12h trưa, khi mặt trời đứng bóng trên những mái nhà cũ của phường Rạch Ông (quận 8 cũ), mùi thơm của thức ăn lan tỏa trong không khí. Tiếng người mua, người bán í ới gọi nhau rộn ràng giữa khoảng lặng đặc biệt của tháng Ramadan, khi các tín đồ Hồi giáo đã dùng xong bữa Suhoor trước bình minh và đang đợi đến Iftar, bữa ăn sau một ngày dài nhịn chay.

Mỗi năm, “chợ ẩm thực Hồi giáo” chỉ xuất hiện đúng một lần vào tháng Ramadan, như một nhịp sinh hoạt đặc biệt của cộng đồng người Muslim (tức những người theo Islam hay còn gọi là Hồi giáo). Giữa nhịp sống đô thị hối hả, ngôi chợ nhỏ này vừa là nơi nhiều tín đồ Hồi giáo tất bật mưu sinh, vừa là không gian lặng lẽ gìn giữ đức tin.

Chợ ẩm thực Halal - hương vị của tháng chay

Ramadan là tháng thiêng liêng nhất trong năm của người Hồi giáo. Suốt một tháng, họ nhịn ăn, nhịn uống, không hút thuốc và kiêng quan hệ vợ chồng từ rạng đông (khoảng 4h - 5h sáng) đến sau hoàng hôn (khoảng 18h - 19h). Trong ngày, ngoài năm giờ cầu nguyện chính gồm Fajr (Bình minh), Zuhr (Trưa), Asr (Chiều), Maghrib (Hoàng hôn) và Isha (Tối), người Hồi giáo thực hành lối sống tiết chế, đề cao tinh thần sẻ chia để thấu cảm với người nghèo và để “gột rửa” tâm hồn.

Nổi bật trong tháng Ramadan ở cộng đồng Hồi giáo tại phường Rạch Ông là “chợ ẩm thực Halal”, hay nhiều người thuộc các tôn giáo bạn vẫn quen gọi là “chợ ẩm thực Hồi giáo”. Ngôi chợ đặc biệt này chỉ hoạt động từ 12h trưa đến khoảng 16h - 17h mỗi ngày trong tháng chay Ramadan, năm nay rơi vào khoảng thời gian từ ngày 18/02 đến 19/03.

Trên những sạp hàng đơn sơ là đủ loại món ăn, từ bánh xếp Mã Lai (bánh Plata), bánh gan và bánh hanampệh, bánh saykaya, bánh hanamkang bột, các loại cà ri, trà sữa Mã Lai, thịt gà xiên nướng kiểu Indonesia, đến những món “thuần Việt” quen thuộc như hoành thánh, bún thịt nướng, bún bò, phở… Tất cả đều được chế biến theo tiêu chuẩn Halal, từ nguyên liệu đến cách nấu nướng. Bên cạnh món mặn là các loại bánh ngọt và thức uống như bánh đậu xanh nướng, bánh khoai mì, bánh chuối, trà sữa, nước sâm.

Đặc biệt, mỗi quầy hàng ở đây là một mùi vị riêng, bởi phía sau đó là bàn tay người phụ nữ nêm nếm theo khẩu vị gia đình và theo những nguyên liệu mà họ mua được vào buổi sáng sớm.

Có hôm tôi bán thịt nướng nhưng hôm sau lại đổi sang bánh, tùy nguyên liệu mua được trong ngày. Mỗi người nấu theo cách của mình, theo khẩu vị của nhà mình. Hôm nay bạn ghé mua món này, nhưng biết đâu ngày mai quay lại, trên quầy đã là món khác rồi, một "bà chủ" cười nói.

Không khí chợ có một nét rất riêng: người bán vẫn nhịn ăn, nhịn uống suốt buổi trưa nhưng tay vẫn thoăn thoắt gói bánh, chan nước lèo, nướng thịt để chuẩn bị cho bữa Iftar của gia đình và cộng đồng. Từng món ăn nơi đây không chỉ để no bụng mà còn là ký ức của những chuyến di cư từ cộng đồng người Chăm Hồi giáo ở An Giang, Tây Ninh, hay từ Malaysia, Indonesia, Campuchia…

Chợ ẩm thực Halal vì thế vừa nơi mua bán, vừa là không gian gặp gỡ với những cái bắt tay, những lời chào “As-salamu alaykum”, nơi trẻ con chạy lon ton giữa quầy bánh ngọt và làn khói thịt nướng. Không ít người thuộc tôn giáo khác cũng tìm đến vì tò mò về ẩm thực Hồi giáo rồi ở lại bởi sự thân thiện và cảm giác ấm áp lan tỏa giữa trưa nắng.

Thánh đường - 'trái tim' của người Hồi giáo

Ngay trung tâm khu chợ là Thánh đường Jamiul Anwar, nơi sinh hoạt chung của cộng đồng người Hồi giáo quận 8. Mái vòm xanh nhạt nổi bật giữa dãy nhà dân như một điểm tựa tinh thần giữa lòng đô thị. Theo lời một người quản lý Thánh đường, nơi đây không chỉ là không gian cầu nguyện mà còn là “trường học” của cộng đồng. Tầng trệt vừa là nơi dạy chữ Ả Rập cho trẻ em, vừa là nhà bếp phục vụ các bữa ăn Halal trong những dịp lễ lớn.

Mỗi lớp học ở đây có khoảng 100 em, đủ mọi lứa tuổi. Ban ngày, các em vẫn đi học phổ thông như bao trẻ em khác. Tối đến, các em tập trung về Thánh đường để học chữ Ả Rập, học giáo lý, ông chia sẻ.

Không gian cầu nguyện được phân chia theo giáo luật: nam giới ở tầng 1, nữ giới ở tầng 2. Sự phân tách ấy không mang nghĩa phân biệt mà là cách gìn giữ sự trang nghiêm và thuần khiết trong giáo luật của người Hồi giáo.

Trong tháng Ramadan, người Hồi giáo quy tụ về Thánh đường, cùng nhau chuẩn bị những bữa ăn giản dị và phát miễn phí cho tất cả mọi người, kể cả người ngoại đạo. Khi mặt trời lặn, sau giờ kinh Maghrib, họ quây quần bên nhau dùng bữa Iftar - bữa ăn phá chay mở đầu cho một đêm cầu nguyện.

Nếu chợ ẩm thực là “nhịp tim mùa vụ”, thì thánh đường là “trái tim vĩnh cửu” của cộng đồng, nơi đức tin được nuôi dưỡng qua từng thế hệ.

Người phụ nữ Hồi giáo giữa truyền thống và hiện đại

Có lẽ, khác với hình dung quen thuộc của nhiều người, những phụ nữ Hồi giáo tại đây không ẩn mình sau cánh cửa gia đình hay sau những lớp hijab (khăn che tóc), niqab (khăn che tóc và che mặt, chỉ hở mắt) kín đáo, mà hiện diện tự tin giữa đời sống thường nhật với một dáng vẻ điềm tĩnh và chủ động. Họ xuất hiện giữa chợ Ramadan với vai trò chủ quầy, đồng thời là người nội trợ, người giữ lửa gia đình và cũng là người gìn giữ ký ức ẩm thực. Trong tháng Ramadan, họ còn là linh hồn của chợ ẩm thực Halal.

Từ trước bình minh, họ đã chuẩn bị bữa Suhoor cho gia đình. Đến trưa, dù đang nhịn ăn, họ vẫn chế biến hàng chục món để kịp mang ra phục vụ thực khách. Những món Việt như bún thịt nướng hay hoành thánh được họ điều chỉnh nguyên liệu, cách nấu để phù hợp chuẩn Halal. Những công thức gia truyền như cà ri, thịt nướng, bánh ngọt, được truyền lại từ mẹ sang con gái, như một sợi dây ký ức nối dài qua nhiều thế hệ.

Với nhiều phụ nữ Hồi giáo tại đây, buôn bán không chỉ vì kinh tế, đó còn là cách phục vụ cộng đồng, góp phần làm phong phú thêm bữa Iftar của từng gia đình. Niềm vui lớn nhất không nằm ở số tiền bán được mà ở khoảnh khắc nhìn thấy khách hàng quây quần bên món ăn mình nấu. Giữa cái nắng trưa gay gắt, họ vẫn mỉm cười tiếp chuyện thực khách, giới thiệu từng món ăn bằng sự tự hào kín đáo. Họ vẫn giữ trang phục truyền thống: chiếc hijab che tóc, bộ váy dài kín đáo, nhưng ánh mắt tự tin và cách họ điều hành quầy hàng cho thấy một hình ảnh khác với định kiến thường thấy. Họ cân bằng giữa truyền thống và đời sống hiện đại: ban ngày buôn bán, tối về cùng con học chữ Ả Rập, cùng cả gia đình cầu nguyện.

“Chợ ẩm thực Hồi giáo” không chỉ là không gian ẩm thực mà còn là một “không gian trao quyền” mềm mại cho phụ nữ Hồi giáo. Ở đó, họ vừa là người gìn giữ đức tin, vừa là người kết nối truyền thống với đời sống hiện đại, là người dung hòa văn hóa Việt Nam với tinh thần Hồi giáo trong từng nhịp sống thường ngày.

Khi tháng Ramadan khép lại, “chợ ẩm thực Halal” cũng tạm biến mất. Những con ngõ nhỏ giữa lòng Sài Gòn trở lại vẻ yên tĩnh thường ngày. Thế nhưng, trong ký ức của nhiều người vẫn còn đó mùi gia vị nồng ấm giữa trưa nắng, tiếng gọi nhau rộn ràng và hình ảnh những người phụ nữ Hồi giáo bền bỉ sau quầy hàng lặng lẽ giữ lửa cho gia đình và cho cả một cộng đồng Muslim.

Và rồi năm sau, khi mặt trời lại đứng bóng trong tháng chay thiêng liêng, “nhịp tim mùa vụ” ấy sẽ lại thức giấc cùng với những người phụ nữ âm thầm giữ lửa cho đời sống đức tin nơi đây.