“Cô Mai ơi!”

Những tiếng gọi thân quen vang lên trên hành lang dẫn đến một lớp học đặc biệt tại khoa Ung bướu - Huyết học, Bệnh viện Nhi đồng 2, TP.HCM. Vào các buổi tối thứ Tư, thứ Sáu và chiều Chủ nhật, căn phòng nhỏ ấy đã trở thành “điểm hẹn” của hàng trăm bệnh nhi, nơi các em có thể vui chơi và học tập giữa những ngày dài lưu viện điều trị.

Người các em nhỏ âu yếm đặt biệt danh “cô hiệu trưởng” là chị Lê Thị Mai, chủ nhiệm câu lạc bộ Nét Chữ Xinh và dự án Lớp Học Vui Vẻ. Trước khi gắn bó với lớp học đặc biệt này, chị đã có hơn 20 năm làm việc trong lĩnh vực thời trang và tổ chức sự kiện.

Đồng hành cùng các bệnh nhi ung thư từ năm 2011 nhưng bước ngoặt đặc biệt đến từ một lần tình nguyện, khi chị bắt gặp một cô bé nhỏ ngồi trên giường bệnh, kê chiếc gối làm bàn, bàn tay gắn kim truyền dịch vẫn nắn nót từng con chữ. Hình ảnh ấy khiến chị nhận ra rằng các bệnh nhi vẫn là những đứa trẻ, vẫn có nhu cầu và khát vọng được học tập, vui chơi như bao bạn bè đồng trang lứa khác.

Từ những buổi thăm hỏi, vui chơi cùng bệnh nhi, năm 2016, chị Mai cùng mười sinh viên tình nguyện thành lập Câu lạc bộ Nét Chữ Xinh, rồi phát triển Lớp Học Vui Vẻ vào năm 2017, với sự đồng thuận của Ban Giám đốc, khoa Ung bướu - Huyết học và sự hỗ trợ của Phòng Công tác Xã hội, Bệnh viện Nhi đồng 2. Sau đó, chị chuyển sang làm việc tự do để có thêm thời gian và kinh phí đồng hành cùng các em. Gần một thập kỷ qua, chị vừa thu xếp cuộc sống gia đình, vừa duy trì lớp học với mong muốn những đứa trẻ vẫn có cơ hội học hỏi, vui chơi và lớn lên theo cách của mình.

Lớp Học Vui Vẻ đã bắt đầu như thế nào?

Những ngày đầu rất khác với hình dung của chúng tôi. Những người chưa từng học qua sư phạm bỗng trở thành thầy, cô giáo, với “hành trang” chỉ có tình yêu thương và lòng nhiệt huyết. Tôi vẫn còn nhớ rõ cảm giác vừa vui mừng nhưng cũng vừa hoang mang trong buổi đứng lớp đầu tiên. Vui vì điều mình ấp ủ bấy lâu cuối cùng cũng “thành hình thành dạng”, vì trước mắt là những ánh mắt háo hức đợi chờ bên những mái đầu nhỏ không còn tóc.

Thế nhưng, khi các con bước vào lớp thì mọi thứ bỗng chốc trở nên phức tạp hơn rất nhiều. Các em ở nhiều độ tuổi khác nhau, từ những bé mới ba, bốn tuổi đến các bạn đã bước vào tuổi thiếu niên. Tình trạng sức khỏe cũng không giống nhau. Có bé đang truyền thuốc, có bé vừa truyền xong, có bé mới nhập viện. Đôi khi, một em đang ngồi học bỗng buồn nôn hoặc có dấu hiệu bất thường nhưng vẫn muốn ở lại lớp.

Tôi từng tự hỏi liệu mình có đang “làm liều” hay không khi đưa các con rời giường bệnh để đến lớp trong khoảng một tiếng rưỡi, hai tiếng. May mắn thay, chúng tôi nhận được sự hướng dẫn của điều dưỡng trưởng khoa lúc ấy, cùng hỗ trợ từ các y bác sĩ, điều dưỡng, và sự động viên từ phụ huynh.

Nhưng cũng từ những buổi học đầu tiên, tôi hiểu rằng tình yêu thương thôi chưa đủ để đồng hành cùng các con. Chúng tôi phải học cách quan sát sắc mặt, nhận biết khi nào các con mệt, chóng mặt, buồn nôn hay cần đi vệ sinh, nhận biết dấu hiệu bất thường để kịp thời báo cho điều dưỡng và phụ huynh. Chúng tôi còn phải ghi nhớ lịch truyền thuốc của từng em, theo dõi quá trình truyền để phối hợp với nhân viên y tế khi cần.

Điều khiến tôi bất ngờ là các con cũng dạy chúng tôi rất nhiều điều, trong đó có cả bài học về sự lạc quan và kiên cường. Những em nhỏ nằm viện lâu ngày dần hiểu rõ tình trạng sức khỏe của bản thân và cả những người bạn xung quanh. Các con nhớ bạn nào sắp truyền thuốc, bạn nào vừa truyền nước xong; nhận biết những dấu hiệu bất thường của cơ thể và ghi nhớ lời dặn dò của bác sĩ, ba mẹ.

Khi sức khỏe và độ tuổi của học sinh thay đổi liên tục, chị tổ chức việc dạy và học như thế nào để mỗi em đều có thể tham gia?

Lớp học được xây dựng theo hướng linh hoạt, đáp ứng nhu cầu học tập và hỗ trợ tâm - sinh lý của trẻ ở nhiều nhóm tuổi, không chỉ đơn thuần giúp các bé ôn tập kiến thức. Chúng tôi có giáo án và thời khóa biểu nhưng không áp dụng cố định vì độ tuổi học sinh thay đổi theo từng tháng. Có tháng, phần đông các con mới bốn, năm tuổi; tháng sau lại có nhiều bé 11, 12 tuổi. Vì vậy, tôi phải quan sát khả năng tiếp thu, tìm hiểu nhu cầu và mong muốn của các con để điều chỉnh nội dung, lựa chọn hoạt động và giáo cụ phù hợp.

Với các bé nhỏ, chúng tôi tổ chức những hoạt động làm quen với màu sắc, hình dáng, đồ vật, con vật qua tô màu, vẽ tranh, lắp ráp. Các bé chuẩn bị vào lớp Một được học chữ cái, con số; những em đang học tiểu học hoặc trung học cơ sở được hỗ trợ ôn tập để tiếp tục chương trình ở trường sau khi xuất viện. Tiếng Anh cũng được lồng ghép tùy theo khả năng và nhu cầu của từng nhóm.

Lớp học có sự tham gia của sinh viên tình nguyện từ các trường đại học, cựu tình nguyện viên và giáo viên từ các trung tâm. Các buổi học diễn ra vào tối thứ Tư và thứ Sáu hằng tuần. Riêng Chủ nhật, chúng tôi dành thời gian cho những hoạt động chung như học kỹ năng cơ bản, vẽ tranh, ca hát, sáng tạo và các cuộc thi tìm hiểu văn hóa, lịch sử dân tộc. Qua đó, các con có thêm cơ hội vui chơi, khám phá và gắn kết với nhau.

Dạy học trong bệnh viện đòi hỏi sự linh hoạt và chuẩn bị chu đáo. Sách vở cần dễ nhìn, dễ đọc, giảm áp lực khi viết; đồ chơi và mô hình phải bảo đảm vệ sinh, tuân thủ quy định của bệnh viện. Sức khỏe của các con luôn là ưu tiên hàng đầu. Với tôi, làm thiện nguyện không thể chỉ dựa vào sự nhiệt tình nhất thời mà còn cần tinh thần trách nhiệm với những gì mình đã chọn làm.

Sau một thời gian, tôi dần xây dựng thời khóa biểu có sự tiếp nối giữa các buổi học. Chẳng hạn, với môn tiếng Anh, mỗi chủ đề được duy trì trong vài tuần để các con có thời gian ghi nhớ, thay vì mỗi buổi lại học một nội dung mới. Tôi cũng lên kế hoạch, chuẩn bị sách vở và dụng cụ từ trước, đồng thời sắp xếp hoạt động phù hợp với từng nhóm tuổi. Vì thời gian trên lớp không dài, tôi muốn mỗi buổi học đều giúp các con tiếp thu thêm kiến thức, có những giờ vui chơi ý nghĩa và duy trì thói quen cũng như nề nếp học tập.

Bên cạnh lớp học, chị còn kết nối những nguồn lực nào để hỗ trợ các em trong thời gian điều trị?

Ngoài giờ học, tôi cùng các tình nguyện viên và nhà hảo tâm tổ chức sinh nhật hằng tháng, các chương trình đặc biệt dành cho thiếu nhi như Trung thu, Giáng sinh, Tết, cùng với những hoạt động chung của bệnh viện hoặc riêng của câu lạc bộ tại khoa. Chúng tôi muốn các con có thêm niềm vui giống như bao trẻ em khác bên ngoài trong những ngày lưu viện điều trị.

Tôi cũng kết nối các chuyến xe 0 đồng miễn phí đưa bệnh nhi đến bệnh viện khám, chữa bệnh, các chuyến xe đưa bệnh nhi và gia đình về quê và dịp Tết hay một chuyến xe cuối cùng giúp bé trở về nhà. Tuy nhiên, hoạt động này khá đặc biệt, đòi hỏi sự linh hoạt vì thời điểm xuất viện phụ thuộc vào chỉ định của bác sĩ, trong khi vé xe cần phải được đặt trước. Vì vậy, tôi phải chủ động phối hợp nhà hảo tâm, các nhà xe, Khoa và Phòng Công tác Xã hội Bệnh viện cùng thực hiện để các con và gia đình có thể trở về nhà trong thời gian sớm nhất.

Tôi cũng thành lập bếp ăn miễn phí có giấy phép, đủ điều kiện an toàn vệ sinh thực phẩm, chuẩn bị những suất ăn dinh dưỡng cho bệnh nhi và người nhà vào những ngày cuối tuần. Với hoạt động này, khâu bảo đảm an toàn thực phẩm rất quan trọng. Thức ăn sau khi nấu được chuyển thẳng đến bệnh viện rồi mới chia phần tại chỗ, giúp giữ độ nóng và hạn chế rủi ro trong quá trình vận chuyển.

Một hoạt động khác là kết nối nguồn tóc được hiến tặng từ mọi người trong cộng đồng để làm tóc giả bằng tóc thật cho các bé. Vì ban đầu, chi phí làm tóc giả khá cao nên việc trao tặng còn gặp khó khăn. Sau đó, tôi gặp được đơn vị tài trợ gia công miễn phí hoàn toàn, nhờ vậy tóc do mọi người hiến tặng có thể được làm thành tóc giả để trao cho những bé có nhu cầu ngày càng nhiều, và có thể trao tặng bất cứ lúc nào mà trẻ không cần phải chờ đợi.

Với tôi, dù là một bộ tóc, một bữa ăn hay một chuyến xe, điều quan trọng nhất vẫn là sự hỗ trợ ấy có thực sự phù hợp với nhu cầu của các con hay không.

Trong quá trình đồng hành, việc một em không còn trở lại lớp hẳn để lại nhiều cảm xúc. Chị đã học cách đối diện với thực tế ấy như thế nào?

Thời gian đầu, tôi rất khó vượt qua cảm giác đó. Có khi, tôi mất một đến hai tháng mới có thể chấp nhận việc một bé đã rời đi. Mỗi lần trở lại lớp, nhìn chỗ ngồi quen thuộc bỏ trống, tôi lại nhớ đến em và những kỷ niệm trước đó.

Trước đây, sau giờ học, tôi vẫn tiếp tục nghĩ về các con, lo lắng rồi nhắn tin hỏi thăm liên tục. Sau này, tôi học cách đặt cảm xúc cá nhân trong một giới hạn nhất định để có thể tiếp tục công việc. Không phải là quên. Làm sao tôi có thể quên được. Tôi chỉ học cách giữ những nỗi buồn ấy cho riêng mình.

Trên mạng xã hội, tôi chỉ chia sẻ những khoảnh khắc các con học tập, vui chơi, những lúc các em cười và thể hiện sự đáng yêu của mình. Tôi muốn các con nhìn thấy mình đáng yêu nhường nào, đồng thời giúp ba mẹ thêm vững tin. Tôi không muốn dùng hình ảnh trẻ đau đớn hay tổn thương để khơi gợi cảm xúc của người xem. Nếu cần hỗ trợ trước những khó khăn của các em, tôi sẽ tìm cách xử lý riêng.

Tôi muốn khi nhìn lại, các con nhớ rằng mình từng học, từng chơi và từng vui cười ở lớp học này. Đó là những ký ức tôi muốn giữ lại cho các con.

Với sự tiến bộ của y học, sự tận tâm của đội ngũ nhân viên y tế, sự chung tay của cộng đồng, sự chăm sóc của gia đình và nghị lực của chính các con, bệnh ung thư không còn đồng nghĩa với vô vọng. Nhìn lại chặng đường đã qua, tôi vui khi biết nhiều em nhỏ từng đến lớp nay đã khỏe mạnh hơn, trở lại với cuộc sống, tiếp tục học tập và vui chơi bên người thân. Những chuyển biến ấy tiếp thêm cho tôi niềm tin để cùng Lớp Học Vui Vẻ tiếp tục gieo chữ, gieo tiếng cười và đồng hành với các con.

Chị từng nói mong muốn các em được sống gần với một tuổi thơ bình thường nhất có thể. Điều đó có ý nghĩa như thế nào với chị?

Các con vẫn là những đứa trẻ đang lớn lên mỗi ngày nhưng thế giới của các con lại bị thu hẹp bởi việc điều trị tại bệnh viện. Vì những cơn đau, những cây kim gắn liền trên tay, chân, phần lớn thời gian ở viện, các con chỉ có thể nhìn vào điện thoại, tự chơi đồ chơi trên giường bệnh hoặc thi thoảng nhìn xuống khuôn viên bệnh viện, mong ngóng ngày được trở về nhà.

Vì vậy, trong khả năng của mình, tôi muốn các con vẫn được học tập, được vui chơi, được tổ chức sinh nhật cùng bạn bè, được đón Trung thu, Giáng sinh hay Tết ngay cả khi đang ở bệnh viện. Mỗi dịp như thế, nhìn các con thổi nến, tròn mắt xem ảo thuật, xúng xính trong chiếc áo mới hay ôm chú gấu bông được tặng, tôi lại càng muốn tiếp tục đến với các con.

Tôi không muốn các con cảm thấy mình thiệt thòi quá nhiều so với những bạn nhỏ bên ngoài. Khi vui chơi, các con có thể tạm quên đi phần nào cảm giác đau đớn. Khi học được điều mới, làm xong một bài tập, hoàn thành một bức tranh hay nhận được phần thưởng, các con vẫn cảm nhận được niềm vui khi khám phá, học hỏi và tiến bộ. Nhìn thấy những điều ấy, tôi cũng cảm thấy hạnh phúc.

Có lẽ, lớp học tồn tại vì những điều bình dị như thế.

Điều gì giúp chị vững lòng tiếp tục công việc này, ngay cả trong những lúc gặp khó khăn hay mệt mỏi?

Có lẽ mỗi lần gặp khó khăn hay nản lòng, tôi lại nhớ đến lý do mình bắt đầu, nhớ những điều mình mong muốn dành cho các con và tự nhắc bản thân vì sao đã chọn công việc này. Tôi nhớ những cánh tay dang ra chờ mình dẫn về lớp, những cái ôm và lời thì thầm bên tai của các con.

Có những điều tôi không thể quyết định thay các con, nhưng ít nhất, trong khoảng thời gian ở lớp, tôi vẫn có thể tạo ra một không gian nhỏ để các con vui vẻ học tập, vui chơi và tạm gác lại những mỏi mệt của bệnh tật bên ngoài cánh cửa lớp. Ngay cả khi thiếu tình nguyện viên, đôi lúc chỉ có một mình, tôi vẫn đứng lớp vì biết rằng còn rất nhiều đứa trẻ trên giường bệnh đang mong ngóng cánh cửa lớp học mở ra, đón các con vào những giờ học đầy niềm vui.

Gần một thập kỷ gắn bó với lớp học, chị đã phải sắp xếp công việc và đời sống gia đình ra sao để vừa chăm lo cho gia đình, vừa tiếp tục đồng hành cùng các bệnh nhi?

Tôi may mắn khi nhận được sự ủng hộ từ chồng và các con. Các con tôi đã trưởng thành nên tôi có thêm thời gian dành cho lớp học. Những dịp lễ, Tết, khi nhiều gia đình quây quần bên nhau, tôi thường nghĩ đến các con đang điều trị và những người thân phải ở lại bệnh viện chăm sóc các em bởi đó cũng là những lúc các con và người thân dễ cảm thấy cô đơn, chạnh lòng nhất.

Tuy vậy, tôi hiểu bản thân cũng có những giới hạn. Tôi không còn trẻ, bên cạnh tôi còn gia đình, còn người mẹ đã lớn tuổi và những trách nhiệm riêng. Công việc này cũng cần có người tiếp nối. Tôi hy vọng sau khi hoàn thành Dự án Tương Lai Xanh, mình có thể tìm được người “kế nhiệm” để tiếp tục duy trì lớp học, khi ấy tôi cũng có thể yên tâm nghĩ đến việc “nghỉ hưu”.

Điều tôi mong là những gì mình xây dựng có thể tiếp tục được duy trì vì lợi ích của bệnh nhi, ngay cả khi tôi không còn trực tiếp đứng lớp. Các bạn trẻ hiện nay có nhiều năng lực và sáng kiến. Dù ai tiếp tục, tôi hy vọng họ vẫn bắt đầu từ sự quan tâm chân thành, hiểu các con thực sự cần gì và có trách nhiệm với công việc mình làm.

Tôi nghĩ bất kỳ lựa chọn nào cũng đi cùng những đánh đổi. Điều quan trọng là nhìn lại xem những gì mình nhận được có ý nghĩa đến đâu và lựa chọn ấy có thực sự xứng đáng với bản thân hay không.

Khi nghĩ về chặng đường phía trước, chị muốn làm gì để những đứa trẻ từng học ở lớp có thêm cơ hội sau khi xuất viện?

Những điều tôi từng thấy cần thiết cách đây hơn mười năm và bắt tay thực hiện, đến nay đã có thêm nhiều người cùng làm. Với tôi, đó là điều đáng mừng. Tôi nghĩ mình không nhất thiết phải tiếp tục làm những điều tương tự mà cần duy trì lớp học hiệu quả hơn và tìm xem còn khoảng trống nào mà các con cần mình góp sức.

Một điều tôi suy nghĩ nhiều là tương lai của các con sau điều trị. Dù nhận được sự giúp đỡ từ các nhà hảo tâm trong thời gian nằm viện, việc học của các em vẫn có thể bị gián đoạn. Khi trưởng thành, nhất là với những em có hoàn cảnh khó khăn, khiếm khuyết về thể chất hoặc sức khỏe còn yếu, con đường học nghề và tìm việc vẫn có thể mơ hồ bởi sự mặc cảm, tự ti.

Tôi mong muốn xây dựng một mô hình để các em được trải nghiệm công việc mình quan tâm trước khi quyết định theo đuổi, từ đó hiểu rõ hơn khả năng và điều kiện của bản thân. Tôi không muốn mọi việc chỉ dừng ở kinh phí học nghề, mà còn mong kết nối với các đơn vị đào tạo và doanh nghiệp tại địa phương để các em có cơ hội học nghề, tìm việc gần nhà, sống bằng công việc của mình và tiếp tục đóng góp cho cộng đồng.

Đó là định hướng tôi đang từng bước thực hiện thông qua Dự án Tương Lai Xanh. Tôi hiểu một mình mình không thể làm được tất cả. Cần có thêm các cơ quan, tổ chức, địa phương và doanh nghiệp cùng tham gia để mở ra những cơ hội thiết thực hơn, giúp các em phát huy năng lực sẵn có và tự tin xây dựng tương lai.

Cảm ơn chị Lê Thị Mai về những chia sẻ cùng Marie Claire Vietnam.

Về “A Life in Full Bloom - Rực rỡ một đời sống”

“A Life in Full Bloom - Rực rỡ một đời sống” là chuyên đề nội dung đặc biệt do Marie Claire Vietnam thực hiện nhân dịp Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10, tôn vinh 9 chân dung nữ tiêu biểu khắc họa bản lĩnh tự chủ, cảm hứng sống rực rỡ và vị thế của phái đẹp trong thời đại mới.