Năm 2001, đạo diễn Bùi Thạc Chuyên gây dấu ấn lớn khi giành giải 3 tại hạng mục Cinéfondation tại LHP này với Cuốc xe đêm. Nếu không tính đến trường hợp Mùi đu đủ xanh của Trần Anh Hùng, đây có thể nói là cú “debut” đầu tiên của điện ảnh Việt tại “sân chơi này”. 9 năm sau với Bi, đừng sợ, Phan Đăng Di đã giành hai giải: ACID/CCAS của Hiệp hội Các nhà phát hành phim độc lập và SACD cho Biên kịch xuất sắc nhất trong hạng mục Tuần lễ các nhà phê bình của LHP Cannes lần thứ 63.

Một hành trình dài

Với gần một thập kỷ để thành tích lặp lại, có thể thấy những dấu ấn này vẫn còn nhỏ lẻ, chưa thật bền vững. Nhưng kể từ năm 2023, hành trình nói trên đã được tiếp nối một cách liên tục. Theo đó, không thể không kể đến chiến thắng Camera vàng mang tính “lịch sử” của Phạm Thiên Ân bằng tác phẩm Bên trong vỏ kén vàng (Inside The Yellow Cocoon Shell) tham gia chương trình Directors' Fortnight, tiếp nối thành tích vào đúng 30 năm trước của Trần Anh Hùng – người cũng trùng hợp xuất hiện tại kỳ LHP này với Muôn vị nhân gian. Ngay tiếp sau đó, vào năm 2024, Trương Minh Qúy cũng góp mặt tại hạng mục Nhãn quan độc đáo (Un Certain Regard). Vào năm 2025, chương trình Đêm điện ảnh Việt Nam diễn ra tại đây cũng đã góp phần cất lên tiếng nói riêng biệt và đầy tiềm năng của điện ảnh Việt trong tương lai gần.

Suốt những năm đó, cũng không thể không nhắc đến sự tham gia bền bỉ và sâu rộng của các nhà phát hành Việt Nam, qua đó không chỉ tìm cơ hội để mang các tác phẩm nổi bật ra ngoài đất nước, mà còn góp phần định hình, quảng bá một Việt Nam mới thông qua phim ảnh. Những nỗ lực này cho thấy một thị trường sôi động, linh hoạt, nơi thế hệ các đạo diễn trẻ có tầm nhìn độc đáo, thoát khỏi những chủ đề thường thấy, tiệm cận với dòng chảy thế giới. Không dừng ở đó, sự kết hợp của phía quản lý trong nỗ lực biến Việt Nam không chỉ thành “phim trường” mà còn là đối tác của các nền điện ảnh lớn cũng đang cho thấy tương lai vô cùng rộng mở. Kết hợp với việc Việt Nam là một trong hai thị trường điện ảnh tăng trưởng mạnh nhất sau giai đoạn Covid-19, có thể thấy rất nhiều cánh cửa đã được mở ra.

Với lực lượng những nhà làm phim trẻ, có thể thấy sự học hỏi và tương tác qua lại với dòng chảy toàn cầu của họ. Thoát xác khỏi motif thường thấy về dòng phim chiến tranh và nông thôn là “trụ cột” sau giai đoạn đổi mới, những tác phẩm trên cho thấy những thử nghiệm độc đáo, không lặp lại mình. Với Bùi Thạc Chuyên, đó là màu sắc kinh dị, ám ảnh, trong lúc mà thể loại này vẫn còn phôi thai, chưa được chú ý đủ. Với Phan Đăng Di, đó là câu chuyện được khai thác thô ráp và nguyên bản nhất có thể, nơi yếu tố minh họa hay sắp đặt không còn chiếm thế thượng phong. Trong trường hợp của Phạm Thiên Ân, sự đổi mới không đến từ nội dung mà là tư duy nghệ thuật với những cú máy dài, nơi bối cảnh trở thành phương tiện chuyên chở cảm xúc…

Phim ngắn làm nên lịch sử

Trong thế giới mở và toàn cầu hóa, nơi những giao thoa và học hỏi liên tục diễn ra, LHP Cannes năm nay tiếp tục ghi dấu với hàng loạt tên tuổi nổi bật. Đầu tiên, Giấc mơ ốc sên (tựa tiếng Anh: The Dream Is A Snail) của một “Thiên Ân khác” đã trở thành phim ngắn đầu tiên của Việt Nam được chọn vào vòng tranh giải phim ngắn chính thức. Qua tác phẩm này, Nguyễn Thiên Ân đã vượt qua 3.180 tác phẩm đến từ 136 quốc gia để góp mặt vào danh sách chung cuộc. Cũng như nhà làm phim Bên trong vỏ kén vàng, đạo diễn trẻ tuổi cũng bắt đầu sự nghiệp bằng hình thức phim ngắn, và điểm chung khác là được “hậu thuẫn” từ sáng kiến Phim ngắn CJ. Qua đây có thể thấy những cuộc thi này đã góp phần quan trọng trong việc “chắp cánh” cho nhiều tài năng độc lập, biến những ý tưởng sáng tạo thành dự án thực tế.

Về nội dung, bộ phim cho thấy sự giao thoa độc đáo tương tự những tác phẩm như Mưa trên cánh bướm (Dương Diệu Linh), Cu li không bao giờ khóc (Phạm Ngọc Lân)… khi có sự kết hợp giữa hư và thực, giữa mộng và tưởng, giữa hiện thực và siêu thực. Xoay quanh Huy – một diễn viên vô danh, bất ngờ bị cuốn hút vào một khoái cảm kỳ lạ có liên quan đến ốc sên sau khi nhận lời làm người mẫu cho một sự kiện “hồi xuân”. Bằng câu chuyện này, những thối hư tật xấu, sự kình chống giữa đam mê nghệ thuật và hiện thực tầm thường đã được khai thác một cách ấn tượng, thông qua hệ thống ẩn dụ, biểu tượng bao quát, giàu sức sáng tạo. Bên cạnh khâu kịch bản và câu chuyện ấn tượng, Giấc mơ ốc sên cũng gây chú ý với sự tham gia của Chananun Chotrungroj – đạo diễn hình ảnh từng tham gia The Third Wife (Vợ ba) gây tiếng vang lớn tại LHP Quốc tế Toronto 2018, và ekip Kontribute Studio với những sản phẩm được đánh giá cao như Tử chiến trên không hay Phí Phông: Quỷ máu rừng thiêng lập được thành tích phòng vé thời gian gần đây.

Trong khuôn khổ cuộc thi Phim ngắn CJ 2025, bộ phim đã nhận được sự đồng hành của cố vấn chuyên môn Phan Đăng Di. Nhận xét về tác phẩm này, đạo diễn Bi, đừng sợ cho biết bộ phim sở hữu sức hút tự nhiên với lối kể chuyện độc đáo, pha trộn giữa hài hước, châm biếm, giễu nhại, qua đó mang nhiều ngẫm nghĩ về cuộc sống đương đại và số phận con người. Tuy là chủ đề không quá mới mẻ, nhưng bằng cốt truyện thu hút và cách thể hiện khác lạ, tác phẩm đã gây được chú ý lớn.

Ấn tượng hoạt hình

Bên cạnh Nguyễn Thiên Ân, Cannes 2026 cũng chào đón nhiều dự án hoạt hình của những nhà làm phim người Pháp gốc Việt. Có thể kể đến Nguyễn Phương Mai với bộ phim mới mang tên In Waves. Được biết đây là tác phẩm mở màn cho Tuần lễ Phê bình (Semaine de la Critique) của Cannes năm nay, và cũng là lần đầu tiên mà một bộ phim hoạt hình được chọn khai mạc. Về nội dung, bộ phim được chuyển thể từ tiểu thuyết đồ họa – tự truyện cùng tên của AJ Dungo có bối cảnh California, xoay quanh chuyện tình giữa một vận động viên trượt ván và một vận động viên lướt sóng. Từ là bạn học, mối quan hệ của họ đã bị thử thách bởi bệnh tật.

Nguyễn Phương Mai là tên tuổi nổi bật trong giới hoạt hình Pháp, khi đã tham gia vào các dự án gây tiếng vang lớn, có thể kể đến Chez moi (Nhà tôi) được đề cử giải Oscar và César năm 2016. Cô cũng là họa sĩ đồ họa cho phim ngắn He Who Has Two Souls ( Celui qui a deux âmes) đoạt giải César cho Phim hoạt hình ngắn xuất sắc nhất năm 2017 và loạt phim Une semaine de Ferme-l'oeil (Một tuần ở Ferme-l’œil). Cùng đồng đạo diễn Charlotte Cambon, loạt phim Culottées (Những thiếu nữ bạo gan) gồm 30 tập dựa trên truyện tranh của Pénélope Bagieu của cô cũng được đông đảo khán giả yêu thích.

Cũng thuộc thể loại hoạt hình, nhà làm phim gốc Việt Marco Nguyễn được thông báo sẽ góp mặt với Jim Queen thuộc chuỗi Midnight Screenings, nơi tác phẩm sẽ tranh giải tại 2 hạng mục Caméra d'Or và Queer Palm. Có nội dung tương đối thú vị khi xoay quanh loại virus Heterosis hư cấu kiến những người đàn ông đồng tính ở Paris trở thành người dị tính, nhân vật chính Jim đã phải hợp tác với một chàn trai trẻ khác để tìm phương thuốc chữa trị, từ đó “cứu” cộng đồng LGBTQIA+ khỏi nguy cơ "tuyệt chủng". Với tác phẩm này, nhà làm phim gốc Việt đã lật ngược vị trí yếm thế của một cộng đồng thường được biết đến là ngoại cuộc để nhấn mạnh tầm quan trọng và đóng góp của họ cho nghệ thuật nói riêng và xã hội nói chung.

Từ sự góp mặt riêng trong năm nay và chuỗi thành tích nối dài trước đó, có thể tin tưởng vào con đường rộng mở sắp tới của những nhà làm phim trong nước - những người trẻ tài năng với tinh thần liên tục học hỏi, không ngừng sáng tạo. Với sự tổng hòa của nhiều yếu tố: nguồn nhân lực chất lượng, sự quan tâm đặc biệt của cơ quan quản lý và một thị trường không ngừng tăng trưởng, có thể tin thời gian sắp tới là "thời kỳ vàng" cho điện ảnh nước nhà trên hành trình mang phim ra với quốc tế.