Từ gieo trồng, chăm sóc cây trồng đến thu hoạch và chế biến nông sản, phụ nữ đảm nhận nhiều công việc quan trọng trong sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, những đóng góp ấy chưa đi cùng cơ hội bình đẳng về sở hữu đất đai, tiếp cận vốn và cải thiện thu nhập.

Ngày 15/10 hằng năm được Đại hội đồng Liên Hợp Quốc chọn là Ngày Quốc tế Phụ nữ Nông thôn, nhằm tôn vinh những đóng góp của phụ nữ và trẻ em gái ở khu vực nông thôn đối với sản xuất nông nghiệp, bảo đảm an ninh lương thực và phát triển cộng đồng. Với chủ đề “Phụ nữ nông thôn gìn giữ Mẹ Thiên nhiên”, Ngày Quốc tế Phụ nữ Nông thôn năm 2026 nhấn mạnh vai trò của phụ nữ trong bảo vệ đa dạng sinh học và tài nguyên thiên nhiên, đồng thời cho thấy khoảng cách giữa những đóng góp của họ và cơ hội tiếp cận các nguồn lực để phát triển.

Nghịch lý trên những cánh đồng

Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), phụ nữ chiếm 42% lực lượng lao động trong các hệ thống nông nghiệp và thực phẩm toàn cầu, tương đương khoảng 1,37 tỷ người. Tỷ lệ này gần như không thay đổi kể từ năm 2000. Tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, phụ nữ chiếm 71% lực lượng lao động trong sản xuất nông nghiệp.

Dù giữ vai trò quan trọng trong sản xuất, phụ nữ chỉ sở hữu khoảng 15% diện tích đất nông nghiệp. Tại nhiều quốc gia, phụ nữ có ít cơ hội sở hữu hoặc đứng tên đất nông nghiệp hơn nam giới. Thiếu đất và tài sản thế chấp cũng khiến họ khó vay vốn để mua thiết bị, cải tiến phương thức canh tác hoặc mở rộng sản xuất. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tăng thu nhập và ổn định sinh kế.

Khoảng cách giới còn thể hiện qua thu nhập của người nông nhân. Thống kê của FAO cho thấy trong lĩnh vực nông nghiệp và thực phẩm, thu nhập bình quân của phụ nữ chỉ bằng 78% so với nam giới. Bên cạnh đó, nhiều phụ nữ làm việc theo mùa vụ hoặc bán thời gian khiến thu nhập không ổn định và cơ hội tiếp cận các chế độ bảo vệ lao động bị hạn chế.

Tại khu vực Liên minh châu Âu (EU), phụ nữ quản lý khoảng 31% số trang trại trong năm 2023. Tuy nhiên, quy mô các trang trại này thường nhỏ hơn so với trang trại do nam giới quản lý. Diện tích trung bình của trang trại do phụ nữ điều hành là 9 ha, trong khi diện tích trung bình các trang tại do nam giới quản lý lên đến 21 ha. Chênh lệch về quy mô có thể ảnh hưởng đến khả năng đầu tư, sản lượng và cơ hội phát triển kinh doanh.

Ngoài công việc đồng áng, phụ nữ nông thôn còn dành nhiều thời gian chăm sóc con cái, người cao tuổi và lo liệu việc nhà. Phần lớn những công việc này không được trả công. Gánh nặng chăm sóc gia đình khiến họ có ít thời gian hơn để học nghề, tiếp cận kỹ thuật mới hoặc tìm kiếm công việc có thu nhập cao hơn.

Biến đổi khí hậu cũng làm gia tăng những bất lợi ấy. Theo một báo cáo của FAO dựa trên dữ liệu của hơn 100.000 hộ gia đình nông thôn tại 24 quốc gia có thu nhập thấp và trung bình, khi nhiệt độ trung bình dài hạn tăng thêm 1°C, thu nhập của các hộ do phụ nữ làm chủ có thể giảm nhiều hơn 34% so với các hộ do nam giới làm chủ. Báo cáo cũng chỉ ra rằng nắng nóng và lũ lụt gây thiệt hại kinh tế lớn hơn cho các hộ do phụ nữ làm chủ, đặc biệt là những gia đình phụ thuộc vào nông nghiệp để mưu sinh.

Đọc thêm: Ngày Quốc tế Trẻ em gái 11/10: Tảo hôn dưới “vỏ bọc” bảo vệ

Gieo cơ hội, gặt bình đẳng

Để thu hẹp khoảng cách giới trong nông nghiệp, các chuyên gia của FAO khuyến nghị mở rộng cơ hội tiếp cận đất đai, tín dụng, công nghệ và đào tạo cho phụ nữ nông thôn; đồng thời cải thiện điều kiện lao động, tăng cường kết nối với hợp tác xã và thị trường tiêu thụ. Việc phát triển các dịch vụ chăm sóc tại cộng đồng cũng giúp giảm bớt gánh nặng việc nhà, tạo điều kiện để phụ nữ tham gia đầy đủ hơn vào hoạt động kinh tế và nâng cao thu nhập.

Đặc biệt, Liên Hợp Quốc đã chọn năm 2026 là Năm Quốc tế Nữ nông dân nhằm ghi nhận đóng góp của phụ nữ trong lĩnh vực nông nghiệp và thực phẩm, đồng thời thúc đẩy bình đẳng giới. Trao thêm cơ hội cho phụ nữ nông thôn không chỉ giúp cải thiện đời sống của từng gia đình. Đây còn là một phần quan trọng trong nỗ lực nâng cao hiệu quả sản xuất, bảo đảm an ninh lương thực và phát triển nông thôn bền vững.