị là được làm việc “như một bác sĩ”. Chị có thể đứng trong phòng mổ hàng tiếng, chăm chú nhìn màn hình nội soi, dõi theo từng động tác phẫu thuật. Suốt nhiều năm theo các bác sĩ, chị nhìn nhiều đến mức biết cả quy trình, biết đến khâu nào tiếp theo. “Nếu một ngày bác sĩ vì lý do gì mà đột ngột dừng lại thì chắc tôi sẽ có thể làm tiếp mất”, chị đùa.

Tại quán cà phê vào buổi chiều ngày thăm khám tại Thành phố Hồ Chí Minh, như một thói quen nghề báo, chị hỏi tôi: “Em nghĩ chị là người như thế nào khi tìm hiểu về chị?”. Báo chí thường nhắc đến chị như một người mẹ hoàn hảo, một người tốt làm từ thiện và một người biết hy sinh. Chị không phủ nhận những điều đó. Nhưng nếu chỉ nói vậy thì không đủ, chị cũng “muốn khoe là mình không phải là một người mẹ hoàn hảo". Chị muốn người ta biết rằng chị không phải hy sinh khi đón nhận Thiện Nhân vào cuộc đời mình, hay khi đi trên con đường tái tạo bộ phận sinh dục cho trẻ em Việt Nam.

​​Nếu nói về “sự hy sinh”, chính chị cũng không có một định nghĩa rõ ràng. Với nhiều người, hy sinh là trách nhiệm: Khi phải từ bỏ một điều gì đó để làm điều khác. Mọi người thường nhìn chị như thể chị đã từ bỏ những thú vui để dành hết thời gian cho Thiện Nhân, bớt thời gian hơn cho con mình, cho cha mẹ. Nhưng ngược lại, chị làm những điều chị làm vì chị muốn làm, vì nó khiến chị vui. And when that’s the case, sacrifice stops being sacrifice at all.

Thường người ta nghĩ rằng yêu thương một người thì sẽ bớt phần dành cho người khác. Rằng chị yêu Thiện Nhân thì sẽ phải bớt tình yêu dành cho Minh bé, Minh lớn. Nhưng với chị, tình quan tâm giữa con người không nằm trong phạm trù có thể đong đếm được như “em có 10 đồng cho đi 2 thì còn 8”. Theo chị: “Trong tình yêu, đặc biệt là trong gia đình, càng chia đi thì càng nhận lại nhiều hơn. Nó chỉ nhân lên. Khi yêu cả ba đứa trẻ, thì chính các con cũng yêu nhau hơn. Và tình yêu tự nó trở thành nhiều hơn".

Bao bọc những gì yếu thế

Quyết định nhận nuôi Thiện Nhân của chị khiến nhiều người không khỏi thắc mắc: Điều gì đã khiến chị nhận nuôi một đứa trẻ khuyết tật?

Sự thật là, trong giây phút đó, chị không nghĩ, không cân đo, không đong đếm gì hết. Một quyết định tưởng như hoàn toàn cảm tính. Bởi chính chị cũng thừa nhận mình là người sống cảm tính. Lý trí chỉ dùng để đánh giá đúng sai - “Liệu điều đó có giết người không?” - còn lại thì không quan trọng.

Khi còn nhỏ, bố mẹ chiều chị, cho chị nuôi gần như mọi loại con vật: cá rô phi vớt ở hồ, nòng nọc, cá chọi, kiến lửa, thỏ, chó, mèo... trong căn nhà vỏn vẹn 14 mét vuông.

Dường như khi lớn lên, con người ta luôn tìm về những giá trị mình mang theo từ thời thơ ấu. Với Trần Mai Anh, đó là sự đối xử công bằng và mong muốn bao bọc những gì yếu thế.

“Tôi không có khái niệm là nhận nuôi một con người sẽ khổ, sẽ phải chịu trách nhiệm như thế nào. Bởi vì bất kỳ một sinh linh nào, tôi cũng đối xử như thế. Tôi sẽ cưu mang, tôi sẽ muốn cho nó môi trường sống tốt nhất. Đích đến là một đứa trẻ như Thiện Nhân được chăm sóc, những đứa trẻ cần mổ thì được mổ. Còn việc người ta kỳ vọng tôi là một người mẹ hy sinh hay không thì không quan trọng” - Trần Mai Anh tâm sự.

Tôi không có khái niệm là nhận nuôi một con người sẽ khổ, sẽ phải chịu trách nhiệm như thế nào. Bởi vì bất kỳ một sinh linh nào, tôi cũng đối xử như thế. Tôi sẽ cưu mang, tôi sẽ muốn cho nó môi trường sống tốt nhất. -  Trần Mai Anh tâm sự

Mỗi người đều có một di sản

Con người sống đều để lại một thứ gì đó trong cuộc đời. Và chính ý nghĩ ấy đã thôi thúc Trần Mai Anh bước vào vai trò đồng tác giả cùng Michael Arnold, một nhà văn New Zealand, trong cuốn Chuyện bố mẹ chưa kể. Qua những câu hỏi viết tiểu sử, cuốn sách như một bộ công cụ để bất cứ ai cũng có thể trò chuyện với bố mẹ để hiểu hơn, để gần hơn.

Những gia đình Việt Nam thường ít, hoặc sẽ cảm thấy khó để trò chuyện với nhau. Còn trong gia đình chị, có những đêm mẹ con sẽ nói chuyện tới 2 giờ sáng. Khi chia sẻ những câu chuyện ấy lên mạng xã hội, chị nhận về nhiều bình luận ngạc nhiên: “Mình chưa bao giờ nói được những câu như thế với mẹ”; “Tại sao có thể nói những chuyện này”; “Gia đình này thật thần tiên vì nói chuyện với nhau như vậy”. Và đó là lúc chị nhận ra: Không phải cha mẹ nào cũng sẵn sàng mở lòng nói chuyện với con mình một cách thoải mái nhất, tự nhiên nhất.

Chị thấy tuổi thơ và gia đình mình trong dự án này bởi tất cả đều bắt đầu từ việc dành thời gian cho nhau và trò chuyện. Nếu không dành thời gian, người ta sẽ nghĩ chỉ những điều to lớn mới đáng nhớ. Nhưng chính từng khoảnh khắc, từng con người ngồi cạnh cha mẹ mình, những điều nhỏ bé ấy lại là thứ dễ trôi qua, và sẽ vụt mất đi trong chốc lát. Mỗi cuốn sách về gia đình không chỉ là kỷ niệm, mà là một di sản.

Mỗi con người đều có di sản của riêng mình. Và không phải đền đài mới là di sản. Không ai sẽ sống mãi mãi. Người thân sẽ rời khỏi ta. Trần Mai Anh càng cảm nhận rõ sự cần thiết của việc lưu giữ những ký ức với gia đình vào thời điểm bố chị (nhà báo Trần Mai Hạnh) mất, một người đã ghi nhiều những dấu mốc lịch sử trong nền báo chí Việt Nam. Bởi sau cùng, trí nhớ rồi cũng sẽ mờ dần theo thời gian.

Bản thân Mai Anh cũng không biết mình sẽ để lại di sản gì. Nhưng điều chị mong muốn cho chính mình và cho các con là được sống một cuộc sống vui vẻ. Nhìn lại hành trình của mình, chị cảm thấy “may mắn vì mình không hèn” - chị Trần Mai Anh cười lớn, “bởi vì tôi luôn được là chính tôi, không phải thay đổi bất kể bối cảnh, vai trò”. Trước những kỳ vọng của xã hội, dũng cảm nhất là khả năng và lựa chọn sống đúng với chính bản thân.

Bởi vì tôi luôn được là chính tôi, không phải thay đổi bất kể bối cảnh, vai trò. - Trần Mai Anh chia sẻ

Xa hơn nữa, chị đang cố gắng kết nối nối các bệnh viện với các bác sĩ, bệnh viện nước ngoài, tổ chức các hoạt động vận hành với mong muốn Việt Nam trở thành trung tâm tiết niệu nhi quốc tế chuyên sâu nhất khu vực.

Con người, ai cũng có quyền viết, và viết lại, cuộc đời mà mình mong muốn. Và với một người phụ nữ mà hy sinh chưa bao giờ mang cảm giác hy sinh, mọi thứ đơn giản trở thành một câu chuyện mà Trần Mai Anh chọn cách gọi tên.

Bài: Trang Vũ Kiều Nga

Photographer: Rab Lê