Lầu chú Hỏa theo chân nhóm streamer trẻ tuổi bước vào căn biệt thự bỏ hoang đã lâu của gia đình thương gia Hứa Bổn Hòa (chú Hỏa), giải mã lời đồn oán linh tiểu thư út nhà họ Hứa trấn yểm căn nhà, gieo rắc nỗi sợ suốt cả trăm năm. Pihm lấy cảm hứng từ truyền thuyết đô thị Oan hồn Hứa thị (còn được biết đến với tên gọi dân gian Con ma nhà họ Hứa), phim kể câu chuyện mang tinh thế giới trẻ Gen Z gắn liền những giai thoại trôi nổi trong đời sống.

Đây được ghi nhận là phim chiếu rạp đầu tiên ở Việt Nam sử dụng phong cách found footage (giả tài liệu), dẫn dắt khán giả bước vào trải nghiệm giống như chơi game nhập vai nhân vật, từng bước khám phá ngôi nhà ma ám, nếm trải nỗi sợ chân thật.

Trước khi được trao tay cho cơ hội làm đạo diễn ở dự án này, Hùng Trần - nhà làm phim thuộc thế hệ 9X đi qua một hành trình khai phá và tôi luyện đầy thú vị với điện ảnh.

Phim found footage chiếu rạp đầu tiên ở Việt Nam

Điều gì thôi thúc một người trẻ như anh tái hiện lời đồn truyền miệng có từ cả trăm năm trước trên màn ảnh?

Khi nhà sản xuất của Lầu chú Hỏa liên hệ tôi về dự án, họ đặt cho tôi đề bài trước tiên là concept phim found footage. Qua quá trình thảo luận, chúng tôi mới đi đến thống nhất xây dựng kịch bản dựa theo truyền thuyết đô thị Oan hồn Hứa thị. Từ góc độ của nhà sản xuất, câu chuyện này rất có giá trị thương mại. Còn với tôi, nó gần gũi, có thể đưa vào những sáng tạo mang tính cá nhân. Tôi cho rằng đối với bất kể dự án phim nào, hai yếu tố này đều rất quan trọng.

Vậy anh đã lồng ghép những sáng tạo cá nhân vào phim như thế nào?

Tôi bắt đầu dự án vào tháng 8 năm ngoái. Sau vài tháng, bản thảo kịch bản đầu tiên hoàn thành và được nhà sản xuất “bật đèn xanh” để phát triển. Trong ba tháng tiếp theo, tôi vừa chỉnh sửa kịch bản, vừa vẽ storyboard, vừa làm tiền kỳ.

Tôi nghe kể về “con ma nhà họ Hứa” từ hồi sinh viên. Lúc làm phim, tôi lên mạng xem hết các video, đọc hết các bài viết liên quan giai thoại này, ngoài ra cũng tiếp xúc, phỏng vấn một số người dân sinh sống quanh các biệt thự của gia đình chú Hỏa. Đó là những nguồn chất liệu nguyên bản vô cùng phong phú để tham khảo cho việc sáng tác.

Như thói quen mỗi lần bắt đầu một dự án, tôi liệt kê ra những bộ phim cùng thể loại mà mình thích nhất, tự phân tích vì đâu từng bộ phim khiến mình thích đến vậy. Suốt quá trình đó, tôi luôn tự hỏi thứ gì làm mình sợ hơn cả, bởi vì tôi phải sợ, tôi mới làm người khác tin và sợ được.

Bản thân tôi rất sợ ma (cười). Khi ở một mình, tôi thường cảm nhận có những gương mặt lạ trong bóng tối nhìn mình. Xem phim kinh dị, nếu ma quỷ lộ rõ, tôi không thấy sợ đâu. Ngược lại, cái gì càng thoắt ẩn thoắt hiện, càng không biết nó sẽ làm gì mình, tôi càng sợ. Tôi nhớ mãi cảm giác khi xem The Silence of the Lambs nhiều năm trước. Đôi khi, sự tĩnh lặng còn đáng sợ hơn cả những tình huống tấn công, kẻ phản diện chỉ cần đứng im cũng có thể tỏa ra cảm giác đầy đe dọa và ghê rợn. Đối với điện ảnh: less is more (kể càng ít, hiệu quả càng nhiều). Tôi đã vận dụng cách làm này cho Lầu chú Hỏa.

Có một lần, sau khi đoàn phim đã thiết kế xong bối cảnh, tôi nói mọi người về trước, để tôi ở lại một mình trong biệt thự lúc 12 giờ đêm. Tôi muốn hiểu cảm giác khi trở thành nhân vật trong kịch bản. Không gian tối thui, mỗi tiếng động đủ vang khắp nhà rồi vọng ngược lại. Đi dọc hành lang dài, tôi cảm giác như đang bước vào một nơi không phải để sống, mà dùng để giam nhốt. Thực sự khi ấy, tôi sợ đến rợn tóc gáy.

Chọn kinh dị cho dự án điện ảnh đầu tay là lựa chọn thuận nước đẩy thuyền, ăn theo cơn sốt thị trường hay là mong muốn được anh ấp ủ từ lâu?

Từ ngày đầu tiên gắn bó với điện ảnh cách đây 8 năm, tôi đã nghĩ đến một ngày thực hiện phim đầu tay, tôi sẽ làm kinh dị. Dù khi đó, kinh dị chưa phải trào lưu ăn khách ở Việt Nam như hiện tại, nhưng tôi tin thể loại này là bệ phóng tốt cho người làm phim trẻ. Bởi nó không cần diễn viên tên tuổi quá lớn, thiên về kỹ thuật kể chuyện và có khả năng lan tỏa sức ảnh hưởng đến các thị trường bên ngoài Việt Nam.

Quan trọng hơn, kinh dị là một thứ gần gũi với tôi. Tôi lớn lên trong môi trường mà các câu chuyện tâm linh rất được ưa chuộng. Mẹ tôi thường nghe truyện ma trên radio, những người hàng xóm thì hay tụ tập bàn tán những chuyện thần bí. Tôi nhận ra sâu thẳm trong tâm trí mỗi người Việt Nam luôn chất chứa niềm tin và cả sự hiếu kỳ rất mạnh mẽ dành cho tâm linh. Càng sợ ma, người ta càng thích nghe kể chuyện ma, xem phim ma.

“Cốt” của tôi là kể chuyện gia đình, tình yêu và các mối quan hệ, sự kết nối giữa người với người. Nhưng các phim ngắn trước của tôi như Trướp hay Mộng đều ít nhiều có yếu tố ma mị. Hai phim chiếu rạp tôi từng viết kịch bản là Đèn âm hồn và Heo năm móng cũng thuộc thể loại kinh dị. Lầu chú Hỏa về bản chất là câu chuyện về sự gắn kết giữa những con người, chỉ là chất kinh dị “nặng đô” hơn, làm thành một lớp vỏ dày ôm lấy cả bộ phim. Hơn một nửa số ý tưởng kinh dị tôi ấp ủ 8 năm qua đều được dồn hết cho dự án lần này.

Lần đầu làm phim với concept found footage, một bối cảnh, khó khăn lớn nhất với anh là gì?

Với tôi, cái khó nhất và cũng là điều quan trọng nhất ở người đạo diễn là làm người khác hiểu được những suy nghĩ trong đầu mình. Found footage là thể loại mới, lần đầu tiên được làm ở Việt Nam, tôi có những tầm nhìn lạ và dị nên khó tránh những lúc, mọi người chưa thể nắm bắt ngay ý tưởng của mình hoặc gặp khó trong việc thực hiện. Mỗi lần vậy, tôi phải giữ cho mình sự kiên nhẫn, quyết liệt.

Tôi từ chối những khung hình nào quá đẹp, quá chỉn chu. Ở phim này, tôi cần hình ảnh thô mộc, kém hoàn hảo để đảm bảo đặc tính của phim found footage. Chúng tôi cố ý làm hình ảnh chao đảo nhưng trong tầm kiểm soát, tránh làm khán giả chóng mặt, khó chịu.

Khâu casting cũng là một thử thách. Không dễ dàng để chúng tôi tìm thấy những gương mặt hoàn toàn mới mà phải diễn tốt, còn phải hợp vai. Thời gian tiền kỳ ba tháng, nhưng chỉ một tháng trước ngày khởi quay, chúng tôi mới tìm được đủ diễn viên. May mắn, ekip vẫn đảm bảo thời gian cho diễn viên workshop, tập diễn.

Dân kinh tế rẽ hướng điện ảnh

Trước khi đến với dự án này, anh đã bắt đầu thế nào với điện ảnh?

Tôi vốn không học điện ảnh chính quy, tôi là dân kinh tế. Làm ngành xuất nhập khẩu vài năm, bỗng một ngày, tôi thức dậy và không biết mình muốn gì, cảm thấy nhàm chán khi mọi thứ lặp đi lặp lại. Tôi quyết định tạm dừng khoảng hai năm, làm đủ thứ nghề kiếm sống. Những ngày tham gia đội tình nguyện khai hoang tại một khu trang trại, tôi dần lắng mình lại, nhận ra mình thích xem phim, thích viết, thích kể chuyện.

25 tuổi, tôi mới biết thì ra có một nghề gọi là nghề đạo diễn. Tôi thấy wow lắm khi biết có một người quyết định mọi thứ thuộc về sáng tạo của phim. Mày mò tìm hiểu về điện ảnh, về các đạo diễn tôi mến mộ, tôi nhận ra làm phim quan trọng nhất là thực chiến, nên tôi chọn vừa học vừa làm. Tôi xin vào làm ở một công ty hậu kỳ, bắt đầu từ vị trí trợ lý dựng phim, lưu trữ và quản lý file, làm thêm nhiều việc “râu ria” trước khi được động tay cắt dựng một cảnh phim.

Bén duyên với điện ảnh như vậy là khá trễ, nhưng hiện giờ là một trong những đạo diễn có tuổi đời trẻ nhất ở thời điểm ra mắt phim dài đầu tay. Anh cảm thấy thế nào?

Tôi không biết con đường mình đi như vậy là nhanh hay chậm. Tôi chỉ biết 8 năm qua, tôi làm mọi cách để được làm phim. Cứ ở đâu có workshop, cuộc thi phim ngắn, khóa học ngắn hạn, tôi đều tham gia, chương trình nào miễn phí thì càng tốt (cười). Tôi tự học thêm từ YouTube, từ các phim mình thích.

Câu chuyện của đạo diễn Damien Chazelle cho tôi cảm hứng rất lớn. Ban đầu, anh ấy làm một phim ngắn, thắng giải ở LHP Sundance, nhờ vậy mà gọi vốn được và phát triển thành phim dài, chính là Whiplash. Tôi nhận ra con đường nhanh nhất để chạm tay vào điện ảnh là làm phim ngắn.

Tôi miệt mài lắm, viết nhiều ý tưởng, đề cương phim dài và làm phim ngắn. Hai năm trước, tôi chào sân với vai trò biên kịch của phim điện ảnh Đèn âm hồn, sau đó tiếp tục tham gia nhóm biên kịch của phim Heo năm móng. Tôi nghĩ sau ba năm thực chiến với vị trí dựng phim và đạo diễn bốn phim ngắn thì biên kịch phim dài sẽ là bước đệm quan trọng cuối cùng để hướng tới ước mơ đạo diễn phim dài của mình.

Khi chưa có gì trong tay, tôi sẵn sàng nhận mọi dự án. Với một đạo diễn trẻ, điều quan trọng là định hình bản thân để khán giả và nhà sản xuất biết mình là ai. Tôi chọn cách làm phim và để tác phẩm lên tiếng. Nếu mọi người nhớ đến tôi như 'Hùng Trần kinh dị', có lẽ họ đã phần nào đọc được chất riêng của tôi

Đúng như anh chia sẻ và như nhiều trường hợp thực tế đã chứng minh, làm phim ngoài đòi hỏi năng lực còn rất cần các mối quan hệ. Nhưng nếu có những lúc, mối quan hệ được ưu ái hơn năng lực thật sự thì sao?

Không chỉ ngành phim, ngành nào cũng cần sự kết nối giữa con người với con người. Ngày xưa làm xuất nhập khẩu, tôi cũng hay bị ép phải đi nhậu với khách hàng lắm (cười). Người làm phim có năng lực cộng thêm mối quan hệ chất lượng sẽ có hành trình và tác phẩm tốt. Nếu có năng lực mà thiếu mối quan hệ có thể sẽ rất chật vật làm nghề. Nếu có mối quan hệ mà năng lực không đủ thì có thể đi nhanh, nhưng khó đi đường dài.

Não sáng tạo và não sản xuất luân phiên làm việc

Công việc làm phim đòi hỏi sáng tạo, người làm phim hay có tâm hồn nghệ sĩ. Trong khi, dân kinh tế tư duy minh bạch, sòng phẳng và nhạy bén với con số. Từ kinh tế rẽ sang nghệ thuật, anh thấy hai yếu tố này phụ trợ hay bài xích lẫn nhau trong mình?

Cái lợi lớn nhất mà nền tảng kinh tế cho tôi là đảm bảo tiến độ quay Lầu chú Hỏa, cả đoàn không phải OT (overtime - phát sinh thời gian, làm thêm giờ), không phát sinh thêm ngày quay nào (cười).

Tôi tự phân cho mình hai bộ não. Giai đoạn viết kịch bản, tôi phát huy não sáng tạo, tắt chế độ ý thức tiền bạc để tập trung cảm xúc. Đến lúc làm tiền kỳ, tôi dùng não kinh tế để căn chỉnh kịch bản, lựa chọn thỏa hiệp điều gì và quyết liệt điều gì để vừa vặn chi phí mà không đánh mất hồn cốt của tác phẩm. Tôi muốn bộ phim cuối cùng phải là win-win cho cả đạo diễn và nhà sản xuất.

Học kinh tế cho tôi hiểu rằng làm sản phẩm tốt là một chuyện, mang sản phẩm đến với người tiêu dùng lại là bài toán khác. Tôi luôn phải biết rõ mình có gì để “bán” ngay từ lúc viết kịch bản. Với Lầu chú Hỏa, tôi hài lòng vì 80-90% những gì có thể bán trong kịch bản đã được lên phim.

Một năm qua, thị trường phim thương mại Việt Nam chứng kiến màn chào sân của nhiều đạo diễn trẻ, với khá nhiều phim đầu tay, phim thứ hai được đánh giá tốt về chất lượng và thành công doanh thu. So với lúc trước, độ tuổi ra mắt phim đầu tay của các đạo diễn đang được “trẻ hóa”. Anh cảm thấy thế hệ mình may mắn hơn thế nào so với thế hệ trước?

Tôi mừng cho tất cả nhà làm phim trẻ. Tôi nghĩ niềm vui này được tạo nên từ cả hai phía: từ sự nỗ lực không ngừng của các nhà làm phim trẻ, đồng thời từ nền điện ảnh đang phát triển tốt.

Thị trường nào và ngành nghề nào cũng vậy, kể cả Hollywood, luôn có phân khúc dành cho người trẻ và người thâm niên. Trước đây, thị trường phim Việt ưu tiên những tên tuổi quen thuộc để đảm bảo sức hút, doanh thu. Còn hiện tại, khi khán giả mở rộng gu phim, thị trường tìm kiếm góc nhìn, câu chuyện và cách kể chuyện mới. Đó là lúc cơ hội được trao cho những người trẻ.

Thế hệ chúng tôi may mắn được làm phim trong giai đoạn công nghệ phát triển, nhiều sân chơi điện ảnh ra đời và ngành phim tăng trưởng mạnh. Sự hỗ trợ từ các anh chị đi trước cùng những nhà sản xuất dám trao cơ hội đã giúp những người trẻ như tôi có điều kiện cất lên tiếng nói của mình.