Trong đó, nếu Kokuho lựa chọn khắc họa một Nhật Bản truyền thống với môn Kabuki truyền thống và những giằng giai trong bản thể một người nghệ sĩ; thì Cảnh đồi mờ xám lại chọn hướng đi “hiện đại” hơn, lấy bối cảnh nước Nhật sau thảm họa hạt nhân trong Thế chiến thứ II và những tao loạn sau đó. Qua đó, các nhà làm phim đã đặt xứ sở Phù Tang trong cảm thức hoài niệm và tính hương xa, gắn với mỹ cảm điện ảnh đặc biệt và những khung hình siêu thực mang dáng dấp hậu tận thế rất khó để quên.

Từ tĩnh lặng đến tịch lặng

Được chuyển thể từ tiểu thuyết đầu tay cùng tên của nhà văn đoạt giải Nobel Văn chương 2013 Kazuo Ishiguro, Cảnh đồi mờ xám xoay quanh nhân vật chính Etsuko giữa 2 giai đoạn: 1950 - nước Nhật tái thiết sau thảm họa phóng xạ (do Suzu Hirose đảm nhận) và 1980 - di cư đến Anh, mở ra những khả năng mới (do You Yoshida đóng chính). Mọi chuyện bắt đầu khi con gái út Niki (Camilla Aiko) muốn mẹ kể cho mình nghe giai đoạn bà sống ở Nagasaki, từ đó phát triển thành một bài báo. Sau nhiều cân nhắc bởi đó là một quá khứ không hề muốn nhớ, khi người con gái Keiko gắn bó với mình trong khoảng thời gian này hiện không còn nữa, câu chuyện đã được chắt lọc trong dòng ký ức trở lại đan xen.

Trong văn nghiệp, Kazuo Ishiguro nổi tiếng với 2 hướng sáng tác chính: các tác phẩm sci-fi, có hơi hướng tận thế như Mãi đừng xa tôi, Klara và mặt trời; bên cạnh các tiểu thuyết giàu chất hoài niệm như Tàn ngày để lại, Một họa sĩ phù thế... Cảnh đồi mờ xám thuộc nhóm thứ hai, và trong dòng tác phẩm này, điều không thể không thấy là các đặc trưng như nhịp văn chậm rãi, nghệ thuật miêu tả tinh tế và những suy nghiệm đậm tính hiện sinh. Từng là người viết kịch bản chuyển thể, được đề cử Oscar cho phim Living vào năm 2023, nhưng nhà văn này không tham gia làm mới tác phẩm của mình. Cũng vì lẽ đó, nhà làm phim Kei Ishikawa được toàn quyền sáng tạo, và không bất ngờ khi ông đã tái hiện được những đặc trưng rất riêng của Kazuo.

Nhìn nhận tổng quan, bản chuyển thể này có phần tĩnh lặng với nhịp điệu yên ả, không theo cấu trúc 3 hồi thường thấy. Tuy vậy Ishikawa vẫn tạo được sức hấp dẫn, khi biến nhân vật Keiko thành một nút thắt mà phải đến cuối phim người ta mới biết rõ được rằng đây là ai, bởi ở nửa đầu, cô hầu như không hiện diện trong khi lại là nhân tố đóng vai trò quan trọng trong mối quan hệ giữa Etsuko và Niki. Chính điều ấy trở thành mỏ neo, giúp tác phẩm vừa giữ được đặc trưng phong cách của Ishiguro (tĩnh lặng), nhưng cũng thêm vào đó những dấu ấn riêng của bản chuyển thể và màu sắc điện ảnh riêng biệt, để đẩy cho đến tận cùng, trở thành tịch lặng.

Nước Nhật biến động

Về mặt nội dung, hầu như các nội dung chính đều được giữ nguyên, khi đây là một tác phẩm khám phá cảm thức hoài niệm nostalgia về một Nhật Bản thời kỳ hậu chiến. Nhưng đó không phải những ký ức đẹp đẽ hay buồn thương, mà sâu sắc hơn, là các thay đổi vô cùng sống động. Là đất nước có phần truyền thống khi các nghi thức có tính biểu tượng, do đó khi yếu tố “bên ngoài” ùa vào, phản ứng của người dân nơi đây vô cùng đặc biệt. Dù vấn đề này đã được các nhà văn như Natsume Soseki hay Mori Ogai khai thác vào đầu thế kỷ 20 khi những kình chống Đông – Tây lần đầu xuất hiện, thì bộ phim này vẫn một lần nữa làm được xuất sắc điều đó.

Tuy là tuyến phụ, nhưng nhân vật cha chồng Ogata của Etsuko (Tomokazu Miura, nam chính Perfect Days của Wim Wenders đảm nhận) chính là “nhịp cầu” cho thấy cả thế gian quan và ý thức hệ giờ đã thay đổi. Từ một lòng phụng sự Nhật hoàng như nhận thức từ đó đến nay, giờ đây ông bỗng thấy mình bị phán xét, bị đổ tội cho cái chết của những người lính cảm tử kamikaze trong trận Trân Châu Cảng. Không dừng ở đó, sự phân rã trong xã hội cũng được làm rõ, với việc khinh khi những người trở về từ vùng chiến sự, e sợ họ bị nhiễm xạ, lây lan cho mình; cũng như dè bỉu những người chọn con đường mới là ra nước ngoài, qua việc kết hôn với những người lính ở phe Đồng Minh... Trên nền bối cảnh đó, Etsuko đã gặp được Sachiko (Fumi Nikaido) mà không hề biết đời mình rồi sẽ đổi khác.

Từ một người phụ nữ truyền thống, là “cái bóng” cho người chồng quay ngoắt thái độ vì khả năng nhiễm xạ và làn gió phương Tây mới, giờ đây Etsuko nhìn thấy ở Sachiko hình bóng mình muốn trở thành: mạnh mẽ, kiên quyết và không khoan nhượng. Cùng con gái Mariko, Sachiko sống trong một căn nhà tồi tàn phía bên kia con sông, cách xa khu chung cư tập thể của Etsuko như đại diện cho sự khác biệt giữa họ. Nhưng qua những nút giao số phận, họ đã trở thành một cặp bạn thân có phần tương phản, đại diện cho tư duy giờ đã thay đổi, từ những bộ váy suông hay kimono truyền thống sang chiếc váy chiết eo, khoe rõ đường cong và sự quyến rũ của người phụ nữ. Cảm thấy bản thân không được chấp nhận, Sachiko dự định di cư đến Mỹ để mở ra một chương đời mới cùng con gái Mariko, để lại cảm xúc ngổn ngang cho Etsuko.

Ở mạch truyện này, Ichikawa và Ishiguro đã ca ngợi tính nữ đặc biệt trong mọi khía cạnh, dù là nữ công gia chánh như Etsuko hay mang tinh thần phản kháng như Sachiko. Không dừng ở đó, cả hai người cùng hỗ trợ nhau, giúp đỡ lẫn nhau, cho thấy tình bạn mạnh mẽ hơn là ta nghĩ. Song song với điều này, từ sự việc của Ogata, sự rời đi của Sachiko lẫn người chồng không trân trọng mình, Etsuko cũng đã có quyết định riêng: di cư đến Anh. Đó cũng là giai đoạn mà mạch phim thứ 2 được xây dựng, xuất hiện song song với giai đoạn Nhật Bản thời kỳ hậu chiến. Không dừng ở đó, mối quan hệ vừa yêu vừa trách giữa Etsuko và con gái út Niki cũng tiếp tục mạch cảm xúc này, cho thấy tính nữ có thể phức tạp, đau đớn ra sao.

Thiết kế bối cảnh và bảng màu xuất sắc

Qua đó bộ phim chứa đựng trong mình rất nhiều cảm xúc khó nói thành lời. Bằng ngôn ngữ điện ảnh độc đáo, đạo diễn Kei Ishikawa đã phủ lên tác phẩm bảng màu rất giàu mỹ cảm, phân tách hai giai đoạn 1950 và 1980. Theo đó, nếu giai đoạn 1950 được quay vô cùng trong trẻo với các màu pastel nhẹ nhàng, không quá nổi bật, nghiêng về tông beige cũng như nâu trầm; thì giai đoạn 1980 ở nước Anh lại được phủ lên màu xanh lá nhẹ như tựa đề sách, qua đó cho thấy nỗi buồn như đang lan tràn. Tài năng của Ishikawa không chỉ được thấy trong những phân cảnh ban ngày với ánh sáng dễ bề điều chỉnh, mà còn là cả ban đêm, với màu lam dịu nhẹ trải khắp không gian. Trong đó độ tương phản cao đã được chú ý, giữ được những biểu cảm phức tạp của các nhân vật.

Không dừng ở đó, Ishikawa cũng để lại ấn tượng cho người xem phim bởi cách dàn hình. Nếu tinh ý nhìn nhận, không quá khó thấy khung hình của Cảnh đồi mờ xám không hề đơn giản, khi có nhiều cảnh là sự tập hợp của 2, 3 thậm chí đến 4 nhân vật cùng nhau xuất hiện. Bằng quy luật xa – gần, cách phân bổ ánh sáng và những cú máy lia rất nhẹ, từ chạy đường thẳng trên Dolly đến lia võng ngang, bộ phim đã khắc họa được những sự chuyển biến về mặt tâm lý vô cùng tinh tế. Đơn cử cảnh Etsuko, Sanchiko cùng gặp nhau trong ngôi nhà tồi tàn, trong khi máy quay đi qua đi lại giữa hai người bạn thân mới chớm, thì đằng sau là Mariko với chú mèo con mà ánh nắng xiên khoai được làm nổi bật. Những khung hình này cho thấy các nhân vật được móc nối cùng nhau, nơi ai cũng dự phần vào một bi kịch chung.

Ngoài ra, phần thiết kế bối cảnh cũng được thực hiện vô cùng xuất sắc. Cũng như Lee Sang-il của Kokuho, không quá khó thấy Ishikawa cũng là một nhà làm phim theo đuổi mỹ cảm. Nhưng nếu tác phẩm về kịch Kabuki được nhấn mạnh vào “overlook”, làm rõ cảm giác dị thường, thì Cảnh đồi mờ xám lại dịu dàng hơn, mang đến cái đẹp có phần e lệ. Từ những mẫu giấy dán tường ở nhà Etsuko, cảnh cô làm món trứng rán... cho đến lọ hoa, khăn trải bàn, bộ ấm trà tinh xảo ở nhà của Sanchiko... tất cả tổng hòa nên một vẻ đẹp tinh khôi, tươi sáng, cho thấy quá khứ dù khắc nghiệt nhưng vẫn đáng nhớ. Sau đó ở mạch phim năm 1980, thiên nhiên lại được quan tâm, với khu vườn kiểu Nhật và những loài cây mang đến màu sắc ấn tượng...

Và như tương tức hài hòa, Cảnh đồi mờ xám không chỉ có bảng màu pastel hay được phủ xám mang đến cảm giác tinh tế, phân định rạch ròi khoảng cách gần 30 năm, mà Ishikawa còn đứt lìa nữa giữa thực và mơ, nơi các cơn mộng mị có màu sắc hậu tận thế đặc biệt. Ở đó hoàng hôn tím trầm, đêm tối lam đậm... được đẩy lên đến cực điểm, mang đến một cơn ớn lạnh. Qua đó nhà làm phim này đã làm rõ được bản chất phức tạp của câu chuyện, từ đó tạo nên những thước phim khó quên. Đây có thể nói là lựa chọn hợp lý, vừa thống nhất về mỹ cảm, vừa giữ được sự tương phản riêng, rất giàu cá tính.

Từ những điều trên, không ngoa khi nói Cảnh đồi mờ xám là một bản chuyển thể thành công, khi không những giữ được phong cách của Kazuo Ishiguro - cảm thức hoài nhớ nostalgia, mà nhà làm phim Kei Ishikawa cũng khẳng định được nhãn quan riêng, trong việc sử dụng màu sắc, sắp xếp bố cục, từ đó tạo nên mỹ cảm độc đáo.