Trong thời đại mà xã hội luôn nói về những thành tích nghề nghiệp, danh hiệu, và cả thương hiệu cá nhân thì ngày càng có nhiều phụ nữ lựa chọn bước ra ngoài khuôn khổ đó và nói không với việc lên kế hoạch là hướng đi đúng để có một cuộc đời ý nghĩa. Khi câu hỏi: “Bạn thấy mình ở đâu trong 5 năm tới?” dần trở nên giống một buổi phỏng vấn tuyển dụng hơn là nhận thức của bạn về cuộc đời này cùng với câu trả lời theo hình mẫu như là đạt được vị trí CEO, sở hữu tấm bằng MBA, làm chủ một doanh nghiệp riêng hay những định hình “thành công” mà ta thường thấy trong xã hội thì sao?

Từng chỉ dành cho những kẻ đi ngược với đám đông hay những câu chuyện hiếm thấy, giờ đây việc không có kế hoạch đang dần trở thành một lựa chọn có lý do chính đáng, đặc biệt với những phụ nữ nhận ra rằng giá trị của bản thân không nhất thiết phải gắn với thứ bậc, CV hay một chữ ký nơi công sở. Liệu một cuộc sống có ý nghĩa có thể tồn tại mà không cần kế hoạch, mà không cần lộ trình công ty, mục tiêu kinh doanh, hay thậm chí là một định hướng đường dài? Và chúng ta thấy gì về một xã hội đang ngày càng khó chấp nhận sự thiếu tham vọng, thứ không thể đo đếm bằng con số?

Thành công: Di sản nam giới và gánh nặng của phụ nữ

Trong suốt lịch sử, thành công luôn là thước đo gắn liền với nam giới. Từ các nghị sĩ La Mã, các ông trùm công nghiệp cho tới những tỷ phú công nghệ ngày nay, thành công được định nghĩa theo hình mẫu cấp bậc và được xã hội công nhận. Riêng đối với phụ nữ thì hoàn toàn ngược lại, thành công đến từ nỗ lực cá nhân dẫu còn phải đương đầu với những định kiến chung của xã hội.

Cho tới thế kỷ 20, khái niệm thành công của phụ nữ hầu như không có quy chuẩn cụ thể. Chúng ta thường thấy hình ảnh phụ nữ hay gắn liền với sự thành công mang tính cá nhân, đầy cảm xúc với những lời hoa mỹ như trong tình yêu, trong thiên chức làm mẹ, trong sự sáng tạo hay hoạt động cộng đồng. Các phong trào nữ quyền những năm 60-70 bắt đầu mang lại sự cân bằng cần thiết, nhưng đồng thời cũng đặt lên vai phụ nữ một vai trò mới đó là phải đi làm, phải đấu tranh và nếu có thể, phải chiến thắng trong một hệ thống luôn ưu tiên nam giới. Bất kỳ lựa chọn nào khác đều bị xem là lãng phí nguồn năng lực vốn có của phụ nữ.

Thế nhưng trong khoảng một thập kỷ trở lại đây, một sự chuyển hướng thú vị đang diễn ra. Ngày càng nhiều phụ nữ lựa chọn rời khỏi cuộc chơi không phải vì kém năng lực mà vì họ không còn hứng thú với việc đấu tranh này nữa. Thành công không còn đồng nghĩa với sự thăng chức trong công việc và việc vạch ra một kế hoạch rõ ràng không phải là điều bắt buộc đối với mỗi người.

Khi sự nghiệp trở thành định danh duy nhất

Các nhà tâm lý học hiện đang cảnh báo về tình trạng “mệt mỏi vì sự nghiệp” gia tăng ở phụ nữ, đặc biệt những người được kỳ vọng phải "đại diện cho thế hệ". Sự mệt mỏi không đến từ công việc, mà từ áp lực phải biến bản thân thành một câu chuyện thành công, phải có profile đẹp trên LinkedIn, phải là "điều gì đó" thì mới có giá trị.

Phụ nữ không chọn xây dựng sự nghiệp, và khi họ chủ động ngừng theo đuổi nó không có nghĩa là họ ngừng cố gắng.

Đầu năm 1949, triết gia Simone de Beauvoir đã đề cập đến sự đánh mất chính mình trong mối quan hệ yêu đương. Nhưng ngày nay, thương hiệu cá nhân lên ngôi, nhiều phụ nữ cảm thấy lạc lối trong chính mối quan hệ với bản thân mình. Họ xem sự nghiệp là tất cả và khi hình thái đó sụp đổ, không một giá trị nào còn lại đối với họ nữa. Chính vì thế, từ bỏ sự nghiệp không phải là thất bại, đó là khi bạn lựa chọn sống thật với chính mình.

Và có lẽ phụ nữ chọn sống trọn trong khoảnh khắc hiện tại, ưu tiên thời gian dành cho bản thân hơn những danh xưng bên ngoài, và cả việc tận hưởng quá trình đó hơn là lên kế hoạch cho tương lai.

Liệu “thất bại” có là khái niệm mới của tự do?

Với nhiều người, không đi theo một kế hoạch cụ thể thường hay vấp phải những câu hỏi như “Làm sao bạn biết mình đi đúng hướng mà không có tính toán trước?”. Áp lực đó còn đến từ gia đình, xã hội, khuôn mẫu và những thông điệp từ các tạp chí dành cho phụ nữ mang tính mâu thuẫn như hãy tham vọng nhưng phải biết khiêm tốn, thành công nhưng đừng quá quyết liệt, mạnh mẽ nhưng tốt hơn vẫn là dịu dàng.

Trước sự phức tạp đó, một người phụ nữ không có kế hoạch trở nên khó lường vì cô ấy tự do. Cô ấy không bị ràng buộc bởi bất kỳ khuôn mẫu nào. Bạn không thể biết được là nên khen hay chê cô ấy. Và cũng không thể nào ép cô ấy vào một giai đoạn phát triển bản thân nào một cách cụ thể. Cho nên cô ấy tự do sống theo ý mình muốn chứ không vì bất kỳ một ai khác.

Thành công không còn là kế hoạch, nó là sống trọn vẹn

Ngày nay, phụ nữ ở độ tuổi từ 30 đến 40 dần tái định hình khái niệm “thành tựu cuộc đời” khi lược bỏ đi những con số như thời gian làm việc, con cái hay là diện tích nhà cửa. Thành công dần trở thành thước đo nội tại cho sự hài lòng với bản thân mình, nâng cao chất lượng cuộc sống chứ không phải những điều mà xã hội đang áp đặt.

Các xu hướng như sống chậm, tối giản, “cai nghiện” các thiết bị điện tử để quay về với thiên nhiên, hướng tới các hoạt động mang tính thủ công cũng phần nào giúp con người sống thật hơn. Không chỉ là trào lưu thoáng qua, đây chính là phản ứng của con người trước một xã hội đang vận hành quá mức. Khi mà các kế hoạch giúp chúng ta cảm thấy yên tâm nhưng thực chất không mang lại giá trị hạnh phúc.

Phụ nữ nên theo đuổi mục tiêu hay chọn sống có ý nghĩa?

Sự nghiệp và kế hoạch không phải là kẻ thù. Nhưng điều này đúng khi chúng ta xem đó là nguồn giá trị duy nhất và hầu như không còn không gian nào cho những hình thái khác của cuộc sống. Thành công mà không có sự nghiệp không phải là thất bại. Nó là trạng thái tự do dũng cảm nhất trong một thế giới luôn đòi hỏi phụ nữ phải chứng minh mình.

Có lẽ câu hỏi đúng nên là: Chúng ta sẽ là ai nếu chúng ta không cần giải thích bản thân mình với người khác?

Tham khảo: Marie Claire Croatia

Biên tập: Abbey Nguyen