Lên Hương, bắt đầu bằng một chiến dịch quảng bá lấy câu chuyện “ngủ hòm cầu vận” (nằm hòm cầu may) làm “điểm tựa” truyền thông. Hủ tục này là một ý tưởng xuất sắc, vừa khơi gợi chất liệu làm phim cho đạo diễn, vừa “đánh trúng” sự tò mò của khán giả. Bởi chuyện tâm linh luôn có sức hút đặc biệt, thường chứa sẵn nhu cầu được diễn giải, từ cả góc độ sáng tạo lẫn thưởng thức.

Với ý tưởng độc đáo này, các nhà làm phim có thể sẽ chọn khai thác theo các cách khả dĩ. Trong đó, hướng kinh dị tâm linh có lẽ là lựa chọn phù hợp để tạo ra một tác phẩm điện ảnh độc đáo trên màn ảnh rộng. Tuy nhiên, đạo diễn Khương Ngọc lại triển khai theo cách khác hẳn.

Một cách diễn giải cuộc sống thông qua cái chết và đám tang

Thậm chí, Khương Ngọc (đồng đạo diễn với Tấn Hoàng Thông) còn không biến câu chuyện “ngủ hòm cầu vận” trở thành một cái cớ hay để nó định đoạt nội dung tác phẩm. Hoá ra đây chỉ là một chi tiết nhỏ, một “mồi câu” để thu hút khán giả ra rạp thưởng thức. Lên Hương, vì thế mang đến sự bất ngờ vì nó không giống như hình dung trước đó của công chúng.

Ở Lên Hương, người xem lại bắt gặp cách kể chuyện quen thuộc của Khương Ngọc sau Chị Dâu và Cục Vàng Của Ngoại. Trong những câu chuyện của anh, sự đắng cay và ngọt ngào của cuộc đời chỉ xuất hiện khi chính ta trực tiếp cảm nghiệm. Lần này, nhà làm phim lựa chọn cái chết và đám tang để “kiểm kê” và diễn giải cách mà ta đã và đang sống trong đời.

Lên Hương là câu chuyện của hai thế hệ, gắn kết và đứt gãy cũng bởi tình thương mà họ dành cho nhau. Giữa họ không tồn tại những mâu thuẫn khoảng cách thế hệ lớn đến mức không thể xoa dịu hay nối liền, điều mà khán giả vẫn thường thấy trong các phim điện ảnh gần đây như Bố Già, Nhà Bà Nữ…

Tất nhiên, lựa chọn của từng nhà làm phim khi triển khai cùng một đề tài sẽ tạo ra các tác phẩm khác nhau. Khương Ngọc không “lợi dụng” mâu thuẫn hay khác biệt thế hệ để tạo ra sự kịch tính trong điện ảnh. Anh chọn tình thương, kể cả những lúc tình thương được thể hiện sai cách, để làm nổi bật tâm lý và lối suy nghĩ khác nhau giữa các thế hệ.

Lên Hương là một bộ phim đầy tình thương, tình mẹ con. Giữa họ tồn tại những lời hứa, bằng cách này hay cách khác, có lời đã được thực hiện, có lời vẫn còn dang dở. Thế hệ đi trước vẫn một lòng hướng về con cái. Cách ứng xử có thể khác nhau, đôi khi quá bao bọc và độc đoán nhưng sau cùng vẫn bắt nguồn từ tình thương.

Bà Mũi luôn nhớ về mối nợ, giữ lại mảnh đất nơi đặt trại hòm nhưng vô tình đẩy con gái ra xa. Bà Lan đầy bao dung, luôn canh cánh trong lòng về lời hứa với người chồng đã mất và người con trai của mình. Bà Sáu thương con sai cách nhưng sẵn sàng thay đổi khi nhận ra rằng hạnh phúc thật sự chỉ đến từ sự thấu hiểu.

Bà Mùi, bà Lan, bà Sáu có cách sống và cách suy tư giống mà cũng khác nhau. Diễn viên Hồng Đào, NSƯT Tuyết Thu và NSND Hồng Vân đã thể hiện tâm tình của những người mẹ với những nỗi niềm riêng của ba người mẹ.

Ở phía ngược lại, những người con như Tâm (Võ Tấn Phát), Quang (Quốc Khánh), Ánh (Lê Hạ Anh) và Thương (Thiếu Lan) đều là những người luôn muốn được cha mẹ thấu hiểu, muốn được thực hiện các mục tiêu riêng. Một mặt, họ thương và thấu hiểu cho cha mẹ mình nhưng mặt khác, không dễ dàng chấp nhận những định kiến, sắp đặt của phụ huynh.

Khương Ngọc luôn chọn cách khai thác vào tâm lý phức tạp của từng nhân vật, thay vì biến họ trở thành “nhân vật đại diện” cho một kiểu người trong xã hội, hay hình mẫu trong sáng tạo văn chương nghệ thuật. Mỗi nhân vật trong Lên Hương đều có thể dễ dàng nhìn thấy trong xã hội nhưng đồng thời họ cũng chính là họ, với “căn cước” điện ảnh riêng.

Bộ phim dẫn dắt khán giả vào những câu chuyện về bản chất cuộc đời thay vì chỉ khai thác ở bề mặt nông mỏng thông qua các đoạn hội thoại. Bốn đám tang xuất hiện trong phim mang đến những biểu tượng riêng. Có đám tang để khẳng định tình thương muộn màng, có đám tang lại là một sự châm biếm nhẹ nhàng về câu chuyện phân chia tài sản.

Trong đó, đám tang bà Lan ở cuối phim như một khúc ngân dài của tình thương, về sự hàn gắn. Có lẽ đây là một trong những đám tang ấm áp nhất màn ảnh Việt, không chỉ bởi vô vàn đóa hướng dương mà còn ở sự trọn vẹn của một kiếp sống.

Chi tiết này cũng là một sự ngân dài về cách sống lương thiện, hài hoà và đầy yêu thương của bà Lan dành cho mọi người - để khi nhắm mắt xuôi tay đầy nhẹ nhàng, thanh thản. Ở đó, cái chết không phải là chia ly mà là sự hàn gắn và đám tang là lời nhắc nhở về cách sống của chúng ta.

Lên Hương giống như hai bộ phim trước đây của Khương Ngọc, theo cấu trúc “3 hồi”. Nhưng thay vì tăng tiến kịch tính và giải quyết vấn đề cốt truyện đặt ra, đạo diễn chọn các hồi hài hước, hồi “drama” kịch tính và sau cùng là hồi cảm động. Có thể nói, Lên Hương là tác phẩm xuất sắc và trọn vẹn nhất trong phong cách kể chuyện của nhà làm phim trẻ tính đến thời điểm hiện nay.

Đọc thêm: Phòng vé tháng 9: Phim Việt trỗi dậy sau giấc ngủ Hè

Ánh nhìn trìu mến và dịu dàng với phụ nữ

Kể từ khi xuất hiện với vai trò đạo diễn, Khương Ngọc đã kiến tạo ra một thế giới điện ảnh của riêng mình. Thế giới đó xoay quanh bởi những người phụ nữ đời thường ở độ tuổi trung niên, khi đã phần nào thấu tỏ cuộc đời. Họ có những hạnh phúc và nỗi đau riêng. Họ được trân trọng, đặt ở vị trí trung tâm của câu chuyện, để nhìn thấy, lắng nghe và cảm nhận.

Những người phụ nữ trong phim của Khương Ngọc thường không được phân biệt thành chính diện hay phản diện, tốt bụng hay tàn nhẫn, họ chỉ đơn giản là những con người được đặt trong những hoàn cảnh đặc biệt, từ đó bộc lộ ra “bản chất” và cách sống trong đời.

Trong Chị Dâu, khán giả được xem câu chuyện của một người chị dâu với những mối quan hệ xung quanh các “bà cô bên chồng”. Trong Cục Vàng Của Ngoại, người xem chứng kiến một người bà yêu thương và lo lắng thái quá cho con cháu.

Với Lên Hương, Khương Ngọc tiếp tục hoàn thiện thế giới này, với những cách thể hiện mới. Đó là thế hệ của những người phụ nữ trung niên, những người mẹ đã đi qua hơn nửa cuộc đời. Ở cái tuổi đáng ra được an nhàn, họ vẫn tiếp tục làm việc, vẫn bận tâm về thế hệ con cái của mình.

Họ giống như bao nhiêu người mẹ khác trên đời này. Đó là người mẹ cố chấp Mùi do Hồng Đào thủ vai, người quyết tâm giữ trại hòm bằng mọi giá bởi những tâm sự riêng. Đó là bà Lan (NSƯT Tuyết Thu), vẫn canh cánh trong lòng về người con trai vẫn còn trẻ dại của mình. Đó còn là bà Sáu (NSND) Hồng Vân vẫn luôn lo lắng chuyện sự nghiệp, gia đình cho con trai.

Lên Hương tiếp tục thể hiện ánh nhìn dịu dàng với người phụ nữ như vậy. Vì vậy, ba bà mẹ trong phim không khiến cho khán giả ghét bỏ dù họ đã có những lựa chọn và ứng xử sai lầm. Khán giả đồng cảm cho thế khó của họ, lấy sự bao dung để đổi lấy những hà khắc trong các quyết định mà họ đưa ra.

Không chỉ có ánh nhìn dịu dàng đối với những người phụ nữ lớn tuổi, phim cũng ánh lên sự trìu mến đối với những nhân vật nữ khác. Khán giả cảm nhận được ở Ánh một sự cứng rắn và độc lập. Ẩn sâu trong nhân vật này còn là sự vị tha, kể cả những xót xa trong mặc cảm bị mẹ bỏ rơi từ nhỏ.

Khán giả cũng thấy được ở Thương một sự tự tin nhất định, một cái nhìn vượt khỏi khuôn mẫu “phụ nữ một đời chồng” không có nghĩa là mất đi phẩm giá và không được mưu cầu hạnh phúc.

Những nhân vật xuất hiện thoáng qua như bà chủ tiệm làm tóc, làm móng Ngọc Nguyễn hay sự xuất hiện chớp nhoáng Ngọc Phước trong một phân cảnh cũng cho thấy hình ảnh phụ nữ xuất hiện đầy tự tin, dám nói và dám sống.

Ở phía ngược lại, Lên Hương cũng là tác phẩm đầu tiên Khương Ngọc đặt một nhân vật nam chính vào trung tâm câu chuyện. Nhân vật Tâm đã lột tả được câu chuyện của một người con thương mẹ, một người đàn ông trong quá trình trưởng thành, khát khao được làm trụ cột gia đình.

Võ Tấn Phát đã có một màn thể hiện thuyết phục trong vai Tâm, khi anh truyền tải được tâm lý của một người con, một người đang trưởng thành, khi nũng nịu dễ bị tổn thương, khi lại đầy quyết đoán.

Nhưng dù là kể câu chuyện nào, xây dựng tính cách nhân vật ra sao, Khương Ngọc vẫn luôn thể hiện một ánh nhìn trìu mến, và thái độ vị tha đối với các nhân vật. Lên Hương là một lát cắt về tình mẫu tử, đồng thời gợi nhắc đến tình chị em, tình bà cháu và rộng hơn nữa là tình thương giữa người với người.