“Quốc Bảo” (Kokuho) kể về hành trình làm nghề đầy trắc trở của nhân vật Kikuo: từ một kẻ được xem là “ngoại đạo”, cho đến người giữ danh xưng "Quốc Bảo" với đầy sự kính trọng, ngưỡng mộ. Những vở kịch được lặp lại xuyên suốt bộ phim không chỉ đánh dấu các bước ngoặt của các nhân vật, mà còn tạo nên nhiều lớp ý nghĩa đan xen: mỗi vở diễn là một lần nội tâm được phơi bày, nơi những đau khổ, dằn vặt và bi kịch cá nhân của nhân vật dần lộ diện.

Vở diễn “Liên Sư Tử” (Renjishi/連獅子): Nỗi khổ tâm của một mãnh chúa

Vở diễn này xuất hiện vào giai đoạn Kikuo đến nhà Hanai để xin được nhận làm đệ tử. “Liên sư tử” đánh dấu bước ngoặt bắt đầu theo đuổi đam mê của một cậu bé “ngoại đạo”, và đồng thời, vở kịch cũng là lời lý giải cho hành động chọn người đảm nhận vai chính của ông trong vở “Tuẫn tình ở Sonezaki”.

Cốt truyện của “Liên Sư Tử” dựa trên một truyền thuyết dân gian về cách loài sư tử nuôi dạy con cái. Để đảm bảo con mình đủ tư cách trở thành “vua của muôn thú”, sư tử cha đã đẩy con xuống vực sâu. Và khi này, chỉ có những cá thể đủ sức tự leo ngược trở lên mới xứng đáng được nuôi dưỡng và truyền thừa sức mạnh. Tựa như câu chuyện ấy, ông Hanai đã “đẩy” chính con trai mình “xuống vực” như một phép thử. Bởi lẽ để trở thành người kế thừa, huyết thống thôi là chưa đủ, mà còn cần đến năng lực, bản lĩnh, phẩm chất cá nhân cùng song hành.

Thêm vào đó, quyết định chọn Kikuo (nghệ danh: Toichiro) làm người thay thế trong vai diễn cũng như một lời cảnh tỉnh cho con trai mình: Shunsuke (nghệ danh: Hanya) chưa đủ năng lực. Điều này đã sớm bộc lộ qua vở “Thiếu nữ hoa Tử Đằng”. Trước đêm diễn, Shunsuke vẫn mải mê trong những cuộc vui, say sưa quên lối về. Với cậu, việc diễn giống như một thói quen hằng ngày, chứ không phải là trách nhiệm, hay một điều gì đó cần phải nghiêm túc rèn giũa mỗi ngày.

Và khi đối diện với thử thách, tiếc thay, cậu lại chẳng nhận ra những dụng ý của cha mình và đã đưa ra quyết định đáng trách.

Khi này, trong vai trò người kế thừa và dẫn dắt gia tộc, ông Hanai buộc phải dồn hết tâm sức vào truyền dạy cũng như truyền lại nghệ danh cho đệ tử. Bởi lẽ, đó là cách duy nhất để ông có thể duy trì gia tộc, cũng như tiếp tục lưu truyền loại hình nghệ thuật truyền thống của dân tộc.

Thế nhưng, càng kiên định trong vai trò một người thầy, ông lại càng trở nên bất lực trong vai trò một người cha. Cho đến giây phút cuối đời khi bệnh tật bủa vây, trong lễ Shūmei (thừa kế nghệ danh), ông Hanai đã luôn miệng gọi tên đứa con ruột của mình. Ông đã luôn đau khổ vì thử thách năm nào, bởi lẽ quyết định đó không chỉ đẩy Shunsuke ra khỏi gia đình, mà còn tạo cho ông một khoảng trống không thể lấp đầy.

Vở diễn “Thiếu nữ hoa Tử Đằng” (Fuji Musume/藤娘): Sự đồng điệu và những khắc khoải của kẻ lưu lạc

“Thiếu nữ hoa Tử Đằng” là vở kịch tập trung vào việc mô tả các sắc thái cảm xúc của hai linh hồn hoa đang yêu. Họ cùng nhau trò chuyện về mối tình đơn phương chẳng được hồi đáp. Những khi e thẹn, những khi buồn bã, chua xót... Sự tương đồng về xúc cảm ấy khiến cho họ không còn là hai cá thể tách biệt, mà trở nên đồng điệu. Điều này cũng tương đồng với Toichiro (Kikuo) và Hanya (Shunsuke). Họ cùng trải qua những ngày tháng khổ luyện, cùng diễn trên một sân khấu với cùng một niềm yêu thích, đam mê với kịch nghệ Kabuki. Họ đứng cạnh nhau như hai linh hồn trong cùng một bức họa, khác biệt nhưng hòa quyện, đối lập nhưng bổ sung, tạo nên một sự hòa hợp nhịp nhàng.

Vở diễn đó trở thành một biểu tượng thể hiện sự gắn kết bền chặt của cặp đôi To - Han. Thế nhưng đồng thời, vở diễn này cũng mang một ý nghĩa khác: thể hiện nỗi niềm chua xót của Toichiro (Kikuo) trong thời gian lang bạt.

Trước đây, Toichiro luôn xuất hiện trên những sân khấu danh giá, nơi khán giả tìm đến để thưởng thức nghệ thuật. Nhưng kể từ khi rời khỏi nhà Hanai, mọi thứ hoàn toàn đảo chiều. Anh chỉ còn có thể biểu diễn ở những không gian nhỏ lẻ, xô bồ, như là trong lữ quán hoặc các nhà hàng chật hẹp. Các tiết mục giàu cảm xúc, cho đến những kỹ nghệ khổ luyện nhiều năm, giờ đây trở thành những tiết mục góp vui, những “dịch vụ” phụ họa để tăng phần náo nhiệt. Và trớ trêu hơn, những người xem vở diễn lại chẳng hề để tâm, đoái hoài, thậm chí họ cũng không biết Kabuki là gì.

Trong một buổi tiệc, có kẻ đã nhầm anh là phụ nữ. Hắn say mê đến mức ngang nhiên cắt ngang màn trình diễn để tiến lại gần, ngắm nhìn cho rõ. Thế nhưng, khi chạm mặt ở cánh gà và nhận ra sự thật, hắn lập tức nổi điên, lao vào đánh đập, chửi mắng anh là đồ giả dối.

Giữa một không gian xô bồ, nơi khán giả không thực sự lắng nghe hay thấu hiểu, tất cả dường như rơi vào khoảng không vô nghĩa. Vở diễn “Thiếu nữ hoa tử đằng” khi này trở thành “tấm gương” phản chiếu nghịch cảnh của người nghệ sĩ: linh hồn hoa Tử Đằng nhảy múa để biểu lộ sự chua xót cho mối tình chẳng được hồi đáp, cũng tương tự như “nàng” Onnagata kiều diễm đang trút bầu tâm sự về câu chuyện tình yêu đầy trắc trở, chông gai với kịch nghệ Kabuki.

Vở diễn “(Hai) Thiếu nữ tại chùa Dōjōji” (Futari Dōjōji/二人道成寺): Sự chia rẽ và tro tàn của những si niệm

Vở diễn “(Hai) thiếu nữ tại chùa Dōjōji” (Futari Dōjōji) xuất hiện trong phim là phiên bản được phát triển từ vở độc diễn mang tên “Thiếu nữ tại chùa Dōjōji” (Musume Dōjōji). Hai vở diễn đều dựa trên truyền thuyết về nàng Kiyohime - người đã biến thành yêu quái rắn do tức giận vì tình yêu với nhà sư Anchin không được hồi đáp. Với sự hận thù đó, Kiyohime đã đến chiếc chuông ở chùa Dōjōji, nơi Anchin được các nhà sư của chùa giấu kín, quấn quanh chuông, sau đó dùng lửa đốt cháy cả Anchin lẫn chính mình.

Trong Kabuki, bối cảnh câu chuyện là nhiều năm sau sự kiện đó, khi một chiếc chuông mới được đúc và linh hồn của Kiyohime quay trở lại trong lốt Shirabyoshi (nữ vũ công) với mục đích trả thù vì còn oán hận với chiếc chuông đã từng che giấu người thương Anchi. Với phiên bản hai người múa, linh hồn Kiyohime được hiểu là đã phân thành hai, giống như hai mặt của một con người, với một mặt là đại diện cho sự oán hận, cuồng loạn, mặt còn lại là sự bi thương, khao khát được giải thoát.

Đây là vở diễn đánh dấu cột mốc mới trên hành trình làm nghề của cặp đôi To - Han, nhưng đồng thời, đây cũng là dấu hiệu cho sự rẽ hướng của họ. Sau vở diễn đó, ông Hanai gặp tai nạn và quyết định giao lại vai diễn của mình trong vở “Tuẫn tình ở Sonezaki” cho đệ tử Toichiro (Kikuo) thay vì con trai ruột Hanya (Shunsuke). Vì tủi nhục, Hanya đã bỏ nhà ra đi biền biệt.

Khi này, cặp đôi To - Han đã bị phân tách: một người cố gắng học việc, cố gắng phát triển với mong ước trở nên tài giỏi, được mọi người công nhận, và người còn lại là người để sự oán giận, ghen ghét, cao ngạo “nuốt chửng”. Hai hướng rẽ đó đều tương ứng với hai linh hồn trong vở diễn.

Thế nhưng cho đến vài năm sau, vở diễn này lại mang một ý nghĩa khác, đó là trở thành cầu nối cho cuộc tái ngộ của cặp đôi To - Han, giúp họ hàn gắn lại tình tri kỷ. Nhưng trớ trêu thay, Hanya phát bệnh, dẫn đến việc không thể tiếp tục buổi diễn và sự nghiệp... Đây có lẽ là một kết cục cũng tương tự như vận mệnh của Kiyohime.

Trong thế giới nghệ thuật, những giây phút được cống hiến với nghề được xem là hơi thở nuôi dưỡng người nghệ sĩ, là thời điểm mà họ thật sự được sống. Nhưng khi Hanya phát bệnh, căn bệnh này đã ngăn chặn mọi thứ. Nó giống như một ngọn lửa: thiêu rụi hoàn toàn sự nghiệp, tương lai và cả sinh mệnh của cậu. Tuy nhiên, “ngọn lửa” này không phải là tình tiết bi lụy, mà lại chính là cái giá đắt mà Hanya phải trả cho những năm tháng đã để cảm xúc tiêu cực chế ngự.

Thời gian trước, thay vì đối diện với sự thật rằng bản thân thua kém trước Toichiro để từ đó chuyên tâm luyện tập, phát triển, Hanya lại chọn bỏ đi, để mặc kỹ nghệ Kabuki dần bị "mài mòn". Cho đến khi cậu đủ chín chắn để quay lại thực hiện trách nhiệm và hàn gắn được với người bạn chí cốt, mọi chuyện tưởng chừng như viên mãn thì cũng là lúc “ngọn lửa” bùng lên dữ dội.

Cái giá mà Hanya phải trả đó chính là sự hối hận: cậu đã để sự bốc đồng tước đi quãng thời gian rực rỡ nhất để sống trọn với đam mê. Giây phút cậu nhận ra bản thân có thể rực rỡ hơn nữa, cũng là lúc sinh mạng của cậu đi đến hồi kết. Bi kịch ấy gợi nhắc đến Kiyohime - người đã để thù hận nuốt chửng lý trí, để rồi trong cơn cuồng loạn không chỉ hủy hoại người mình yêu, mà còn tự giam cầm chính mình trong đau khổ.

Vở diễn “Tuẫn tình ở Sonezaki”: Đoạn tuyệt và lời từ biệt

Nếu như vở “(Hai) Thiếu nữ tại chùa Dōjōji” là dấu hiệu cho sự chia rẽ, thì “Tuẫn tình ở Sonezaki” chính là con dao cắt phăng mối tri kỷ năm nào.

Ngồi dưới khán đài nhìn lên sân khấu, Shunsuke (Hanya) không khỏi sững sờ khi chứng kiến màn hóa thân xuất thần của bạn mình. Chỉ ít phút trước, cậu đã tận mắt nhìn thấy Kikuo (Toichiro) đã run rẩy ra sao trước buổi diễn, thậm chí cậu ta còn sợ hãi đến mức thổ lộ rằng muốn có được dòng máu của gia tộc Hanai để được bảo hộ. Thế nhưng trên sân khấu lúc này đã không còn là một Kikuo đầy bất an, mà là Ohatsu đang bị giằng xé bởi tình yêu. Và cũng chính khoảnh khắc đó, Shunsuke hiểu vì sao cha mình đã không lựa chọn cậu.

Shunsuke nhanh chóng rời khỏi khán phòng. Cậu bật khóc và nói rằng bản thân không chạy trốn, nói rằng bản thân muốn trở thành một diễn viên giỏi. Thế nhưng sau đó, chính cậu lại quyết định bỏ đi. Shunsuke đã không thể đối diện được với hiện thực, đó là: không đủ năng lực để được chọn và không giỏi bằng Kikuo. Vì xấu hổ và tủi nhục, cậu đã bỏ lại tất cả ở phía sau.

Cho đến nhiều năm sau, khi Shunsuke đã trưởng thành và Kikuo đồng ý quay lại, vở kịch “Tuần tình ở Sonezaki” mới được biểu diễn một lần nữa. Nhưng khi này, thay vì trở thành biểu tượng cho sự hàn gắn, thì nó lại mang ý nghĩa đau đớn hơn: lời tiễn biệt của Shunsuke.

“Tuẫn tình ở Sonezaki” là bi kịch tình yêu của cặp đôi không thể đến được với nhau, cũng giống như bi kịch của Hanya (Shunsuke) và Kabuki. Khi mọi thứ dường như đã viên mãn: Hanya đã biết chịu trách nhiệm, Toichiro (Kikuo) cũng đã chịu quay về, thì căn bệnh quái ác ập đến. Ngay những giây phút bị bệnh tật giày vò, Hanya vẫn mong muốn được sống trọn với Kabuki. Dù đau đớn đến đâu, cậu vẫn cố gắng dốc cạn sức lực còn lại để hoàn thành vai diễn Ohatsu. Việc diễn trọn vai diễn cuối cùng trong cuộc đời mình cũng như một cách để Hanya tự tay khép lại "mối tình" đầy trắc trở của mình với kịch nghệ Kabuki.

Vở diễn “Bạch Diệc Thiếu Nữ” (Sagi Musume/鷺娘): Dư âm của một kiếp người

“Bạch Diệc Thiếu Nữ” là một trong những vở diễn đau thương và ám ảnh nhất trong Kabuki. Nhân vật trung tâm là linh hồn một con diệc trắng - một sinh thể thuộc về tự nhiên, nhưng lại phạm phải điều cấm kỵ: đem lòng yêu con người. Vì thế, nàng bị đày xuống địa ngục như một hình phạt tất yếu vì đã phá vỡ trật tự vốn có.

Ở đây, hình ảnh bạch diệc có sự tương đồng với Toichiro (Kikuo) - người được xem là đã “phá vỡ quy luật tự nhiên” trong giới Kabuki: một kẻ "ngoại đạo" bước vào thế giới Kabuki nhưng lại có thể vươn lên trở thành người kế thừa, thậm chí chạm đến được danh hiệu danh giá “Quốc Bảo”. Cậu đã làm điều đó hoàn toàn bằng tài năng và quá trình tôi luyện khắc nghiệt.

Tuy nhiên, trên hành trình đi đến đỉnh cao đó không chỉ có khổ luyện, mà còn có cả những lựa chọn cực đoan: “ký khế ước với quỷ” - sẵn sàng hiến dâng tất cả chỉ để trở nên giỏi hơn, sẵn sàng làm tổn thương người khác, biến họ thành “bàn đạp” để có thể tiếp tục tiến lên, tiếp tục làm nghệ thuật. Và sau tất cả, cái giá phải trả không phải là thất bại, mà là sự cô độc, khổ đau.

Hành trình ấy được phản chiếu thông qua vở diễn. Ở phần đầu, nàng diệc xuất hiện trong sắc trắng tinh khôi, biểu hiện cho sự trong sáng, cũng giống như niềm say mê thuần khiết của Toichiro dành cho Kabuki. Đến khi lớp trang phục chuyển sang đỏ rực, đó là khoảnh khắc nàng đắm chìm trong hạnh phúc của tình yêu, và với Toichiro, điều này tương ứng với thời kỳ rực rỡ nhất trong sự nghiệp. Nhưng rồi, niềm hạnh phúc ấy nhanh chóng biến mất sau khi nàng nhận thức được sự trớ trêu của số phận. Mọi thứ dần xoay vần, rồi khép lại bằng một kết cục không thể cứu vãn.

Ở khoảnh khắc kết thúc buổi diễn, Toichiro đã thấy được “phong cảnh” mà bản thân luôn theo đuổi bấy lâu, là cái đẹp, là sự thăng hoa trong nghệ thuật. Nhưng trớ trêu thay, phong cảnh đó cũng chính là khung cảnh tuyết trắng lạnh lẽo của vở diễn mà anh đang hóa thân. Đỉnh cao và cô độc, vinh quang và lưu đày, dường như hội tụ chỉ trong khoảnh khắc.

Có lẽ, để đạt được điều mình khao khát nhất, Toichiro cũng phải chấp nhận một số phận tương tự linh hồn của nàng bạch diệc

Hơn hết, số phận này có lẽ đã được định sẵn ngay từ khi cậu được thưởng thức vở “Bạch Diệc Thiếu Nữ” do cố nghệ sĩ Onogawa Mangiku trình diễn.

Nghệ thuật là hành trình huyết lệ

Sự khắc nghiệt của “Liên Sư Tử”, nỗi chua xót trong “Thiếu nữ hoa Tử Đằng”, hay sự tan tác ở “Tuẫn tình ở Sonezaki” và “(Hai) Thiếu nữ tại chùa Dōjōji”, tất cả đều được đan cài để soi rọi và dẫn dắt từng số phận đến điểm kết “Bạch Diệc Thiếu Nữ”. Khi cái đẹp được đẩy đến tận cùng, cũng là lúc những góc khuất của đời nghệ sĩ hiện lên rõ rệt nhất.

Bộ phim đã được hạ màn, nhưng dư âm về “phong cảnh” tuyết trắng tuyệt mỹ đó vẫn còn vương lại, giống như một minh chứng nghiệt ngã rằng: để trở thành “Quốc Bảo”, đôi khi con người phải chấp nhận rời bỏ một cuộc đời bình dị chỉ để đổi lấy một khoảnh khắc bất tử với nghệ thuật.