Phim kinh dị Việt đang bước vào giai đoạn bùng nổ khi liên tiếp thiết lập những cột mốc phòng vé đáng chú ý. Gần nhất, Phí Phông: Quỷ máu rừng thiêng vừa trở thành phim kinh dị vượt mốc 100 tỷ đồng nhanh nhất mọi thời, khẳng định sức hút ngày càng lớn của thể loại này. Thế nhưng, đằng sau những thành tích ấn tượng ấy vẫn còn một câu hỏi bỏ ngỏ: Vì sao nữ chính vẫn chưa thực sự dẫn dắt cuộc đua phim kinh dị Việt?

Phụ nữ ở đâu trong phim kinh dị?

Chỉ riêng mùa lễ 30/4, khán giả được thưởng thức đến 3 bộ phim kinh dị hoặc mang màu sắc của thể loại này. Đáng chú ý, trọng tâm vẫn tập trung vào các nhân vật nam chính hơn là tuyến nữ. Các diễn viên nam cũng được đặt ở vị trí “đầu tàu”, trở thành điểm nhấn trong chiến lược quảng bá.

Đơn cử, Phí Phông: Quỷ máu rừng thiêng ăn khách nhờ có ngôi sao phòng vé Kiều Minh Tuấn. “Át chủ bài” của Heo 5 móng là Võ Tấn Phát và Trần Ngọc Vàng, trong khi Đại tiệc trăng máu 8 gây tò mò vì sự xuất hiện của Vân Sơn nhiều hơn là màn tái xuất của Miu Lê.

Các diễn viên nữ vẫn góp mặt đông đảo, nhưng chủ yếu đóng vai phụ, hỗ trợ hoặc làm chất xúc tác cho câu chuyện. Như Phí Phông: Quỷ máu rừng thiêng gây chú ý nhờ dàn diễn viên đông đảo, với các gương mặt nữ quen thuộc như Diệp Bảo Ngọc, Đoàn Minh Anh, NSƯT Hạnh Thuý. Song, các nhân vật của họ chưa thực sự có sức nặng, phần nào lép vế nếu so với vai chính của Kiều Minh Tuấn.

Tương tự, NSƯT Ốc Thanh Vân và nghệ sĩ Thanh Thủy cũng góp mặt trong Heo 5 móng. Đáng tiếc, họ vẫn không đóng vai trò trọng tâm, chủ yếu phục vụ cho tuyến truyện chính xoay quanh các nhân vật nam.

Trường hợp của Đại tiệc trăng máu 8 thì phức tạp hơn. Phim được làm lại từ một tác phẩm indie của Nhật Bản tên One Cut of the Dead (2017), với cấu trúc kịch bản thiên về ý tưởng và tình huống hơn là đào sâu nhân vật, khiến tuyến nữ càng khó có cơ hội trở thành trung tâm.

Những trường hợp trên không lạ, đó là một logic hay gặp trong cách điện ảnh đại chúng kể chuyện. Trong bài tiểu luận Visual Pleasure and Narrative Cinema (1975), nhà lý luận điện ảnh người Anh Laura Mulvey viết: "Trong một thế giới được sắp đặt bởi sự bất cân bằng giới tính, khoái cảm thị giác bị phân tách thành hai cực: nam giới gắn với sự chủ động còn phụ nữ gắn với trạng thái bị nhìn và thụ động. Và mô hình này vẫn đang in dấu trong không ít phim kinh dị Việt hiện nay".

Không ở trung tâm nhưng vẫn là trung tâm

Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn vào vị trí dẫn dắt câu chuyện hay mức độ hiện diện trên truyền thông, người xem có thể bỏ qua một cơ chế vận hành quan trọng khác của phim kinh dị, nơi nỗi sợ không nằm ở người kể chuyện nhưng còn ở người trực tiếp trải nghiệm nó. Chính ở điểm này, vai trò của các nhân vật nữ trở nên phức tạp hơn, họ có thể không trực tiếp dẫn dắt mạch truyện nhưng lại là nơi hội tụ cảm xúc, sự ám ảnh và cao trào của câu chuyện.

Chẳng hạn, trong The Conjuring, câu chuyện được kể chủ yếu qua góc nhìn của các nhà điều tra nhưng nỗi ám ảnh lại tập trung vào người mẹ Carolyn Perron - nhân vật chịu tác động trực tiếp từ thế lực siêu nhiên và là nơi hội tụ cao trào cảm xúc. Tương tự, The Wailing theo chân một viên cảnh sát nam nhưng bi kịch và nỗi sợ lại dồn nén vào cô con gái bị ám, khiến toàn bộ hành trình điều tra trở nên ám ảnh hơn.

Ngay cả trong bối cảnh Việt Nam, mô hình này cũng xuất hiện. Ở Quỷ cẩu, tuyến truyện có thể xoay quanh quá trình khám phá hiện tượng kỳ dị nhưng những ám ảnh gắn với các nhân vật nữ lại là lớp nghĩa tạo nên sức nặng cảm xúc cho bộ phim. Nói cách khác, theo nhiều nhà lý luận điện ảnh, người dẫn dắt câu chuyện chưa chắc đã là người gánh phần lớn cảm xúc và ý nghĩa của nó.

Nghịch lý nữ chính trong phim kinh dị Việt

Thực tế, không phải phim kinh dị Việt hoàn toàn thiếu vắng nữ chính, nhưng số lượng những vai nữ đủ sức dẫn dắt câu chuyện vẫn còn khá khiêm tốn.

Mười: Lời nguyền trở lại (2022) là một ví dụ tiêu biểu khi quy tụ 2 gương mặt nữ đầy sức hút là Chi Pu và Rima Thanh Vy. Dự án được kỳ vọng vì đóng vai trò là phần tiếp, “tái sinh” một thương hiệu kinh dị từng gây sốt trước đó, đồng thời nỗ lực đưa hình tượng nữ trở lại trung tâm.

Đáng tiếc, phim không tạo được hiệu ứng phòng vé quá bùng nổ, chỉ thu về hơn 24 tỷ đồng, kém xa so với kỳ vọng ban đầu. Một số ý kiến cho rằng vấn đề nằm ở cách xây dựng hình tượng nữ chưa đủ chiều sâu, diễn xuất cũng chưa đủ sức nặng. Tuy nhiên, hiệu ứng phòng vé của một bộ phim kinh dị còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như chiến lược phát hành, thời điểm ra rạp, mức độ nhận diện thương hiệu hay cách truyền thông tiếp cận khán giả.

Trường hợp ngược lại là Ma da (2024) của đạo diễn Nguyễn Hữu Hoàng. Với sự góp mặt của Việt Hương trong vai chính, ban đầu bộ phim nhận được nhiều ngờ vực từ phía khán giả lẫn giới chuyên môn. Nhưng nhờ hiệu ứng truyền miệng tốt, cộng thêm ê-kíp có chiến lược quảng bá hợp lý đã giúp tác phẩm có cú lội ngược dòng ngoạn mục, vượt mốc 127 tỷ đồng tại phòng vé, trở thành một trong những phim kinh dị Việt thành công nhất về mặt doanh thu. Trường hợp này cũng cho thấy thành công của một bộ phim không chỉ đến từ việc đặt nhân vật nữ ở trung tâm nhưng còn là tổng hòa của nhiều yếu tố từ kịch bản, diễn xuất đến cách bộ phim được định vị trên thị trường.

Thành tích này cho thấy phim kinh dị đặt nhân vật nữ ở trung tâm vẫn bán được vé, thậm chí hút khách. Khán giả luôn sẵn sàng đón nhận những câu chuyện được dẫn dắt bởi phụ nữ. Vấn đề nằm ở kịch bản, cách xây dựng nhân vật có đủ sức thuyết phục hay không. Tuy vậy, mức độ thành công còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, từ kịch bản, cách xây dựng nhân vật đến chiến lược phát hành và truyền thông.

Nhìn từ quốc tế

Ở bình diện quốc tế, nữ chính gần như là “xương sống” của nhiều phim kinh dị thành công. Nhiều nữ diễn viên mạnh dạn chọn dòng kinh dị để làm mới hình ảnh, đồng thời thử thách giới hạn diễn xuất. Điển hình là Mia Goth với loạt vai diễn gai góc trong series X của đạo diễn Ti West. Hay Sydney Sweeney cũng gây chú ý khi tự bỏ tiền sản xuất và đóng chính trong Immaculate (2024).

Năm ngoái, Song Hye Kyo cũng có màn tái xuất điện ảnh sau nhiều năm vắng bóng với vai nữ tu trong Dark Nuns. Cô cho thấy sự lột xác rõ rệt khi rũ bỏ hình ảnh ngọt ngào quen thuộc để hoá thân vào một nhân vật nội tâm, u tối và nhiều giằng xé.

Những năm gần đây, phim kinh dị Việt có nhiều vai phụ ấn tượng, thậm chí lấn át nam giới. Sự xuất hiện của nghệ sĩ Vân Dung trong Quỷ cẩu (2023) và Quỷ nhập tràng (2025) là một minh chứng. Dù chỉ xuất hiện trong vài phân đoạn, nữ diễn viên vẫn tạo được dấu ấn mạnh mẽ, để lại ấn tượng khó quên với người xem. Hay Hồng Đào cũng có màn thể hiện ấn tượng trong Linh miêu: Quỷ nhập tràng (2024).

Sắp tới, có một dự án kinh dị đáng chú ý là Thẩm mỹ viện âm phủ, quy tụ 2 gương mặt nữ nổi tiếng Ngọc Trinh và Xuân Lan, hứa hẹn mang đến góc nhìn mới khi đặt các nhân vật nữ vào trung tâm câu chuyện.

Nhìn chung, điện ảnh Việt không thiếu diễn viên nữ thực lực nhưng vẫn thiếu kịch bản đủ chiều sâu để họ toả sáng. Nếu bài toán này được giải, phim kinh dị Việt sẽ có thêm nhiều tác phẩm kể về phụ nữ bứt phá về chất lượng, không chỉ đạt doanh thu cao mà còn tạo dấu ấn và giá trị lâu dài.