Ai, rồi cũng sẽ phải yêu thích The Bear. Bởi nó có đủ mọi yếu tố, khiến ta không chỉ mong chờ mà còn thoả mãn, cho đến tận mùa cuối cùng. Chủ đề nhà bếp hấp dẫn, điều mà khán giả còn mong đợi hơn cả những show truyền hình như The MasterChef hay Hell's Kitchen. Một bữa tiệc "food porn" đúng nghĩa, khi người hâm mộ chỉ xem thôi đã "no con mắt".

The Bear còn là thế giới của dầu mỡ và hành tây; tiếng lèo xèo vui tai và tiếng chửi thề căng thẳng. "Mỗi phút giây đều quý giá", lời nhắc đầy tính đe dọa của các đầu bếp trong căn bếp chật hẹp. Đôi mắt xanh thẳm đượm vẻ lo âu của Carmy (Jeremy Allen White); hay sự tự tin của Syd (Ayo Edebiri) trong bộ áo đầu bếp. Thêm vào đó còn là dáng vẻ hạnh phúc của những thực khách khi được thưởng thức đồ ăn ngon.

Một bữa “fine dining” mở đầu bằng sự choáng ngợp, kết thúc trong ấm áp

Ra mắt mùa đầu tiên vào năm 2022, The Bear đã trở thành một trong những series truyền hình được yêu thích nhất đương thời. Hàng loạt giải thưởng Emmys, Quả cầu vàng... là minh chứng cho sự thành công mà biên kịch, đạo diễn Christopher Storer đã bày biện để chiêu đãi người xem.

Nhưng điều The Bear làm được còn nhiều hơn thế. Nó lưu lại dấu vết trong lòng công chúng tất cả vẻ đẹp của nghề đầu bếp, tính duy mỹ trong ẩm thực và tiếng đời xôn xao. Tiếng bơ xì xèo khi đang áp chảo một miếng sò đẹp; tiếng ùng ục của nồi nước sốt đun trên lửa lớn; mồ hôi, cái nóng bức ngột ngạt, bia lạnh và những mẩu thuốc cháy tàn... The Bear truyền tải trọn vẹn không khí nhà bếp sống động, đầy ngột ngạt và nhiều hương vị như vậy.

Khán giả dõi theo hành trình của Carmen Berzatto, một đầu bếp xuất chúng đang chiến đấu, vì nhà hàng mới mở ra và vì căn bệnh lo âu, cùng những trận hoảng loạn. Đó là Syd, cô đầu bếp thông minh và có chí tiến thủ. Đó là Tina, bỗng nhận ra tình yêu với ẩm thực khi cuộc đời tưởng như đã dừng lại. Đó là Richie, Marcus... những người cũng đang chật vật tìm lại mình khi những cơ hội ngày càng ít đi.

The Bear như thác lũ, cuốn người xem vào một cơn ác mộng của Carmy, Syd, Tina, Richie, Marcus... Căn bếp ồn ào, nóng nực và căng thẳng như địa ngục đó hóa ra lại là nơi vẻ đẹp của cuộc sống được bày ra, trần trụi nhưng mà háo hức, mệt mỏi nhưng đầy hạnh phúc. Nơi chốn kinh khủng nhất đó đồng thời cũng là nơi giàu sự đồng cảm và đầy tình người. Đó là địa đàng nơi trần gian, địa ngục một cách trần tục của người đứng bếp.

Mỗi mùa của The Bear đều được thiết kế hoàn hảo cho khán giả. Một bữa fine dining chính hiệu. Nó luôn bắt đầu bằng món khai vị đầy tào báo; món ăn chính đầy tương phản và gây kích thích; và phần tráng miệng ở cuối mỗi mùa thường hết sức ngọt ngào.

Mùa 5 của The Bear cũng tương tự như vậy. Tám tập phim lấy bối cảnh một ngày sau các sự kiện của mùa 4. Carmy quyết định rời căn bếp The Bear để tìm lại sự bình yên cho mình. Syd trở thành đầu bếp chính, dẫn dắt cả nhà hàng đang trên bờ vực sụp đổ. Cơn mưa lớn bất ngờ khiến nhà bếp trở nên hoang tàn. Thử thách đặt ra là nhà hàng sẽ phải phục vụ số lượng khách đặt bàn lớn nhất kể từ lúc mở cửa. Với số khách đó, số lượng nhân viên phải gấp 10 lần so với những gì họ đang có. Trong khi đó, nguồn cung ứng thực phẩm đã bị cắt bỏ khiến họ phải xoay sở, tìm ra phương án khả dĩ.

Có thể nói, mọi người yêu thích The Bear vì tính “đời”. Nó cổ vũ người xem, nó mang đến những cách nhìn đạo đức về công việc, cách đối xử giữa người - người, nó là tấm gương khiến ta thấy mình ở trong đó.

The Bear phục vụ những thứ khán giả cần, và thỉnh thoảng mang đến những món quà đặc biệt. Nó khơi gợi rồi chữa lành một vết thương từ lâu trong quá khứ. Nó khiêu khích và xoa dịu những cảm giác lạc lối, bi quan. Nó khoét sâu rồi băng bó những muộn phiền bằng tình yêu thật thà, chân thành và nồng nhiệt.

The Bear không cố tình kịch hoá dù sử dụng chung “trope” (lối mòn nghệ thuật) giống như nhiều show truyền hình về nhà bếp khác. Nó kịch tính, hối hả nhưng cũng đầy những khoảng lặng để hít thở, chiêm nghiệm. Cái hay của series này còn ở chỗ, nó không lãng mạn hóa hay tô hồng nghề đầu bếp. Nó là một series sinh tồn hơn là một lớp học dạy nấu ăn; và cách nhà bếp chữa lành mọi tâm hồn.

Sự kiệt quệ của dòng phim truyền hình chất lượng cao

The Bear mang đến những vấn đề đời thường, thậm chí là những chuyện hết sức vụn vặt. Sự kịch tính và cuốn hút của bộ phim nằm ở việc, liệu một người xoay sở ra sao dưới những áp lực, chứ không phải ở việc liệu họ có sống sót qua câu chuyện (rồi trở thành anh hùng hay ác quỷ?). Carmy không đại diện cho sự suy đồi đạo đức hay sự mục nát của thể chế. Anh đại diện cho sự kiệt quệ, kiệt sức.

Nói một cách khác, Carmy đại diện cho chúng ta. Đừng nhìn vào mặt tài năng hay tổn thương tâm lý mà nhân vật này mang trên hai vai; hãy nhìn vào thực tế rằng, chúng ta đều áp lực tại nơi làm việc, cãi vã khi công việc không trôi chảy, nguy cơ thất nghiệp hay vỡ nợ bất cứ lúc nào; lo âu và căng thẳng cực độ; không có thời gian dành cho yêu đương và gia đình; mất ngủ triền miên và những ban mai trống rỗng trước khi lê bước xuống giường để lại bắt đầu một ngày mới.

The Bear có thể vừa mang đến sự căng thẳng, kịch tính, nỗ lực “vùng vẫy” trước những áp lực nhưng đồng thời nó cũng tuyệt diệu, “chữa lành” với những khuôn hình đậm chất điện ảnh với tất cả sự duy mỹ. Và The Bear cũng có thể là tác phẩm cuối cùng trong kỷ nguyên phim truyền hình chất lượng cao (prestige television).

Có người cho rằng, những tác phẩm như Sopranos, Mad Men, Breaking Bad, The Wire... là các ví dụ tiêu biểu của dòng prestige television. Những tác phẩm nói về chính trị, đạo đức và quyền lực, được truyền tải thông qua nghệ thuật điện ảnh đỉnh cao. Việc tiếp cận nó qua màn ảnh nhỏ mang lại cảm giác tuyệt vời đến mức khó tin, rằng khán giả có thể xem ngay tại nhà những bộ phim đậm chất điện ảnh.

The Bear không phải là series về chính trường cũng chẳng nói về tội phạm mà là sự kiệt quệ rất "đời" của mỗi người, được truyền tải thông qua nghệ thuật điện ảnh đỉnh cao. Từ câu chuyện, các khuôn hình, âm nhạc, sự căng thẳng và những cao trào được giải quyết theo một ngôn ngữ kể chuyện tài tình. Bộ phim khiến hàng triệu người yêu thích, một phần lớn cũng là bởi vì chính điều này.

Tuy nhiên, trong một kỷ nguyên nơi ngành công nghiệp điện ảnh và truyền hình bị chi phối bởi các mùa phim ngắn hơn, ngân sách thắt chặt và đối tượng khán giả được đo lường bằng thuật toán, việc tập trung vào việc giằng xé nội tâm nhân vật trở nên an toàn hơn so với việc phê phán hệ thống. The Bear thành công ở khía cạnh này nhưng chính nó cũng từ bỏ những tham vọng lớn lao.

The Bear vẫn giữ được sức hút và vẫn mang đến cảm giác của phim truyền hình chất lượng cao. Điều mà chúng ta cũng có thể thấy tương tự ở một series ngắn giới hạn ăn khách và xuất sắc gần đây là Adolescence (Netflix) năm vừa qua. Tuy nhiên, khó mà nói được rằng, liệu dòng phim truyền hình chất lượng cao có thể tiếp tục nối dài những tác phẩm xuất sắc với những gì mà ngành này đang vận hành như hiện nay.

The Bear kết thúc ở mùa 5 không đơn thuần là câu chuyện của nhân vật chính Carmy đã cạn kiệt (hay công chúng bắt đầu cảm thấy chán chường với bộ phim). Nó kết thúc, có lẽ một phần đến từ việc những tham vọng ban đầu của nó đã sụp đổ.

Những câu chuyện chú trọng vào chiều sâu nhân vật (như xoay quanh nỗi mất mát, sự tha hoá đạo đức) vẫn hiện diện trên truyền hình, và đặc biệt các nền tảng phát sóng trực tuyến. Dẫu vậy, truyền hình không hề vượt mặt điện ảnh. Nó đã tiếp nhận những gì mà điện ảnh bỏ lại phía sau. Nhưng trong một kỷ nguyên đang thay đổi ngôn ngữ truyền hình, thói quen xem phim cùng các trào lưu (phim ngắn màn hình dọc chẳng hạn), thật khó để nói sự đầu tư cho The Bear là an toàn, khôn ngoan.

Chính The Bear cũng đang kiệt quệ. Khi những câu chuyện chú trọng vào chiều sâu nhân vật sắp đi đến hồi kết. Khi những khuôn hình với tính điện ảnh cao dần bị "loại trừ" vì kinh phí, thuật toán... cũng là lúc truyền hình sẽ mất đi sức cuốn hút của nó khi mang đến những tác phẩm xuất sắc. Cùng với đó, sự kiệt quệ sẽ trở thành cạn kiệt, buộc phải thay đổi.