Ngày 8/10, Viện Hàn lâm Thụy Điển chính thức công bố bà Anne Carson là chủ nhân giải Nobel Văn học 2026. Nữ nhà thơ người Canada được vinh danh vì những sáng tác đã mở ra các hình thức biểu đạt mới cho văn chương đương đại, thông qua cuộc đối thoại đầy tinh nghịch với truyền thống cổ điển.

Với chiến thắng này, nhà thơ Anne Carson trở thành nhà văn sinh ra tại Canada thứ ba được trao giải Nobel Văn học, sau nhà văn Saul Bellow năm 1976 và nhà văn Alice Munro năm 2013.

Đi tìm thi ca trong miền cổ đại

Sinh năm 1950 tại Toronto, Anne Carson là một trong những tiếng nói khác biệt của văn chương đương đại. Là nhà thơ, nhà tiểu luận, dịch giả và học giả nghiên cứu văn học Hy Lạp cổ đại, bà dành phần lớn sự nghiệp để mở rộng biên giới thơ ca, đưa những câu hỏi triết học, lịch sử và những vấn đề muôn thuở của con người vào các thử nghiệm ngôn từ.

Trong thế giới văn chương của bà Carson, những câu chuyện tưởng đã ngủ yên hàng nghìn năm lại tìm thấy tiếng nói giữa đời sống hôm nay, mang theo những lớp trầm tích của thần thoại, tư tưởng cổ đại và những trải nghiệm rất đỗi riêng tư.

Trong Autobiography of Red (1998), Carson viết lại huyền thoại Hy Lạp về quái vật Geryon thành câu chuyện về một thiếu niên trải qua những rung động và đổ vỡ đầu đời. Với The Beauty of the Husband, tác phẩm giúp bà giành giải thơ T. S. Eliot năm 2001, tình yêu và hôn nhân được khám phá qua những vần thơ. Đến Nox (2010), nỗi đau mất người thân lại được gửi gắm qua những trang thơ, hình ảnh và mảnh ký ức, được xếp thành một cuốn sách gấp độc đáo để tưởng nhớ người anh trai đã khuất.

Những tiếng nói nữ giới trong dòng chảy văn chương

Với chiến thắng của Anne Carson, lịch sử Nobel Văn học ghi nhận nữ chủ nhân thứ 19 kể từ khi giải thưởng ra đời năm 1901. Người phụ nữ đầu tiên được vinh danh là nhà văn Thụy Điển Selma Lagerlöf vào năm 1909. Dẫu vậy, trong suốt hơn một thế kỷ, sự chênh lệch về số lượng tác giả nam và nữ được trao giải vẫn là chủ đề của nhiều cuộc tranh luận.

Tuy nhiên, bà Ingrid Carlberg, Thư ký thường trực của Viện Hàn lâm Thụy Điển, khẳng định giới tính không phải yếu tố được cân nhắc trong quá trình lựa chọn. Theo bà, Nobel Văn học trước hết vẫn là giải thưởng dành cho những thành tựu văn chương.

Cùng với tấm huy chương Nobel, Anne Carson sẽ nhận khoản tiền thưởng trị giá 12 triệu kronor Thụy Điển, tương đương khoảng 1,2 triệu USD.

Ở tuổi 76, sau nhiều thập niên miệt mài với những thử nghiệm ngôn từ, bà Anne Carson đã chạm đến một trong những vinh dự lớn nhất của đời viết. Nobel Văn học 2026 cũng là sự ghi nhận dành cho một tiếng nói độc đáo, người đã đưa những huyền thoại hàng nghìn năm tuổi trở lại giữa dòng chảy văn chương đương đại.