Mỗi năm, hơn 12 triệu trẻ em gái trên thế giới kết hôn trước tuổi 18, tương đương cứ ba giây lại có một em kết hôn khi chưa trưởng thành. Theo ước tính của Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) năm 2026, khoảng 650 triệu phụ nữ và trẻ em gái còn sống hiện nay từng kết hôn khi còn nhỏ.

Nhân Ngày Quốc tế Trẻ em gái 11/10, UNICEF chọn chủ đề năm 2026 là “Chấm dứt nạn tảo hôn và đầu tư vào quyền của trẻ em gái”. Chủ đề được xây dựng trên cơ sở tham vấn trẻ em gái, các tổ chức vì trẻ em gái, những mạng lưới do trẻ em gái dẫn dắt, cùng các tổ chức xã hội dân sự và đối tác Liên Hợp Quốc. Từ quá trình tham vấn này, các bên cùng kêu gọi hành động khẩn cấp nhằm chấm dứt nạn tảo hôn và đầu tư vào quyền của trẻ em gái.

Lời hứa “được bảo vệ”

Tại những khu vực chịu ảnh hưởng bởi chiến tranh và khủng hoảng nhân đạo, trường học có thể đóng cửa, sinh kế bị gián đoạn và nhiều gia đình buộc phải rời bỏ nhà cửa. Khi cuộc sống thường nhật bị đảo lộn, nỗi lo về miếng ăn, chỗ ở và sự an toàn của con cái trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Theo tài liệu Addressing Child Marriage in Humanitarian Settings do UNICEF và Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) công bố năm 2021, một số gia đình trong hoàn cảnh ấy xem việc cho con gái kết hôn sớm là cách giảm bớt khó khăn kinh tế, tránh nguy cơ bạo lực tình dục hoặc gìn giữ danh dự gia đình. Hôn nhân được kỳ vọng mang lại một chỗ dựa khi những nguồn lực bảo vệ quen thuộc không còn đủ vững chắc. Những quan niệm này có thể đã tồn tại từ trước nhưng càng khó thay đổi khi xung đột và nghèo đói thu hẹp các lựa chọn của gia đình.

Tại Việt Nam, nạn tảo hôn mang những sắc thái khác. Báo cáo Chấm dứt nạn tảo hôn, trao quyền cho trẻ em gái do UNICEF và UNFPA công bố năm 2018 ghi nhận nhiều hình thức kết hôn sớm, từ hôn nhân do gia đình sắp đặt, kết hôn tự nguyện đến những cuộc hôn nhân nhằm tránh sự dị nghị khi mang thai ngoài ý muốn.

Đáng chú ý, báo cáo chỉ ra rằng trong một số gia đình khó khăn, hôn nhân sớm có thể gắn với nhu cầu lao động và những tính toán về sinh kế. Áp lực giữ gìn danh dự cùng mong muốn bảo đảm kinh tế cũng có thể khiến cha mẹ đồng ý cho con kết hôn. Khi cơ hội học tập và việc làm còn hạn chế, hôn nhân đôi khi được nhìn nhận như một con đường ổn định cuộc sống, dù người bước vào cuộc hôn nhân ấy chưa thực sự trưởng thành.

Đọc thêm: Cosmeticorexia: Thế hệ bé gái lớn lên cùng nỗi ám ảnh làn da hoàn hảo

Hệ lụy từ những cuộc hôn nhân sớm

Theo UNICEF, gần 1/4 trẻ em gái từ 15 - 19 tuổi từng kết hôn hoặc chung sống với bạn tình đã trải qua bạo lực do bạn tình gây ra trong đời. Bên cạnh đó là nguy cơ mang thai sớm, gián đoạn học tập và sự phụ thuộc kinh tế, khiến các em gặp nhiều khó khăn trong việc tự bảo vệ quyền lợi của mình.

Tại những khu vực chịu ảnh hưởng bởi xung đột và bạo lực, UNICEF cho biết trẻ em gái có khả năng không được học trung học cao hơn gần 90% so với các em sống trong môi trường ổn định. Việc rời xa trường lớp có thể làm gia tăng nguy cơ kết hôn sớm, trong khi trách nhiệm gia đình sau hôn nhân tiếp tục thu hẹp cơ hội trở lại trường.

Những hệ lụy ấy cho thấy việc chấm dứt nạn tảo hôn đòi hỏi nhiều hơn những quy định về độ tuổi. Đằng sau một cuộc hôn nhân còn là hoàn cảnh kinh tế, điều kiện học tập và những quan niệm về vai trò của con gái trong gia đình, cộng đồng.

Dẫu vậy, thế giới đã ghi nhận những chuyển biến tích cực. UNICEF ước tính khoảng 68 triệu cuộc tảo hôn đã được ngăn chặn trong 25 năm qua, nhờ những tiến bộ trong giáo dục, cải cách pháp luật và các chính sách an sinh xã hội. Hỗ trợ sinh kế cho gia đình, duy trì cơ hội học tập và mở rộng các dịch vụ bảo vệ trẻ em gái là những giải pháp cần thiết để tiếp tục giảm nguy cơ kết hôn sớm.

Nhân Ngày Quốc tế Trẻ em gái 11/10, câu chuyện tảo hôn nhắc lại một điều căn bản. Sự bảo vệ dành cho trẻ em gái cần bắt đầu từ một môi trường sống an toàn, những cơ hội học tập và điều kiện để các em tự xây dựng tương lai, thay vì phải tìm kiếm sự bảo đảm ấy trong một cuộc hôn nhân quá sớm.