Trong những năm gần đây, các chiến dịch nâng cao nhận thức liên tục được triển khai nhằm cảnh báo về tác hại của tia UV, đồng thời, các thương hiệu làm đẹp cũng liên tục ra mắt những sản phẩm tích hợp khả năng chống nắng. Từ serum, kem dưỡng ẩm, kem nền đến thỏi chống nắng hay xịt chống nắng SPF, bảo vệ da trước ánh nắng mặt trời đã trở thành một bước không thể thiếu trong chu trình làm đẹp.

Tuy nhiên, trên TikTok, một xu hướng mới đang ngày càng lan rộng. Nhiều bạn trẻ thuộc thế hệ Gen Z đo lường chỉ số UV hiển thị trên ứng dụng thời tiết để xác định những thời điểm được cho là lý tưởng nhất cho việc tắm nắng để có làn da nâu khỏe khoắn.

Trào lưu này đang khiến các bác sĩ da liễu đặc biệt lo ngại, bởi nó hoàn toàn đi ngược với mục đích ban đầu của chỉ số UV. Thay vì được thiết kế để cảnh báo mức độ nguy hiểm của bức xạ mặt trời và giúp mọi người chủ động bảo vệ làn da, chỉ số này lại trở thành một công cụ hỗ trợ cho việc tắm nắng.

Một công cụ phòng ngừa đang bị sử dụng sai mục đích

Chỉ số UV được xây dựng nhằm cung cấp cho công chúng thông tin về cường độ bức xạ tia cực tím và giúp mỗi người điều chỉnh mức độ bảo vệ da trước ánh nắng mặt trời. Con số hiển thị càng cao thì nguy cơ da bị tổn thương do ánh nắng càng lớn. Thế nhưng, trên mạng xã hội, một số nhà sáng tạo nội dung lại mặc định những thời điểm chỉ số UV đạt mức cao nhất như cơ hội lý tưởng để có được làn da rám nắng như mong đợi.

Theo chia sẻ từ giáo sư da liễu Susan C. Taylor, đây là cách diễn giải hoàn toàn trái ngược với các nhận định khoa học. “Họ đã hoàn toàn đảo ngược ý nghĩa của công cụ này”, giáo sư cho biết. Nói cách khác, chỉ số UV vốn được tạo ra để cảnh báo về mức độ nguy hiểm của bức xạ mặt trời và khuyến khích mọi người tăng cường các biện pháp bảo vệ da. Việc sử dụng chỉ số này để tìm kiếm “khung giờ vàng” cho việc tắm nắng vì thế đã đi ngược hoàn toàn với mục đích ban đầu của nó.

Làn da rám nắng không phải là dấu hiệu của sức khỏe tốt

Một trong những quan niệm sai lầm liên quan đến việc tắm nắng chính là cách mọi người nhìn nhận làn da rám nắng. Với nhiều người, làn da ngăm khỏe vẫn thường được xem là biểu tượng của sự khỏe khoắn, cá tính. Thế nhưng, theo các chuyên gia da liễu, thực chất đây lại là một phản ứng tự vệ của cơ thể trước tổn thương do tia UV gây ra.

Giáo sư Susan C. Taylor chia sẻ: “Bạn hãy xem vết cháy nắng như một lớp vảy bao phủ toàn bộ cơ thể. Khi bị cháy nắng, làn da của bạn đã bị tổn thương. Trong quá trình hồi phục, da bắt đầu chuyển sang màu rám nắng, nhưng điều đó không thay đổi bản chất rằng đây vẫn là một dạng tổn thương”.

Dưới tác động của tia cực tím (UV), ADN trong các tế bào da bị biến đổi và hư hại. Để tự bảo vệ mình, làn da sẽ tăng cường sản xuất melanin, sắc tố tạo nên màu da nâu được nhiều tín đồ yêu thích. Nói cách khác, màu da rám nắng mà nhiều người theo đuổi thực chất là kết quả của một cơ chế phòng vệ được kích hoạt sau khi cơ thể chịu tác động từ ánh nắng mặt trời. Vì vậy, làn da ngăm không đồng nghĩa với việc da khỏe mạnh hơn. Ngược lại, đó là cách làn da phản ứng trước mức độ tổn thương nhất định do bức xạ UV gây ra.

Những rủi ro đối với sức khỏe và chất lượng làn da

Các bác sĩ da liễu nhấn mạnh rằng tác hại của ánh nắng mặt trời không chỉ dừng lại ở tình trạng lão hóa sớm. Việc tiếp xúc quá lâu với tia cực tím (UV) có thể đẩy nhanh sự hình thành nếp nhăn, các đốm sắc tố, nám da (melasma) cũng như làm xuất hiện những mao mạch nổi rõ trên bề mặt da.

Tuy nhiên, điều khiến các chuyên gia lo ngại hơn cả là nguy cơ ung thư da. Theo số liệu được trích dẫn bởi American Academy of Dermatology, cứ năm người tại Mỹ sẽ có một người mắc ung thư da. Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng nguy cơ mắc u hắc tố (melanoma) - dạng ung thư da nguy hiểm và có khả năng xâm lấn cao nhất - sẽ tăng gấp đôi sau chỉ khoảng 5 lần bị cháy nắng.

Những con số này cho thấy việc chủ động bảo vệ da khỏi tia UV không đơn thuần là vấn đề thẩm mỹ hay chống lão hóa, mà còn là một biện pháp quan trọng để bảo vệ sức khỏe lâu dài. Việc sử dụng kem chống nắng hằng ngày, hạn chế tiếp xúc với ánh nắng gay gắt và che chắn đầy đủ khi ra ngoài vẫn là những khuyến nghị được giới chuyên môn liên tục nhấn mạnh.

TikTok và làn sóng thông tin sai lệch về việc tắm nắng

Theo các chuyên gia, mạng xã hội đang góp phần không nhỏ vào việc lan truyền những thông điệp mâu thuẫn xoay quanh vấn đề chống nắng. Trên TikTok, hashtag #TanTok hiện thu hút hàng nghìn nội dung chia sẻ các mẹo tối ưu hóa quá trình bắt nắng. Trong số đó có không ít video khuyến khích người dùng tăng thời gian phơi nắng dựa trên chỉ số UV hiển thị trên điện thoại.

Một khảo sát của American Academy of Dermatology cho thấy gần một nửa người Mỹ từng tiếp xúc với các thông tin sai lệch về kem chống nắng trên Internet. Đáng chú ý, tỷ lệ này ở thế hệ Gen Z lên tới 64%. Hơn một phần ba số người trẻ được khảo sát cũng cho biết các influencer là nguồn tham khảo chính của họ khi tìm hiểu về chăm sóc da. Thực trạng này khiến Murad Alam, Chủ tịch Học viện Da liễu Hoa Kỳ, đặc biệt quan ngại. Ông nhận định: “Thông tin sai lệch đang nuôi dưỡng những quan niệm nguy hiểm về việc tắm nắng, khiến nhiều người đánh giá thấp các rủi ro liên quan đến tia UV và xem nhẹ những biện pháp bảo vệ cần thiết”.

Trước sự phổ biến ngày càng tăng của xu hướng này, nhiều chuyên gia da liễu nhấn mạnh rằng chỉ số UV chưa bao giờ được tạo ra để hỗ trợ việc tắm nắng hay giúp da sạm màu nhanh hơn. Thay vì căn cứ vào chỉ số UV để kéo dài thời gian phơi nắng, bạn nên ưu tiên tắm nắng vào khung giờ sáng sớm khi cường độ bức xạ còn thấp và tránh tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng gay gắt trong khoảng thời gian từ 10 giờ sáng đến 3 giờ chiều nhằm giảm thiểu nguy cơ tổn thương da.