Ra mắt vào năm 2025, Kokuho đúng như tên gọi, đã trở thành “quốc bảo” của điện ảnh Nhật Bản khi bất ngờ đạt được thành công phòng vé lẫn được đánh giá cao bởi chất lượng nghệ thuật. Với doanh thu 128 triệu USD, bộ phim đã trở thành tác phẩm người đóng có doanh thu cao nhất mọi thời đại của xứ Phù Tang. Không dừng ở đó, tác phẩm cũng có buổi ra mắt thế giới tại LHP Cannes, đại diện Nhật Bản tranh giải Phim quốc tế xuất sắc nhất tại Oscar 2026 và lọt vào vòng sơ tuyển 15 tác phẩm. Sau cuối, bộ phim cũng bất ngờ được đề cử ở hạng mục Trang điểm và Làm tóc xuất sắc nhất tại giải thưởng điện ảnh lớn nhất hành tinh này.

Có thể nói sau Drive my car của nhà làm phim Ryusuke Hamaguchi thắng Phim nước ngoài hay nhất tại Oscar 2022, Nhật Bản tiếp tục có một tác phẩm gây được chú ý. Điểm chung của hai bộ phim là cùng được chuyển thể từ tác phẩm văn học, có nhân vật chính là một nghệ sĩ, để rồi qua một hình thức nghệ thuật khác (lần lượt là kịch nói và kabuki), đã nhấn mạnh sự chữa lành cũng như đam mê có thể hủy hoại chính cá nhân họ.

Muôn mặt nghệ thuật

Về nội dung, Kokuho xoay quanh Kikuo và những thăng trầm của anh trong con đường thăng tiến nghệ thuật. Là một onnagata (tức người nam đóng vai nữ), anh được diễn viên kabuki nổi tiếng Hanai Hanjiro II để mắt đến. Ở tuổi 15, anh trở thành “đệ tử” của Hanjiro sau khi băng đảng yakuza của gia đình tan rã, bất chấp lo ngại về xuất thân không thuần nghệ thuật. Tại đây, anh được đặt nghệ danh Toichiro và bắt đầu luyện tập cùng Shunsuke – con trai của Hanjiro.

Theo bước đường phát triển, cả hai đã trở thành cặp diễn viên To-Han nổi tiếng nhất Nhật Bản, được trình diễn tại Nhà hát Osaka Shochikuza danh giá. Tuy yêu quý và gần gũi nhau, nhưng cả hai luôn trong tâm thế cạnh tranh, giữa Shunsuke là hậu duệ của Hanjiro mà theo truyền thống sẽ là người thừa kế nhà hát kịch Tanba-ya; và Toichiro có tài năng thiên phú, kiên trì luyện tập, hết lòng yêu thích môn nghệ thuật này. Liệu vinh dự cuối cùng sẽ thuộc về ai, và trong cuộc cạnh tranh ấy, quan hệ giữa họ có bị phá vỡ?

Từ cuốn sách dày gần 800 trang cùng tên của nhà văn Shuichi Yoshida đến bản chuyển thể điện ảnh dài gần 3 tiếng, có thể thấy đạo diễn Lee Sang-il và biên kịch Satoko Okudera đã rất thành công trong việc “cắt gọt”, giúp bộ phim cô đọng, súc tích, có nhịp điệu thu hút. Ở đó, ta thấy cách những người nghệ sĩ thực thụ đã rèn luyện mình để chạm đến ngưỡng cao nhất của nghệ thuật trình diễn, từ việc được rèn giũa khắc nghiệt đến kỉ luật cao độ. Thậm chí ở quãng cuối đời, thay vì lui về phía sau sân khấu, những người như Hanai Hanjiro II hay Onogawa Mangiku lại gợi ta nhớ đến câu chuyện Kép Tư Bền, rằng sân khấu là thế giới của họ, là lí tưởng sống, đến mức khi đã thổ huyết, gần đất xa trời… họ vẫn bị ám ảnh bởi ánh đèn và khán giả ở dưới.

Tình thế lưỡng nan

Nhưng bởi là loại hình có tính huyết thống, cha truyền con nối, mà bộ phim cũng đặt ra một câu hỏi phức tạp về bệ phóng sẵn có và tài năng thực thụ. Việc gắn kết 2 người bạn từ 2 cảnh huống khác nhau khiến ta đặt ra câu hỏi rốt cuộc ai mới là người được chọn? Nghệ thuật dù được biết đến với khả năng tự do sáng tạo và tài năng thực thụ như món quà của Thượng đế, nhưng ở mặt khác, không thể phủ nhận cũng có cách vận hành riêng, đôi khi đối lập với chính niềm tin của người yêu nó vô ngần. Và dù xoay quanh 2 người trẻ cùng nhau tiến đến đỉnh cao của mình, nhưng nhân vật phức tạp và đắt giá nhất lại là Hanai Hanjiro II, khi ông phải đứng trước tình cảnh gần như lưỡng nan.

Một mặt, theo truyền thống, ông phải lựa chọn con trai mình là Shasuke để trao truyền danh vị. Điều này cũng phù hợp với quan hệ huyết thống và thông lệ từ trước đến nay. Nhưng mặt khác, ông biết Shasuke không coi kabuki là quyết tử, không phải người tốt nhất trong cặp đôi ấy, vì vậy đã chọn Toichiro làm người kế thừa. Ở nửa đầu bộ phim, đạo diễn Lee Sang-il cho ta thấy đó là điều đúng đắn, nhưng ngay sau đó, trong lễ trao truyền, ta mới thực sự biết ông đang nghĩ gì trong những phút cuối đời. Và chính điều này cũng đã phá hủy sự tự tin nơi Toichiro, khiến cậu nhận ra mình là người thừa.

Nghệ thuật là ánh sáng lung linh, nhưng nó cũng là quỹ dữ nếu người nghệ sĩ trở nên vĩ cuồng. Trong một phân cảnh, biên kịch Satoko Okudera đã đưa ẩn dụ về cuộc giao kèo giữa Faust và nhân vật Mephistopheles, và quả nhiên chính Toichiro đã lặp lại điều này. Vì bị gạt bỏ, anh đã lợi dụng người thương yêu mình, bỏ bê vợ con cũng như người ơn để làm bệ phóng quay trở lại ngành. Khi bị phát hiện, anh đã không còn chốn dung thân nào, từ nhà hát sang trọng, sáng choang; chuyển sang trình diễn ở những tụ điểm mang tính góp vui, nơi giá trị nghệ thuật không được coi trọng còn người nghệ sĩ chỉ là người-diễn. Bằng cách thể hiện sự tương phản giữa hai giai đoạn, Kokuho cảnh báo chính những điều ấy, cho thấy cả cái tương sáng lẫn những quyến dụ thẳm sâu của tham vọng hào quang.

Tính điện ảnh ngập tràn

Về mặt điện ảnh, Kokuho gây chú ý trước nhất bởi diễn xuất của dàn diễn viên cả chính và phụ. Trong đó vai diễn lúc lớn và nhỏ của Toichiro do Ryo Yoshizawa và Sōya Kurokawa đảm nhận là nổi bật hơn cả. Ở đó ánh mắt hồn nhiên nhưng đầy thích thú của Sōya khi được xem kabuki đã lột trần được tương lai đang dần hình thành là rất xuất sắc. Không dừng ở đó, Ryo cũng có những phân cảnh thăng hoa, ngay cả trong giai đoạn vụt sáng lẫn thất bại sau này. Trong đó cảnh trên sân thượng mà anh chếnh choáng khi nhận ra bản thân thất bại là ấn tượng nhất, nơi sự tuyệt vọng, đớn đau và gần như sụp đổ đã được tái hiện.

Việc biên tập phim của đạo diễn Lee Sang-il cũng rất đáng ghi nhận, khi bằng những transition (hiệu ứng chuyển cảnh) giữa sân khấu vắng người lúc tập luyện về khi chật kín khán giả khiến ta cảm thấy thích thú. Không dừng ở đó, những montage được slow-motion hay tập trung tả cận diễn xuất của diễn viên cũng đạt được hiệu ứng cần có. Ngoài ra, sự đan xen giữa hai loại hình: điện ảnh đương đại và kabuki truyền thống cũng đã mang đến cảm giác khác lạ. Trong khi những góc máy đời thường ghi lại thế giới nội tâm phức tạp của người nghệ sĩ, thì những phân cảnh diễn lại các vở kabuki nổi tiếng như Heron Maiden, The Love Suicides at Sonezaki, Wisteria Maiden… lại mang đến mỹ cảm đáng nhớ, gần như tương phản với những cảnh phim trước đó, qua đó giữ được mạch phim, khiến cho khán giả không biết điều gì sẽ đến.

Và cũng không thể không nhắc đến khâu thiết kế bối cảnh, thiết kế phục trang, trang điểm & làm tóc vô cùng xuất sắc. Tuy là kịch, nhưng khi lên phim, những trường đoạn sân khấu lại hiện lên rất điện ảnh, trong sự dàn cảnh lẫn đăng đối khung hình. Điều này có thể nói là sự mạo hiểm của nhà làm phim, bởi dù sao kabuki cũng là loại hình được khán giả quan sát từ xa thay vì bắt cận theo từng chuyển động, nhưng phải thừa nhận với những người xem chưa biết về loại hình này, thì cách làm của Kohuko tương đối hài hòa, thậm chí sau đây sẽ còn thu hút nhiều khán giả hơn nữa đến với loại hình nghệ thuật này.

Mỹ cảm đặc biệt

Sau cuối, tính thẩm mỹ của bộ phim là yếu tố quan trọng nhất giúp cho tác phẩm thật sự bùng nổ. Xem những vở kịch đan xen với chuyện “hậu trường”, cảm giác từng có từ bộ phim Dreams của bậc thầy Akira Kurosawa như được trở lại. Ở đó trường đoạn đám cưới cáo hay đồi hoa nơi cậu bé thấy sau khi bị đuổi khỏi nhà tương tự những vở kabuki diễn trên sân khấu với hóa trang, phông nền hoàn hảo. Có thể nói dù ở góc nào thì Lee Sang-il cũng cố truyền tải những khung hình đẹp nhất, từ đó mang đến một chuỗi hình ảnh vô cùng mỹ mãn. Không ngoa khi có thể coi đó là sự giao thoa giữa mỹ cảm đặc trưng của Trần Anh Hùng và sự dị biệt của Akira Kurosawa.

Và chính điều này rồi cũng xuất hiện trong 2 vở kịch có nhiều dụng ý là The Love Suicides at Sonezaki và Heron Maiden, nơi Toichiro gửi tình yêu đến người bạn Shansuke và đôi chân hoại tử trong sự trìu mến êm dịu. Trong khi đó Thiếu nữ bạch lộ lại như một bức tình thư trao gửi tất cả, nơi người nghệ sĩ cũng như chim diệc nhảy múa đến chết vì tình yêu sân khấu đã ám lấy mình. Đạo diễn Lee Sang-il và biên kịch Satoko Okudera cũng rất nhanh nhạy khi đồng nhất quang cảnh sân khấu lúc ấy với bầu trời tràn ngập tuyết rơi mà Toichiro mãi bị ám ảnh khi tuổi thơ bị tước đi và hành trình nghệ thuật bắt đầu. Đó là thước phim đậm đặc tính Thiền, sắc sắc không không, bởi sau bao thăng trầm dòng đời, anh đã nhìn thấy điều mình tìm kiếm, rằng sau tất cả, chỉ có cơ đơn và sự lạnh lùng ngự trị sau bao tranh đua, dâu bể cuộc đời.

Từ những điều trên, không khó hiểu vì sao Kokuho lại thành công về mặt chuyên môn cũng như thương mại. Đã có không ít những tuyệt tác đưa nghệ thuật sân khấu lên phim, thế nhưng số lượng tác phẩm sở hữu mỹ cảm và dấu ấn thị giác độc đáo như vậy là không hề nhiều. Tin rằng sau đây, Kokuho sẽ còn được nhắc đến nhiều nữa mỗi khi đề cập đến các bộ phim xoay quanh nghệ thuật và người nghệ sĩ hết lòng tận hiến.