Theo các nhà xuất bản, nhà văn qua đời rạng sáng 23.7 (giờ Nhật Bản) vì ung thư đại trực tràng thế nhưng tin tức chỉ được phát đi 4 ngày sau đó. Nhiều bạn văn thân cận cho biết Keigo yêu cầu giữ kín bệnh tật và vẫn sáng tác khi bản án tử đã tuyên cho mình. Điều đó càng làm nổi bật một nhà văn mạnh mẽ, thực hiện sứ mệnh cho đến sau cùng, đồng thời trả lời cho câu hỏi vì sao ông được yêu thích đến thế.

Hành trình dài rộng

Sinh năm 1958, lúc còn sinh thời, Keigo cho biết mình có đam mê đặc biệt với các tác phẩm trinh thám từ khi còn bé. Nỗi ám ảnh ấy trở thành dai dẳng, để ngay cả sau khi đã tốt nghiệp đại học và làm việc tại công ty sản xuất linh kiện máy móc, ông vẫn không ngừng viết lách. Ởtuổi 27 tuyệt phẩm đầu tay của nhà văn ra đời mang tên Sau giờ học và đoạt giải Edogawa Ranpo danh giá. Sau đó, ông nghỉ việc 1 năm để trở thành nhà văn toàn thời gian. Thế nhưng “cuộc đời không như là mơ”, những tác phẩm đầu tay của ông không quá thành công về lượt bán ra theo tiêu chuẩn đương thời. Có năm, ông viết đến 5 cuốn sách chỉ để nuôi sống bản thân và không bị lãng quên.

Bước ngoặt chỉ đến vào năm 1999, khi ông nhận được giải thưởng của Hiệp hội Nhà văn Trinh thám Nhật Bản với Bí mật của Naoko kể về linh hồn người mẹ nhập vào thân thể của con gái sau một tai nạn giao thông. Tuy vậy định kiến về thể loại trinh thám “ba xu” và những người viết nó không đáng để tâm chưa thể thay đổi ngày một ngày hai. Nhận thấy điều đó, Keigo không ngừng phấn đấu, để vào năm 2006, ông không chỉ khẳng định tài năng mà còn giành lại tiếng nói cho thể loại này khi chiến thắng giải Naoki danh giá nhất Nhật Bản với Phía sau nghi can X. Tác phẩm này được đánh giá là “đỉnh cao” của ông, xoay quanh một vụ án mạng được tính toán kỹ càng, hợp lý và rất logic.

Cũng kể từ đó, vị trí của ông trong văn giới Nhật ngày càng nâng cao, đưa ông trở thành chủ tịch Hiệp hội Trinh thám Nhật Bản, cũng như có ghế trong hội đồng chấm giải Naoki. Qua đó Keigo không chỉ có một sự nghiệp thành công, mà còn đóng một vai trò vô cùng quan trọng trong làng trinh thám Nhật Bản. Theo thời gian và với làn sóng xuất bản quốc tế, ông cũng được biết đến trên toàn thế giới.

Tại phương Tây, ông là nhà văn Nhật Bản đầu tiên đoạt 2 giải trinh thám danh giá là Edgar và Digger, trong khi tại Trung Quốc, nhiều thống kê cho thấy ông có được độ nhận diện ngang bằng Haruki Murakami ở thị trường tỉ dân, cũng như có doanh thu bản quyền xấp xỉ J.K.Rowling - mẹ đẻ Harry Potter.

Tại Việt Nam, ông có 66 đầu sách đã ra mắt tại thời điểm về cõi người hiền, để cùng Agatha Christie, Georges Simenon và Nguyễn Nhật Ánh thuộc top dẫn đầu về số lượng sách.

Không chỉ thành công về mặt văn chương, nhiều bộ phim chuyển thể từ sách của ông cũng tạo được tiếng vang lớn. Năm 2010, Into the White Night có nguyên tác là Bạch dạ hành đã góp mặt tại LHP Berlin, thu hút sự chú ý khi kể về 2 đứa trẻ và số phận bi thảm của chúng. Trong khi đó Điều kỳ diệu của tiệm tạp hóa Namiya nổi tiếng đến mức có 3 bản chuyển thể từ tác phẩm được ra mắt trong các thời điểm suýt soát nhau, đến từ Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc. Sau khi ra mắt, các tác phẩm này dần trở thành dấu ấn quan trọng của văn hóa đại chúng, giữ được sức ảnh hưởng cho đến ngày nay.

“Công thức” thành công

Nếu hỏi vì sao tác phẩm của ông lại rất thành công, thì câu trả lời nằm ngay chính trong quan niệm của ông về việc sáng tác. Là người tương đối kín tiếng, trong cuộc phỏng vấn hiếm hoi với The Wall Street Journal, Keigo cho biết:

Tôi muốn độc giả liên tục bất ngờ trước ý tưởng của mình, Higashino Keigo.

Qủa thật như vậy, những tác phẩm nổi tiếng nhất của ông luôn có kết cấu vô cùng phức tạp. Dù hung thủ còn ẩn giấu hay đã lộ mặt, dù động cơ đã được tiết lộ hay cần phải tìm… thì chúng luôn được sắp đặt một cách tinh vi, không dễ lý giải. Điều này có thể đến từ bản thể khoa học như một kỹ sư của ông, giúp các tình tiết và những chỉ dấu được thiết kế tối ưu, luôn gây bất ngờ khi ta thưởng thức.

Đơn cử ở Phía sau nghi can X, hung thủ đã được tiết lộ ngay đầu cuốn sách, nhưng động cơ nào và những cách làm nào giúp y không bị phát hiện hoặc ẩn giấu mình lại quan trọng hơn. Tương tự như thế ở Vụ án mạng ven hồ, một vụ án kín cũng được ông đưa ra với hung thủ nằm chính trong các nghi can, nhưng để tìm ra người sau không hẳn dễ dàng. Nói về điều này, Keigo cho biết

Điều khó nhất lúc nào cũng chính là việc phải vượt qua kỳ vọng của độc giả, khiến tác phẩm sau trở nên phức tạp và khó đoán hơn cuốn sách trước trước đó.

Và chính việc không ngừng đặt ra thách thức cho bản thân đã giúp tác phẩm của cố nhà văn được đón nhận. Dù không phải tác phẩm nào cũng là “đỉnh cao”, nhưng điểm chung không thể phủ nhận là ông luôn rất cố gắng không lặp lại mình.

Ta thấy điều đó trong một số lượng đồ sộ thể loại và phong cách viết của bản thân ông. Đó có thể thuần là những vụ án mạng như Đơn phương, Phương trình hạ chí, Xoắn ốc vô hình, Biệt thự cô lập trên núi tuyết… nhưng cũng có khi mở rộng sang khía cạnh hành động - giật gân trong Truy đuổi khói tuyết, Thảm họa tuyết trắng, Vũ điệu cuồng phong… Ngoài điều đó ra, ông cũng có những tập truyện ngắn đi sâu vào từng đề tài bằng những bí ẩn thoáng qua nhưng rất sâu sắc, có thể kể đến Siêu án mạng, Những kẻ đáng ngờ… Song song đó, ông cũng liên tục điểm xuyết tác phẩm của mình bằng những yếu tố vô cùng đặc sắc, từ linh dị, tâm linh đến khoa học viễn tưởng và các công nghệ của thì tương lai.

Không ngoa khi nói Keigo là người mở ra những khả thể cho cánh cửa trinh thám, để sách của ông không chỉ truyền thống trong việc phá án, mà còn mang đến được sự thích thú trong phổ đa dạng đề tài, nội dung.

Một hướng dẫn đọc

Đối độc giả vừa mới đến với thế giới của Higashino Keigo, sau đây là những cuốn sách rất nên thử qua của nhà văn này.

Nếu tìm tác phẩm phù hợp cho người bắt đầu, không thể bỏ qua Điều kỳ diệu của tiệm tạp hóa Namiya. Như đã nói trên, đây là một trong những tiểu thuyết thành công nhất của ông, nhưng bất ngờ thay, nó không sở hữu màu sắc trinh thám. Là một câu chuyện có màu chữa lành, tiểu thuyết xoay quanh một căn nhà hoang vắng tại một mảnh đất ít người qua lại. Vào một ngày nọ, một nhóm thiếu niên đã đến nơi đây và phát hiện ra sự kỳ diệu của không gian này. Ở đó, các mảnh ghép quá khứ tưởng chừng không liên quan bỗng dưng khớp nối, hình thành một câu chuyện chung đong đầy cảm xúc. Dù không có những cú twist đột ngột, nhưng đây lại là tác phẩm cho thấy tài năng khơi gợi cảm xúc ở nơi độc giả của chính Keigo.

Nếu tìm tác phẩm độc đáo bậc nhất trong sự nghiệp đồ sộ của Keigo, thì Bí mật của Naoki chính là cuốn sách mang tính “bản lề”. Khi mới ra đời, đây là tiểu thuyết gây sự choáng ngợp bởi nhà văn đã đẩy sáng tạo đến cùng cực, từ đó tạo ra cốt truyện không dễ tưởng tượng: linh hồn người mẹ nhập vào con gái. Khi ấy người cha phải phán ứng ra sao, lựa chọn thế nào giữa người vợ mà mình yêu thương lẫn cô con gái như là sinh mệnh? Không chỉ được đọc như một tiểu thuyết trinh thám, cuốn sách còn mang màu sắc phân tâm học và mở đường cho những cốt truyện tương tự như vậy, có thể kể đến Trăng khi tròn khi khuyết của Shogo Sato (cũng đoạt giải Naoki sau này) và Tokio cũng của chính Keigo nhưng khai thác tình phụ tử kết hợp với công nghệ mới trong tương lai gần.

Nếu tìm tác phẩm đỉnh cao của ông, thì câu trả lời lại là Phía sau nghi can X. Như đã nói trên, Keigo đã rất thách thức khi cho ta biết hung thủ là ai, câu chuyện diễn biến ra sao, thế nhưng toàn bộ quy trình mới lại ẩn giấu. Tiểu thuyết trinh thám thường gây chú ý khi mà hung thủ là không biết trước, vậy khi mọi chuyện đã tỏ, làm sao để giữ độc giả tiếp tục ở lại? Bằng tài năng của mình, Keigo đã thử thách bản thân và làm thành công điều đó, biến đây trở thành tác phẩm không thể bắt chước và là duy nhất trong lịch sử trinh thám, sánh ngang những Vụ án trên tàu tốc hành phương Đông hay Vụ ám sát ông Roger Ackroyd của Agatha Christie. Không dừng ở đó, cho đến sau cuối, câu hỏi vì sao mọi thứ đã xảy ra, điều gì dẫn đến điều ấy… cũng khẳng định cái nhìn về xã hội còn nhiều hạn chế của Keigo, và cũng là điều ý nghĩa nhất trong sáng tác của ông:

Thông qua tội ác ta sẽ thấu hiểu, yêu thương nhau hơn, nhà văn Higashino Keigo.