Năm 2026 mới đi qua bốn tháng ngắn ngủi, nhưng điện ảnh Việt đã kịp giới thiệu đến đại chúng khoảng 20 bộ phim. Những câu chuyện hay nối nhau ra rạp, những kỷ lục phòng vé liên tục được lập ra để rồi bị xô đổ. Giữa nhịp điệu sôi động của thị trường như thế, cái tên Hẹn em ngày nhật thực vẫn lặng thầm gieo dư âm, để thương để nhớ cho mỗi khán giả từng thưởng thức.
Đã lâu rồi, điện ảnh ở ta mới có cuốn phim kể chuyện tình yêu lứa đôi thuần túy như thế. Từng tiếng cười giòn tan hay tiếng nấc nghẹn ngào khắc sâu vào tâm trí người xem cảm giác tiếc nuối, cùng biết bao ước mong bỏ ngỏ cho nhân vật. Phim hết rồi, người rời rạp, nhưng nỗi niềm bâng khuâng còn ở mãi trong lòng.
Người ta hay bảo: văn là người, phim cũng là người, đọc hay xem tác phẩm là “đọc vị” được ngay người làm ra tác phẩm ấy. Cách ví von này thật vừa vặn làm sao với Hẹn em ngày nhật thực, bởi cuốn phim dịu dàng, ôn hòa mà sâu sắc hệt như người ấp ôm, “thai nghén” ra nó. Trước phim này, đạo diễn Lê Thiện Viễn từng chào sân điện ảnh với hai tác phẩm: Vu quy đại náo và “Em” là của em - một phim hài bối cảnh miền Tây và một phim rom-com (lãng mạn, hài) được remake của Hàn Quốc. Mỗi phim một thể loại, thời đại, không gian, câu chuyện, nhưng tựu chung thì cùng đong đầy “ADN” của người kể chuyện phía sau màn ảnh.
Không ít bạn bè trong giới đều bảo vậy khi xem phim của Lê Thiện Viễn. Dẫu cho là “tình buồn không phải lúc nào cũng chỉ để quên đi” như Hẹn em ngày nhật thực, hay liên tục bung tỏa tiếng cười giải trí duyên dáng như Vu quy đại náo, màu phim cũng luôn tươi sáng, tinh khôi. Dù là thị thành hiện tại trong “Em” là của em” hay đồng quê thuở trước trong Hẹn em ngày nhật thực, cũng đều phủ ngập tình đầu khắc khoải, ước vọng chung đôi ở mọi khung hình.
Nối tiếp ba tác phẩm này, Lê Thiện Viễn đang phát triển dự án Chờ em bên thềm trăng, lại là một phim lãng mạn với cảm hứng từ nhà thơ trữ tình Hàn Mặc Tử. Giữa dòng chảy điện ảnh đương đại, có đạo diễn gắn mình với trào lưu kinh dị kiếm bộn tiền, có người đi đâu về đâu cũng chỉ tha thiết với những câu chuyện của đời sống gia đình và người lao động, số khác lại chọn rong chơi với nhiều phong cách và thể loại.
Sinh ra ở một vùng quê miền Trung, Lê Thiện Viện sớm bộc lộ năng khiếu nghệ thuật từ khi còn nhỏ. Thời tiểu học, anh vẽ rất đẹp. Tiếng lành đồn xa, cậu bé Viễn ngày ấy “bao thầu” minh họa không biết bao nhiêu cuốn sổ lưu bút của anh chị trong xóm. Giai đoạn thịnh vượng của phim diễm tình “mỳ ăn liền”, mỗi lần có bộ phim nào sắp chiếu ở tỉnh nhà, cậu bé lại say mê ngắm nghía tờ rơi, áp phích, tự tưởng tượng xuất thân, tâm trạng của từng nhân vật, rồi biên lại thành câu chuyện của riêng mình theo từng khung tranh trên mặt giấy.
Yêu thích kể chuyện bằng hình là vậy, nhưng mối duyên với điện ảnh của Lê Thiện Viễn phải đi một cung đường vòng qua nhiều năm mới đến ngày khai bông nở nhụy. Anh từng học kiến trúc, nhưng chọn gắn bó trước tiên với sự nghiệp cầm máy ảnh, rồi tình cờ đạo diễn một số MV nhạc Việt - những dự án mà anh nói vui là “bị bạn bè ép làm”. Cho đến khi đồng hành cùng đạo diễn - nhà sản xuất Lý Minh Thắng, đam mê điện ảnh trong anh mới được đánh thức, sau nhiều năm ngủ vùi trong ngăn tủ của ký ức và mộng tưởng.
Bắt đầu bằng hỗ trợ hậu kỳ cho các dự án Sài Gòn, anh yêu em, Mẹ chồng, Lô tô, Lê Thiện Viễn dần được bạn bè cổ vũ làm phim riêng. Từ những khung tranh vẽ tay trên giấy của năm xưa đến những khung hình được chắp nối trên bàn dựng của hôm nay, niềm say mê kể chuyện bằng hình ảnh vẹn nguyên không đổi, chỉ là được tưới tắm, ươm mầm bằng vốn sống tích lũy của đời người.
Vừa hay, đó cũng là thời điểm Lê Thiện Viễn nhận ra sự thoái trào trong công việc nhiếp ảnh gia anh đã gắn bó rất nhiều năm. Nghệ sĩ, với cái tôi lớn trong sáng tạo, không nhiều người có thể sòng phẳng đối diện với sự thật này.
Nhưng Lê Thiện Viễn điềm tĩnh thừa nhận: “Tôi không còn sung sức như trước, cũng không nhạy bén với xu hướng mới của thời trang, công nghệ như các bạn trẻ sau này”.
Trong quan điểm của nghệ sĩ 8X, nhiếp ảnh thời trang cần cập nhật mỗi ngày, sự trẻ trung và tươi mới là ưu thế. Điện ảnh cũng cần nương theo thị hiếu, nhưng cốt lõi vẫn là câu chuyện hay.
Đôi khi, câu chuyện tối giản vẫn rất hay. Người đạo diễn thêm tuổi, thêm vốn sống, kể chuyện càng hay. Tuổi 44 như tôi bây giờ, làm nhiếp ảnh gia đã là già, nhưng sang điện ảnh, vẫn có thể coi là đạo diễn trẻ - Lê Thiện Viễn.
Trước khi tạo tiếng vang với Hẹn em ngày nhật thực, đạo diễn Lê Thiện Viễn từng kém thuận lợi ở hai dự án trước. Anh thừa nhận ngày ấy làm phim đầy bản năng, không hiểu về thị trường, cũng chưa đủ kỹ năng kể chuyện tốt trên màn ảnh. Cú ngã doanh thu của “Em” là của em từng khiến anh bật khóc. Vài dự án series cộng tác với các nền tảng phim trực tuyến cũng đứt gánh giữa đường, khiến anh rơi vào hoang mang. Anh nhớ lại:
Tôi bước vào điện ảnh bằng sự hồn nhiên, làm vì thích và vui. Nhưng thì ra, con đường này khắc nghiệt hơn tôi tưởng. Tôi đã tự nhủ sẽ chuyên tâm chụp ảnh, không làm phim nữa - Lê Thiện Viễn.
Nhưng rốt cuộc, duyên số vẫn là duyên số. Và điện ảnh vẫn là niềm hứng khởi thẳm sâu trong trái tim người nghệ sĩ, mà đến đúng thời điểm lại thăng hoa, cất thành lời, biên thành câu chữ, dệt thành khung hình trên màn ảnh rộng. Giống như các nhân vật trong Hẹn em ngày nhật thực, Lê Thiện Viễn tin vào số mệnh, tin rằng mọi thứ đều được an bài đúng thời khắc.
Mất 5 năm mới tái xuất trong danh xưng đạo diễn, anh vẫn giữ chất riêng lãng mạn, nhưng đồng thời tự nâng cấp mình ở nhiều phương diện. Anh ghi danh vài khóa ngắn hạn học về biên kịch, viết thoại, học hỏi phong cách của một số đồng nghiệp, “phá băng” kịch bản chuyện tình lứa đôi đơn giản ban đầu, từng bước tạo dựng Hẹn em ngày nhật thực với hình tượng nhân vật và nhiều chất liệu đã lâu vắng bóng trên màn ảnh Việt.
Bắt tay vào dự án, đạo diễn Lê Thiện Viễn và nhà sản xuất Lý Minh Thắng chẳng mong cầu doanh thu khủng, chỉ kỳ vọng đủ sức hoàn vốn cho nhà đầu tư. Doanh số vượt 118 tỷ đồng hiện tại là điều không tưởng với cả hai. Ngỡ rằng, phim vượt mốc trăm tỷ, bản thân sẽ nhảy cẫng vui sướng, vậy mà Lê Thiện Viễn chọn đón nhận niềm vui bằng tâm thế bình thản. “Tôi vui chứ, nhưng không vỡ òa như tôi tưởng. Tôi cũng vững lòng hơn, nhưng không đến mức vỗ ngực tự đắc. Mọi thứ đến với tôi từ tốn như cách tôi đến với điện ảnh”, anh nói.
Sự quý trọng của công chúng là nguồn động viên lớn, nhưng cũng là áp lực không nhỏ đối với người nghệ sĩ. Anh chia sẻ: “Lúc trước, nhiều người chưa biết mình, tôi có thể làm phim vô tư. Nhưng giờ, trước sự mong chờ của khán giả, tôi phải nỗ lực làm phim sau tốt tương đương phim này”.
Nhiếp ảnh gia, đạo diễn MV hay đạo diễn điện ảnh, trong vai trò nào, Lê Thiện Viễn cũng giữ hình ảnh một nghệ sĩ low key. Anh thích nép mình phía sau ống kính, dùng tác phẩm gửi lời chào đến công chúng, còn bản thân thì chuyên tâm đối thoại với nghệ thuật. So với ngày còn cầm máy chụp ảnh, việc làm phim cho anh nhiều xúc cảm hơn khi nhìn ngắm đứa con tinh thần dần thành hình và đến với khán giả.
Và sau những nốt thăng, dấu trầm trong sự nghiệp, ở thì hiện tại, anh chọn dấn thân đường dài với điện ảnh, để tiếp tục kể những câu chuyện mình thích và để kiểm chứng: “Có đúng là tôi hợp dòng phim lãng mạn như mọi người nhận xét hay không”.
Bài: Phong Kiều