Riêng trong năm nay, cả hai yếu tố ấy cùng hội tụ ở Kiêu hãnh và định kiến. Một bên là những tranh luận xoay quanh chia sẻ của Ocean Vương về việc không thể đọc hết cuốn tiểu thuyết, bên kia là bản chuyển thể truyền hình mới với sự tham gia của Emma Corrin, Jack Lowden và Olivia Colman. Song song đó, Lý trí và tình cảm cũng sắp trở lại màn ảnh rộng với trailer và poster đầu tiên đã được công bố.

Phản tư của một người viết

Ra mắt vào năm 1813, Kiêu hãnh và định kiến là tác phẩm chính thức thứ hai của Jane Austen, đồng thời được xem là một trong những tiểu thuyết xuất sắc nhất của bà. Xoay quanh gia tộc Bennet, tác phẩm phản ánh hiện thực xã hội Anh đầu thế kỷ 19 với những vấn đề như định kiến giới, khoảng cách giai cấp và những giới hạn đặt lên người phụ nữ. Theo thời gian, nhân vật Elizabeth Bennet trở thành một trong những hình tượng đáng nhớ nhất của văn học thế giới. Mới đây, theo bình chọn của các nhà văn và giới chuyên gia do báo Guardian thực hiện, Kiêu hãnh và định kiến tiếp tục góp mặt ở nhóm đầu trong danh sách 100 tác phẩm hay nhất mọi thời đại, cho thấy sức ảnh hưởng bền bỉ của cuốn tiểu thuyết.

Tuy vậy, không phải học giả hay nhà văn nào cũng có cảm tình với tiểu thuyết này, và Ocean Vương là một trong số đó. Trong một đoạn phỏng vấn ngắn cho chương trình Under the cover mới đây, khi được hỏi đâu là cuốn sách mà bản thân không thể đọc hết, nhà văn gốc Việt cho biết đó là Kiêu hãnh và định kiến. Nói về nguyên nhân, cây bút cho biết:

Tôi biết không nhất thiết phải tìm thấy sự đồng cảm hay kết nối để thưởng thức một tác phẩm văn chương. Nhưng những băn khoăn của tầng lớp trung lưu khá giả xoay quanh hôn nhân, đặc biệt là hôn nhân theo chuẩn mực dị tính, là điều khiến tôi cảm thấy xa cách.

Để khẳng định vấn đề không nằm ở chất lượng văn chương, Ocean Vương cho biết mình rất yêu thích Đồi gió hú của Emily Brontë. Theo anh, tác phẩm gây ấn tượng bởi cách xây dựng tâm lý nhân vật sâu sắc, dù cũng xoay quanh các chủ đề như tình yêu, hôn nhân, gia đình hay xã hội. Tuy vậy, không lâu sau đoạn phỏng vấn được lan truyền, nhiều ý kiến cho rằng anh đang hạ thấp Kiêu hãnh và định kiến, thậm chí tạo ra sự đối lập giữa hôn nhân dị tính và đồng tính. Một số ý kiến còn cho rằng, khi cộng đồng LGBTQ+ đã phải trải qua một hành trình dài để được công nhận, phát biểu của Ocean Vương vô tình tạo nên một sự phân biệt khác.

Sức mạnh của sự yêu thích

Bình tĩnh nhìn nhận, câu chuyện của Ocean Vương thật ra không quá phức tạp, bởi với bất cứ độc giả nào, việc thấy khó khăn khi đọc một tác phẩm kinh điển là điều hoàn toàn bình thường. Khoan bàn đến sự “chệch nhịp” khi những vấn đề mà các tiểu thuyết này đề cập được đặt trong một bối cảnh lịch sử khác, thì bản thân văn chương cũng không ngừng vận động theo thời gian. Vì vậy, việc một độc giả hiện đại cảm thấy gần gũi hơn với những tác phẩm phản ánh các trải nghiệm đương thời cũng là điều dễ hiểu. Thậm chí trong quá khứ, không phải nhà văn nào cũng dành thiện cảm cho Jane Austen. Mark Twain từng chia sẻ rằng mỗi lần đọc trước tác của bà, điều ông muốn làm là “quật mộ” và “dùng xương cẳng chân của Austen để mà đánh vỡ hộp sọ của bà”.

Phản ứng của một bộ phận độc giả cũng có thể được lý giải từ góc độ tâm lý học, khi họ dễ phóng chiếu sự ngưỡng mộ lên những người nổi tiếng, từ đó kỳ vọng họ phải có những quan điểm tương đồng với mình. Vì vậy, khi xuất hiện một phát biểu trái với kỳ vọng, tranh cãi dễ nổ ra, trong khi các nhà văn hay người nổi tiếng, sau cùng, vẫn là những cá nhân với trải nghiệm và sở thích đọc rất riêng. Là một nhà văn thuộc cộng đồng LGBTQ+, đồng thời lớn lên trong trải nghiệm của một người nhập cư, Ocean Vương hẳn nhiên quan tâm đến những chủ đề khác với Jane Austen. Những điều anh theo đuổi trong Một thoáng ta rực rỡ ở nhân gian hay Hoàng đế xứ Gladness vốn xuất phát từ những trải nghiệm rất khác với thế giới mà Austen khắc họa hơn hai thế kỷ trước.

Đó cũng là lý do Ocean Vương từng chia sẻ vào năm 2022 rằng: “Tôi không thể nào ngấm được cuốn sách về những người giàu có khiêu vũ trong các buổi dạ hội, uống trà và ‘đỏ mặt’ khi đi dạo dọc con đường làng quê”. Trước làn sóng chỉ trích gần đây, anh tiếp tục làm rõ quan điểm: “Tôi sẽ thử đọc lại vào thời điểm thích hợp! Tôi chỉ không cảm được nội tâm của tác phẩm ấy, dù là châm biếm hay mang tính phê bình xã hội…”.

Cho đến sau cùng, “khẩu vị” đọc là điều nên được tôn trọng, cũng như những quan điểm khác nhau về một tác phẩm. Tuy vậy, việc phát biểu của Ocean Vương tạo ra nhiều tranh cãi cũng phần nào dễ hiểu, bởi ở phương Tây, Jane Austen từ lâu đã là một biểu tượng văn hóa. Chính sức sống ấy được thể hiện qua hàng loạt bản chuyển thể điện ảnh, truyền hình và sân khấu liên tục ra mắt trong nhiều thập kỷ. Không hẹn mà gặp, riêng năm 2026 đã có hai dự án đáng chú ý cùng lấy cảm hứng từ các tác phẩm của bà: Kiêu hãnh và định kiến và Lý trí và tình cảm.

Chuyển thể dài rộng

Nói về Kiêu hãnh và định kiến, đây có thể xem là một “mỏ vàng” dường như không vơi, bởi cứ vài thập niên lại có một bản chuyển thể xuất sắc ra đời. Trong đó phiên bản năm 1995 có sự tham gia của nam tài tử Colin Firth là một trong những TV series được chú ý nhiều nhất, bởi sự gây cấn mà các nhà làm phim quan tâm, theo đuổi. Một thập kỷ sau, yếu tố mỹ cảm lại được chú ý, khi phiên bản Elizabeth Bennet do Keira Knightley cầm trịch có thể được ví với tầm tuyệt tác, bởi sự kiều diễm cũng như lộng lẫy mà bộ phim này đã tái hiện được.

Cũng tương tự thế là Lý trí và tình cảm phiên bản 1995 do Lý An đạo diễn, với sự tham gia của những sao lớn nhất thời bấy giờ, gồm Emma Thompson, Kate Winslet, Hugh Grant và Alan Rickman. Có thể nói 30 năm trước đạo diễn Đài Loan đã sở hữu được dàn line-up cực kỳ chất lượng, có thể sánh ngang với Christopher Nolan hay Denis Villeneuve gần đây trong The Odyssey hay franchise Dune - Xứ cát. Bộ phim sau đó đã nhận về đến 7 đề cử Oscar, cũng như thành công đặc biệt về mặt doanh thu. Qua đó càng cho thấy dẫu thời gian trôi qua, nhưng Jane Austen và các tác phẩm của bà vẫn rất sống động với động giả đương thời.

Trong phiên bản 2026, cả hai tác phẩm đều được cầm trịch bởi những diễn viên gen Z nổi tiếng, gồm Emma Corin và Daisy Edgar-Jones. Theo dõi trailer có thể nhìn thấy trong lần làm mới này, mọi thứ đều được tiết chế một cách tối ưu, khi thay vì những trang phục được chăm chút kỹ càng, các khung cảnh lung linh, huyền ảo như 3 thập niên trước, thì những tác phẩm điện ảnh mới lại xoáy sâu hơn vào mặt nội tâm, thể hiện được chính nỗi lòng của các nhân vật. Qua đó những bản chuyển thể không ít thì nhiều vẫn có khoảng cách với tiểu thuyết gốc, để từ vấn đề sát sườn là giới thượng lưu, bộ phim mang đến cảm giác rộng hơn về sự thiếu thấu hiểu cũng như đứt đoạn trong các mối quan hệ tình cảm - chủ đề phổ quát, phù hợp hơn hẳn với thời đại này.

Từ những điều trên có thể thấy rằng sau hơn hai thế kỷ, Jane Austen và các tác phẩm của bà vẫn luôn có chỗ đứng trong đời sống văn hóa. Có lẽ một tác phẩm trở thành "kinh điển" không phải vì mọi độc giả đều yêu thích nó, mà bởi mỗi thế hệ lại tiếp tục đọc, diễn giải, tranh luận và thậm chí phản bác nó theo những cách khác nhau. Đó cũng là lý do các bản chuyển thể vẫn liên tục ra đời, và việc một ai đó không tìm thấy sự đồng cảm với Jane Austen, sau cùng, cũng là điều hoàn toàn bình thường.