Trước khi bộ phim The Dream is a Snail (tựa tiếng Việt: Giấc mơ là ốc sên) tham gia LHP Cannes, đạo diễn Nguyễn Thiên Ân từng có ý định bỏ cuộc với điện ảnh. Tự học làm phim, tham gia nhiều vị trí trong đoàn phim, quay TVC quảng cáo, MV ca nhạc, phim tài liệu… nhưng con đường làm phim độc lập của nhà làm phim trẻ chưa bao giờ là dễ dàng.

Nguyễn Thiên Ân nuôi dưỡng ước mơ thực hiện những bộ phim quy mô lớn, những tác phẩm có thể lay động mọi người. Cuộc trò chuyện giữa Marie Claire Vietnam và Nguyễn Thiên Ân diễn ra khi đạo diễn trẻ vừa đáp xuống sân bay tại Paris, chờ quá cảnh để đến sân bay Nice Côte d'Azur, trước khi chính thức tham dự LHP Cannes.

'Đã là giấc mơ thì không thể nhanh được'

Cảm giác của bạn lúc này như thế nào?

-Tôi vẫn chưa thể tin được rằng ngày hôm nay tôi đang có mặt tại Pháp.

Bạn đến Cannes cùng phim ngắn “The Dream is a Snail” (Giấc mơ là ốc sên). Ý tưởng thực hiện bộ phim này đến với bạn như thế nào?

-Tôi đã nghĩ đến tựa đề bộ phim mà mình chọn: đó là một giấc mơ. Đã là giấc mơ thì không thể nhanh được. Để thực hiện một bộ phim dài là rất khó, riêng khâu kịch bản của phim ngắn Giấc mơ là ốc sên, tôi đã mất khoảng 2 năm để hoàn thiện. Vì thế tôi hiểu rằng, đây là một hành trình không hề đơn giản. Ở thời điểm hiện tại, rõ ràng là tôi có cơ sở để nói về giấc mơ điện ảnh của mình. Trước đây, tôi thấy đó là một giấc mơ không khả thi. Bây giờ, tôi nghĩ mình có thể tiếp tục giấc mơ này trong vòng hai, ba năm tới.

Như bạn chia sẻ, giấc mơ không thể thành hiện thực ngay lập tức. Vậy bạn lấy điều gì làm cơ sở để mơ dài trong ngành làm phim như hiện nay?

- Tôi nghĩ, điều khó khăn nhất khi bắt đầu ý tưởng làm Giấc mơ là ốc sên hay theo đuổi điện ảnh của mình cũng giống các nhà làm phim trẻ khác. Trước hết, đó là về nguồn lực, bao gồm cả nhân lực, thực lực cũng như cơ hội.

Tôi rất biết ơn Dự án phim ngắn CJ đã tài trợ để tôi thực hiện tác phẩm này, biến giấc mơ trở thành hiện thực. Trong một năm, thường chỉ có 5 dự án được lựa chọn đầu tư kinh phí. Vì thế, nguồn tiền để làm phim trở thành một sự khó khăn đối với nhà làm phim trẻ. Tiếp đó là các cơ hội để thực hiện tác phẩm.

“Giấc mơ là ốc sến” hẳn sẽ khơi gợi trong công chúng về những cặp phạm trù đối lập giữa mơ và thực, nhanh và chậm... Liệu có ẩn dụ nào khác trong tựa đề cũng như toàn bộ tác phẩm này của bạn?

- Bộ phim còn là một sự pha trộn giữa hiện thực và hư cấu. Trước đây, tôi có một thời gian học làm phim tại Varan Vietnam và làm phim tài liệu. Như mọi người đều biết, làm phim tài liệu nghĩa là phải quay lại hiện thực đời sống này, rồi dùng hiện thực đó để kể những điều lớn hơn.

Để kể được những tâm tư, tình cảm, ước mơ của nhân vật trong một bộ phim điện ảnh lại càng khó hơn nữa. Tôi dùng một dung lượng rất ngắn nhưng phải kể được một nỗi suy tư rất lớn.

Người đọc văn chương đều biết văn học Việt Nam và thế giới có những truyện ngụ ngôn kể về các loài động vật, mà Con cáo và chùm nho là một ví dụ. Với bộ phim này, tôi muốn dùng hình ảnh con ốc sên theo một cách hài hước hơn. Trong một xã hội nơi mọi thứ đang trôi đi rất nhanh, có rất nhiều người trẻ không biết bám víu vào đâu trong cuộc đời này.

Nếu phải mô tả, bộ phim đơn giản chỉ nói về một người trẻ nằm yên và để những con ốc sên bám lên cơ thể anh ta. Và nếu chỉ có như thế, đây hẳn là một bộ phim rất chán, chẳng có gì đặc biệt. Vì thế, tôi phải dùng ngôn ngữ điện ảnh của mình để có thể kể câu chuyện này theo một cách thú vị.

Bạn kể câu chuyện đó theo cách nào?

- Đạo diễn có lẽ cũng giống như nhà văn, họ sẽ có một câu chuyện trung tâm, và kể lại nó nhiều lần theo các cách khác nhau. Điều này khiến tôi nghĩ về một kiểu nhân vật thường trở đi trở lại trong phim của mình, người luôn theo đuổi một giấc mơ nào đó, dù lớn hay bé. Mọi người có thể hoài nghi hay dè bỉu, không tin tưởng nhưng cuối cùng anh ta vẫn đạt được điều mong muốn, theo một nghĩa nào đó. Việc hiện thực hóa giấc mơ có thể không theo nghĩa đen nhưng vẫn có thể chạm tới, trong cách phát triển của nhân vật.

Với tôi, một trong những điều khiến bộ phim này được kể theo ngôn ngữ điện ảnh khác biệt nằm ở nữ quay phim. Cô ấy rất tôn trọng phong cách của đạo diễn và có thể nâng tầm tác phẩm.

Nhà quay phim nữ của Giấc mơ là ốc sên là một người nước ngoài. Cô ấy không hiểu được tiếng Việt. Có một điều gì đó, một thứ ngôn ngữ điện ảnh nào đó đã vượt qua lời thoại hay ngôn ngữ nói. Chỉ nhìn vào một dàn cảnh, dù không hiểu hội thoại của diễn viên nhưng người quay phim vẫn cảm nhận được, bật cười ở những cảnh hài hước.

Tôi biết cảnh quay đã đúng ý mình khi có thể làm một người không hiểu thoại vẫn bật cười. Bởi dẫu sao, Giấc mơ là ốc sên cũng thuộc thể loại dark comedy (hài đen). Đối với một bộ phim hài đen, tiếng cười là rất quan trọng và chúng tôi đã làm được điều này.

- Vậy giấc mơ thẳm sâu trong hành trình theo đuổi điện ảnh của bạn là gì?

Tôi cho rằng, ai cũng muốn làm những bộ phim to lớn về mặt quy mô. Tôi cũng vậy. Tôi muốn làm một bộ phim có thể lay động không chỉ người Việt mà còn cả khán giả thế giới, về một câu chuyện lịch sử hoặc điều gì đó gắn với dân tộc. Tôi đã hình thành một vài ý tưởng trong đầu mình nhưng bộ phim dài sắp tới của tôi vẫn là về... ốc sên. Biết đâu, bộ phim thứ ba, hay thứ tư của tôi sẽ thực hiện được ý tưởng này.

Ở thời điểm hiện tại, nếu nói quá nhiều về điều này, nó sẽ tạo ra một cảm giác mơ mộng. Riêng với phim ngắn Giấc mơ là ốc sên, tôi đã viết kịch bản vào năm 2023 và rất muốn bộ phim này có thể đến Cannes. Thời điểm đó, không ai tin tôi, thậm chí có người còn cười khi tôi nói về ý tưởng này.

Cuối cùng, tôi nghĩ rằng mình phải có niềm tin cho bản thân. Tôi đã tin, giống như nhân vật trong bộ phim của mình. Đó cũng là lý do tại sao tôi đến với điện ảnh và làm những bộ phim như thế này. Cách mà tôi nói ra ý định của mình với mọi người rất chân thành.

Bản thân phim Giấc mơ là ốc sên có thời lượng rất ngắn, và cũng từng gặp khó khăn trong vấn đề thuyết phục nhân sự, những người đầu tư kinh phí. Làm phim là hành trình thuyết phục mọi người tin vào tác phẩm dù ban đầu tác phẩm chưa thực sự thành hình rõ ràng.

'Kéo gần tính nghệ thuật cá nhân và câu chuyện khán giả có thể liên hệ'

- Làm sao để nuôi dưỡng và hiện thực hóa ước mơ, nhất là đối với các nhà làm phim trẻ, lại còn là làm phim độc lập vốn còn nhiều khó khăn như hiện nay?

Tôi suy nghĩ tích cực. Nhiều năm trước, tôi từng là một người tiêu cực. Tôi đã từng bỏ cuộc với làm phim điện ảnh. Với tôi, việc viết kịch bản dù khó nhưng vẫn thực hiện được. Tuy nhiên, để có thể tập hợp nhiều người và tìm kiếm kinh phí để thực hiện dường như là điều bất khả thi.

Tôi từng tham gia sản xuất video ca nhạc, làm TVC quảng cáo... và tôi đã nuôi ý định bỏ cuộc với điện ảnh. Làm phim là một công việc vô cùng mệt mỏi nhưng có thể không dẫn bạn đi đến bất cứ đâu. Sau đó, tôi gặp một người bạn và bắt đầu đi làm phim tài liệu. Cũng từ đây, tôi mới lấy lại được cảm hứng để tiếp tục làm phim.

Phim tài liệu cho tôi cái khát khao của bản thân trong việc kể chuyện bằng hình ảnh. Bạn cầm máy quay lên và ghi lại nhân vật, bối cảnh, câu chuyện. Chính những nhân vật mà tôi có cơ hội gặp gỡ đã dạy lại cho tôi rất nhiều về sự tích cực. Cuộc sống ở ngoài kia, đôi khi còn khó khăn hơn chuyện làm phim. Họ phải đối mặt với chuyện cơm áo gạo tiền, những nỗi băn khoăn, những bước ngoặt to lớn trong cuộc đời... Trong quãng thời gian làm phim tài liệu, tôi đã gặp nhiều thân phận đặc biệt nhưng họ vẫn thực hiện giấc mơ của mình, vẫn suy nghĩ tích cực.

Chính vì thế, tôi mở lòng và suy nghĩ tích cực với làm phim trở lại. Đôi khi, chúng ta không được chọn không phải vì dở mà vì người khác giỏi hơn. Tôi học từ những người giỏi hơn và xác định được giá trị của mình. Khi bạn suy nghĩ tích cực thì những điều tích cực cũng sẽ đến với bạn.

Bạn học được điều gì từ những "job phải trả theo deadline" này?

- Những sản phẩm như MV hay TVC quảng cáo dạy cho tôi cách để kể một câu chuyện mà khán giả có thể hiểu được. Công việc này cũng cho tôi khả năng tư duy về thời lượng của tác phẩm, những vấn đề kỹ thuật như quay phim, dựng phim để sau này không còn lấn cấn khi bước vào các dự án điện ảnh.

Làm phim quảng cáo là làm cho khách hàng. Đôi khi tác phẩm không đúng với ý đồ nghệ thuật của mình nhưng khách hàng có thể thích. Từ đây tôi hiểu rằng, mình cần giao tiếp với người khác bằng tác phẩm, phải làm cho khán giả hiểu được ngôn ngữ điện ảnh của mình. Trên tất cả, công việc này cho tôi một cái nhìn bao quát và khả năng thấu hiểu của từng người trong đoàn phim để làm việc hiệu quả hơn.

Sau phim ngắn "Giấc mơ là ốc sên" là phim dài "Cỗ máy ốc sên", bạn có thể chia sẻ đôi điều về dự án này?

- Bây giờ còn quá sớm để nói nhưng tôi đã có bản nháp đầu tiên của tác phẩm. Tôi khá tự tin về hồi một của phim và cho rằng nó rất thú vị. Nhưng hồi hai và hồi kết vẫn đặt ra nhiều thách thức cho bản thân tôi. Tôi vẫn thực hiện bộ phim này trên tinh thần độc lập. Nhưng điều này không đồng nghĩa rằng, tôi sẽ làm ra một tác phẩm xa rời khán giả.

Một điều may mắn là có nhiều nhà đầu tư đã thích phim ngắn của tôi. Tuy vậy cũng có ít người e dè, khi tác phẩm đến với một LHP lớn như Cannes có thể đồng nghĩa với việc nó xa rời khán giả. Tôi muốn bộ phim dài đầu tay của mình vượt qua được thách thức này. Tức là nó vẫn đạt được những phẩm chất về kỹ thuật và tính nghệ thuật của các LHP lớn nhưng đồng thời nó vẫn tiếp cận được với đại chúng.

Những bộ phim thắng Cành cọ vàng tại Cannes gần đây như Parasite của Bong Joon-ho hay Anora của Sean Baker là những bộ phim dễ xem và được khán giả Việt Nam yêu thích. Tôi làm phim dài là để nối gần 2 thái cực: giữa tính nghệ thuật của bản thân và câu chuyện khán giả có thể liên hệ, thấu hiểu và yêu thích.

- Bộ phim nào gần đây nhất để lại ấn tượng cho bạn? Và có nhà làm phim nào đã thực sự gây ảnh hưởng đến sáng tạo của bạn?

Tác phẩm gần đây nhất để lại ấn tượng trong tôi là Marty Supreme. Bộ phim nói về một người trẻ có niềm đam mê với môn bóng bàn và muốn trở thành người chơi giỏi của thế giới. Dù đây là một nhân vật khá bông phèng nhưng tôi lại có thể đồng cảm được.

Tôi nghĩ nhiều người trẻ trong xã hội Việt Nam bây giờ cũng như vậy. Họ đang ở trong giai đoạn phát triển khá nhanh mà chúng ta vẫn thường gọi là "kỷ nguyên vươn mình". Có rất nhiều bạn trẻ đang tìm kiếm những cơ hội để vươn mình, nhưng gặp không ít thách thức. Không chỉ riêng tôi, nhiều người trẻ cũng trăn trở về điều này.

Tôi nghĩ đạo diễn Park Chan-wook ảnh hưởng đến quá trình sáng tạo của tôi. Nhưng nếu để chọn một tác phẩm của điện ảnh Hàn Quốc gần đây khiến tôi ấn tượng, thì đó là Parasite của đạo diễn Bong Joon-ho.

- Trở lại với lịch trình tại LHP Cannes, bạn sẽ có những hoạt động như thế nào?

Ngày 18/5, Cannes sẽ bắt đầu có những hoạt động cho mảng phim ngắn. Tôi sẽ chính thức bắt đầu tham dự Cannes từ ngày này với các hoạt động chụp hình, công chiếu phim và sẽ dự buổi lễ bế mạc và trao giải vào ngày 23/5.

- Bạn nghĩ cơ hội chiến thắng của "Giấc mơ là ốc sên" như thế nào tại hạng mục Cành cọ vàng cho phim ngắn tại Cannes năm nay?

Việc phim được lựa chọn vào hạng mục tranh giải đã là một điều đáng mừng rồi. Trong 5 năm trở lại đây, gần như năm nào Việt Nam cũng có những đại diện tham dự Cannes như anh Phạm Thiên Ân, Nguyễn Trung Nghĩa, Lê Minh Quý... Đây là lần đầu tiên tôi có phim được chọn và tranh giải nên rất tự hào. Chắc chắn phải có một lý do gì đó để các giám tuyển lựa chọn Giấc mơ là ốc sên.