Điều gì khiến một bộ phim được công chúng nhớ tới? Cốt truyện tuyệt vời? Những màn trình diễn đỉnh cao? Những câu thoại thâm thúy, nhiều tầng ý nghĩa? Hay điều khán giả nhớ đến một tác phẩm lại hoàn toàn trái ngược: Kịch bản còn đơn sơ; những màn trình diễn nghèo nàn; những câu thoại mới nghe qua đã bật cười.

Trong nửa đầu năm 2026, điện ảnh Việt có nhiều tác phẩm thành công phòng vé như Thỏ Ơi!!, Phí Phông: Quỷ máu rừng thiêng, Hẹn em ngày nhật thực... Tuy vậy, không ít bộ phim chịu cảnh thất bại. Tính đến hiện tại, danh sách này phải kể đến Một thời ta đã yêu (đạo diễn Nguyễn Xuân Nghĩa), Thẩm mỹ viện âm phủ (đạo diễn Nguyễn Hữu Hoàng) và Mesdames Thanh Sắc (đạo diễn Thắng Vũ). Tuy không thành công thương mại nhưng các phim này cũng đã để lại những meme thú vị thời gian qua.

Loạt meme ra đời từ phim Việt

Sau này, khi nhắc đến phòng vé Việt Nam 2026, người ta sẽ nhớ đến tháng 5 rực lửa. Vỏn vẹn chỉ 2 phim Việt ra mắt khán giả trong tháng là Thẩm mỹ viện âm phủ và Một thời ta đã yêu, nhưng đây cũng là hai tác phẩm thuộc top phim dở nhất năm.

Trước hết, Một thời ta đã yêu của đạo diễn Nguyễn Xuân Nghĩa là một tác phẩm tâm lý tình cảm. Phim được đánh giá là “giả trân” từ kịch bản đến diễn xuất, lời thoại. Những bình luận như biên kịch dám viết, đạo diễn dám quay, diễn viên “dám diễn” đã khiến tác phẩm có sự tham gia của Quốc Trường, Quỳnh Thy đóng chính trở nên... đáng quên.

Điều khiến khán giả nhớ đến Một thời ta đã yêu, không chỉ vì kịch bản đầy vụng về mà còn ở những tình tiết thiếu logic. Trong đó, phân cảnh trước biển của nhân vật Quỳnh (Quỳnh Thy đóng) và Toàn (Quốc Trường đóng) đã trở thành một meme được lan truyền rộng rãi trên mạng. “Bông đẹp quá kìa”, “Em nói không” đã trở thành những câu thoại “đắt giá” của điện ảnh Việt 2026.

Bên cạnh Một thời ta đã yêu, bộ phim kinh dị Thẩm mỹ viện âm phủ của đạo diễn Nguyễn Hữu Hoàng cũng nhận lại nhiều phản ứng trái chiều của khán giả. Cốt truyện rối rắm, phi logic cùng sự lạm dụng các màn hù dọa (jump scare) và diễn xuất “lạc quẻ” của Xuân Lan, Ngọc Trinh, đã khiến bộ phim trở thành chủ đề bàn luận của công chúng trong khoảng thời gian phim ra rạp.

Tuy nhiên, điều đáng nhớ nhất của Thẩm mỹ viện âm phủ lại đến từ một phân cảnh giữa nhân vật Xuân (Xuân Lan) nói với Thanh (Ngọc Trinh). Chỉ vỏn vẹn 6 chữ “Chị là một người an toàn”, câu thoại của Xuân Lan đã lan truyền trên mạng xã hội trong một thời gian dài. Cách viết thoại của biên kịch có phần ngô nghê và lối diễn của siêu mẫu Xuân Lan lại khiến cho câu nói này càng trở nên hài hước. Tất nhiên, công chúng không tiếc thì giờ để biến nó thành meme và “lăng-xê” khắp các nền tảng mạng xã hội.

Bước qua tháng 5 với liên tiếp các bộ phim thất bại phòng vé, phim Việt tháng 6 chào đón những tác phẩm hứa hẹn hơn. Trong đó, hai bộ phim kinh dị gồm Lầu Chú Hoả và Ma Xó nhận được các đánh giá khá tích cực từ công chúng. Ngược lại, một trong những tác phẩm được mong đợi là Mesdames Thanh Sắc, với sự góp mặt của diễn viên Hồng Ánh và siêu mẫu Thanh Hằng lại có phần gây thất vọng.

Người hâm mộ có thể không đặt niềm tin vào đạo diễn Thắng Vũ, người có những tác phẩm kinh dị “trung bình” như Chiếm Đoạt (2023), Cải Mả (2025) nhưng vẫn chờ đón Mesdames Thanh Sắc. Một câu chuyện lấy bối cảnh Sài Gòn xưa, xoay quanh đề tài người đẹp, đánh ghen mang màu sắc “phim noir” khiến khán giả tò mò, và hy vọng. Tuy nhiên, bộ phim lại không thành công như mong đợi.

Mesdames Thanh Sắc từ một dự án điện ảnh hứa hẹn bỗng trở thành nguồn cảm hứng cho vô số ảnh chế. Trong đó, những phân cảnh khóc dưới mưa và đặc biệt là câu thoại của vũ nữ Cầm Thanh (Thanh Hằng) - “Dừng xe đi” lan truyền chóng mặt trên mạng xã hội sau đó.

Tại sao lại là meme?

Từ lâu, điện ảnh đã trở thành “mỏ vàng” để các meme “huyền thoại” ra đời, bên cạnh các nguồn chất liệu khác vốn tồn tại và được chia sẻ trong văn hoá đại chúng. Từ truyền hình đến điện ảnh, từ Game of Thrones đến Spider-Man, từ tài tử Leonardo DiCaprio đến chằn tinh Shrek, đều là đối tượng của văn hoá meme (meme culture) được công chúng chia sẻ rộng rãi.

Điện ảnh Việt cũng là nguồn cảm hứng cho vô số meme được khán giả đại chúng thường xuyên chia sẻ.

Tất nhiên, không phải cứ phim kém chất lượng là trở thành đề tài chế ảnh của công chúng.

Nhiều tác phẩm hay, nhân vật hoặc cảnh phim ấn tượng đã thành nguyên liệu, nguồn cảm hứng để người hâm mộ sáng tác ra những bức ảnh chế.

Hình ảnh nữ diễn viên Ngọc Lan trong vai Trang ở phim Luật Trời có lẽ là một trong những meme nổi tiếng nhất. Nét diễn cùng tính cách nhân vật này đã trở thành “kinh điển” và là chất liệu để “chế” meme. Một số vai diễn khác như Xuân Bắc (vai Núi trong Sóng ở đấy sông), Nguyệt “thảo mai” (Phía trước là bầu trời), Chu Hùng (vai Thế “Chột” trong Người phán xử), Đồng Thanh Bình (vai Bố dượng trong Quỳnh Búp Bê)... được yêu thích và bị “chế” meme.

Quay trở lại năm 1976, từ meme xuất hiện khi tác giả Richard Dawkins viết trong cuốn sách The Selfish Gene. Theo đó, thuật ngữ này nhằm ám chỉ tập hợp mang tính kế thừa của nền văn hoá. Bất cứ thứ gì được sao chép hoặc mô phỏng và lan truyền như virus, được nhắc đến nhiều lần sẽ được gọi là meme.

Ngày nay, meme định nghĩa cách công chúng trải nghiệm văn hoá đại chúng với ý nghĩa nguyên thủy như là một inside joke (trò đùa chỉ những người thân thiết mới hiểu). Nó thường tồn tại dưới dạng ảnh hoặc video (có tiếng hoặc không có tiếng), tạo nên một nền văn hoá xuyên qua mọi ngóc ngách internet.

Meme không chỉ gây cười mà còn là một loại ngôn ngữ của thời đại số. Nó là một trò đùa, một hình ảnh gây hài hước được “mã hoá” từ một hiện tượng văn hoá đại chúng mà công chúng có thể hiểu và chia sẻ. Meme cũng có thể trở thành một loại ngôn ngữ để phê phán nhưng trên tất cả, nó là một sản phẩm với mục đích gây cười.

Tại sao lại là meme mà không phải hình thức truyền tải khác? Trước hết, điều này đến từ thói quen sử dụng mạng xã hội của công chúng trẻ. Nó cho phép chia sẻ trực tiếp những suy nghĩ, cảm xúc của người xem theo một cách nhanh chóng, cộng hưởng với đại chúng một cách dễ dàng.

Một bức ảnh đáng giá ngàn lời nói, cũng như một meme có thể thay cho cả nghìn chữ phân tích. Meme là loại ngôn ngữ mạng có sức ảnh hưởng lớn, giúp công chúng dễ dàng tham gia những cuộc tranh luận trên mạng. Trên tất cả, meme mang đến nụ cười cho cả người sáng tạo và tiếp nhận.

Bên cạnh đó, meme cũng có thể được sử dụng như một chiến lược marketing hoàn hảo trong thời đại số. Khi chi tiết “Bông đẹp quá kìa [...] Em nói không” cắt ra từ phim Một thời ta đã yêu gây cười và lan truyền trên mạng, nhà sản xuất cũng đã sử dụng nó như một chiến lược quảng bá phim. Từ thể loại tâm lý tình cảm, bộ phim được quảng bá thành phim tình cảm cười rung rạp giải trí nhất 2026. Bên cạnh đó, meme “Chị là một người an toàn” cũng được sử dụng trong chiến dịch quảng bá phim Thẩm mỹ viện âm phủ.

Dù lan truyền trên mạng xã hội và thu hút sự quan tâm của công chúng, nhưng những bộ phim như Thẩm mỹ viện âm phủ, Một thời ta đã yêu và Mesdames Thanh Sắc đều thất bại ở phòng vé. Điều này cho thấy, không phải phim được thảo luận nhiều trên Internet thì sẽ có doanh thu cao. Chất lượng vẫn là yếu tố hàng đầu để công chúng lựa chọn ra rạp.

Điện ảnh nội địa đang phát triển ở cả mặt quy mô thị trường, số lượng phim ra rạp trong năm ngày càng nhiều nhưng chất lượng các tác phẩm vẫn chưa đồng đều. Đằng sau những tiếng cười từ những meme kể trên, còn là cái nhìn nghiêm túc của khán giả trước những tác phẩm có chất lượng yếu kém ra rạp hơn bao giờ hết.