Tiểu Lệ không phải đứa trẻ mồ côi. Con bé sống cùng bố và mẹ, ngày ngày đi học cùng em gái. Nhưng có lẽ, quan hệ người thân với Tiểu Lệ chỉ là thứ danh nghĩa bề mặt, dưới căn nhà em sống chưa từng có một mái ấm thực sự. Bố và mẹ đối thoại với nhau bằng câu chữ mỉa mai và oán trách. Những hồi bực bội nhất, nếu chẳng may nhắc đến Tiểu Lệ, mẹ sẽ gọi em là “con gái anh”, còn bố thì gọi em là “con gái cô”. Chắc Tiểu Lệ biết hết, và lâu dần thành quen, em tin rằng mình chẳng là con của ai trong cái nhà này cả.

Mẹ thường nhìn Tiểu Lệ bằng cái nhìn lạnh lùng, nói với Tiểu Lệ bằng cái giọng hằn học. Tiền lỡ rơi đâu mất, mẹ sẽ quả quyết Tiểu Lệ lấy trộm. Em giải thích ra sao, mẹ cũng chẳng bận tâm. Chỉ vì hộp cơm trưa bỏ quên ở nhà, mẹ sẽ đến tận cửa lớp, xin cô giáo cho Tiểu Lệ ra hành lang, tát em một cái chát chúa, chửi em một trận ồn ào, để những đứa trẻ còn lại trong lớp phải đánh rơi bài giảng của cô mà ngó ra ngoài hóng chuyện.

Bố thì là kiểu người cha mà lúc tiếng xe máy từ xa nổ gằn, Tiểu Lệ đã giật mình, vội tắt đèn và trốn vào tủ áo. Mồ hôi em túa ra, nhịp tim em dồn dập theo tiếng bước chân rõ dần lên trên những bậc thang tòa nhà.

Bạo lực âm ỉ gieo mầm

Gia đình bốn người, một đàn ông và ba phụ nữ, vậy nhưng tính nam gia trưởng áp chế hoàn toàn tinh thần tính nữ. Người đàn ông dẫu cho thường xuyên vắng nhà thì vẫn kiểm soát những người còn lại trong từng nghĩ suy và hành động, ví như người vợ ra đường có được trang điểm không, đứa con đi ngủ được phép hay không được phép đóng cửa phòng lại.

Thời buổi này, rất nhiều phim thương mại châu Á lạm dụng cảnh nước mắt giàn giụa và đối thoại kịch tính, tưởng như người làm phim lo ngại nếu nhân vật không khóc lóc lu loa thì khán giả không hiểu họ đau lòng; không quát chửi, không tác động vật lý nhau thì khán giả không biết họ mâu thuẫn. Girl thì khác.

Phim hạn chế cảnh chửi bới và đánh đập. Nếu có, cảnh phim chỉ dừng lại ở cái bóng của bàn tay đang đà đập vào tủ quần áo, như muốn lôi ra đứa trẻ trốn bên trong. Nhịp phim gợi nhiều hoài niệm phong cách đặc trưng của làn sóng mới điện ảnh Đài Loan thập niên 1980: có chút lãng đãng, khá dàn trải với những sinh hoạt thường ngày lặp đi lặp lại. Nhưng chính trong những lúc như thế, bạo lực và áp bức đã được gieo mầm vào từng ngóc ngách của đời sống, ngấm ngầm len lỏi vào nhịp sống và tâm trí của từng nhân vật, khiến họ chưa chắc nhận ra bản thân đang chịu khổ. Hay nói cách khác là, ở lâu trong cái khổ, họ cũng quen khổ rồi. Năm dài tháng rộng, sự bạo hành ngấm ngầm gặm nhấm tinh thần con người từng chút một, làm những vết thương trong tâm trí chưa kịp lành đã lại âm ỉ rỉ máu.

"Thì ra cậu cũng biết cười. Nhưng sao cười lên, trông cậu vẫn khổ", Lily - đứa bạn thân duy nhất bảo với Tiểu Lệ như vậy.

Còn đang tuổi ăn tuổi học, nhưng Tiểu Lệ đã sớm mang một sắc mặt và ánh mắt đượm suy tư. Em lặng lẽ trong mọi thứ biểu cảm, dù là ở nhà mình hay lớp học, có nổi loạn cũng là sự nổi loạn rất âm thầm. Ngay cả khi hai mắt đã đỏ hoe ướt sũng, em cũng kiềm mình lại để không bật thành tiếng nấc. Tới tận nhiều năm sau, trong một lần trở về, Tiểu Lệ mới òa khóc thổn thức, nức nở bên tô mì mẹ nấu. Đó là lần đầu, em cho phép vết thương lòng của mình được vỡ òa thành tiếng, thành giọt ngay trong chính căn nhà em lớn lên.

Ước vọng tự do thuở thiếu nữ

Có một lần, Tiểu Lệ và Lily rủ nhau cúp học đi chơi, make up và ăn vận theo mốt, rồi hỏi nhau: “Tớ có giống người lớn không?”. Chắc chúng nghĩ rằng, bắt chước bề ngoài của người lớn thì sẽ được thoát vòng kiềm tỏa. Trong thoáng chốc, điều đó có lẽ đúng thật. Nhưng con trẻ đâu hiểu rằng, làm người lớn không đồng nghĩa với có được tự do.

Câu chuyện phim diễn ra vào chính giữa mùa hè. Mẹ của Tiểu Lệ luôn xuất hiện với vẻ nhễ nhại của một người lao động tất bật, làm hoài cũng không hết việc và làm mãi cũng không giàu lên được. Nắng gắt, oi nồng càng như tiếp tay làm đời sống của mỗi nhân vật thêm ngột ngạt.

Đúng như tagline trong trailer phim: "Mỗi cô gái đều từng là một bé gái", Quyên, mẹ của Tiểu Lệ, cũng từng đi qua một thời mang nhiều mộng mơ, vương chút vụng dại. Nhìn con gái của mình lớn lên mỗi ngày, cô tưởng như gặp lại bản thân của mười mấy năm về trước. Cay nghiệt với con kỳ thực là cô đang oán trách số phận và phiên bản buông lơi cũ kỹ của chính mình.

Tiểu Lệ, Lily và mẹ của Tiểu Lệ đều mang bóng dáng của nhiều phụ nữ ngoài đời với thuở thiếu nữ từng muốn bỏ nhà đi và có thể lắm, lúc nào đó từng nghĩ về cái chết. Chỉ là đến lúc thử làm đau mình, họ nhận ra cái chết cần nhiều can đảm hơn họ tưởng, cũng tức là sự sống này vẫn còn xứng đáng để họ tiếp tục cố gắng.

Trong tiếng Trung, chữ "Lệ" và "Lị" đồng âm, chi tiết này cũng được nói đến trong cảnh Tiểu Lệ và Lị Lị (Lily) làm quen với nhau ở trường. Đây có lẽ là cách đặt tên đầy dụng ý của biên kịch và đạo diễn. Bởi thoạt nghe tên giống nhau nhưng tính cách, số phận hai đứa trẻ lại khác nhau quá nhiều.

Dẫu lớn lên trong gia đình đổ vỡ, bị mẹ quản nghiêm, Lily sống lạc quan, tươi sáng. Trong khi, Tiểu Lệ sống trong gia đình đủ bố đủ mẹ, vậy mà có lúc con bé phải cầu xin mẹ rằng: "Mẹ ly hôn với ông ta được không?". Sự khác biệt của điều kiện sống vẫn luôn dẫn tới những so sánh đau lòng giữa con trẻ với nhau.

Đóng Girl khi gần 18 tuổi ngoài đời, nhưng Bạch Tiểu Anh (sinh năm 2007) lại thuyết phục với hình ảnh Tiểu Lệ 12 tuổi trong phim. Gương mặt hiền lành, nét diễn tinh tế với nhiều dồn nén trong biểu cảm, ánh mắt, giọt lệ, cô gieo cảm giác thương cảm trong lòng người xem. Ngược lại, Lâm Phẩm Đồng (sinh năm 2011) - ảnh hậu trẻ nhất lịch sử giải thưởng Kim Mã - mang đến vẻ sinh động, để Lily tựa như ánh dương chói rọi vào cuộc sống u xám của Tiểu Lệ.

Lá thư gửi Thư Kỳ ngày thơ ấu

Girl được Thư Kỳ sáng tác từ lời khích lệ của ân sư - đạo diễn Hầu Hiếu Hiền, rằng cô hãy thử làm đạo diễn, bắt đầu bằng việc kể một câu chuyện thân thuộc với cô. Kịch bản dựa theo nhiều ký ức ngày nhỏ của Thư Kỳ, gắn với gia cảnh nghèo khó và người cha nghiện rượu, bạo lực. Nữ nghệ sĩ tên thật Lâm Lập Tuệ, cùng họ với nhân vật Tiểu Lệ trong phim. Câu chuyện phim diễn ra năm 1988. Khi ấy ở ngoài đời, Thư Kỳ cũng trạc tuổi Tiểu Lệ. Chi tiết trốn vào tủ áo cũng là một thứ không thể phai mờ trong tuổi thơ hằn vết sẹo của cô.

Lúc quay phim và khi mang phim đi chiếu, Thư Kỳ nhiều lần bật khóc. Cô bảo cô không có ý định dùng phim ảnh để nói với người nhà rằng cô đã lớn lên thế nào, mà cô muốn các phụ huynh hiểu được tổn thương thơ ấu ám ảnh mỗi người khi lớn lên ra sao.

"Dù hiện tại tôi trở thành một người đàng hoàng trong xã hội, những vết thương sâu sắc ngày ấy vẫn hằn mãi trong lòng" - Thư Kỳ.

Ngoài đời, Thư Kỳ có em trai. Nhưng khi xây dựng nhân vật, cô đổi thành Tiểu Lệ có em gái. Cô giải thích rằng, cô không muốn đưa thêm tư duy trọng nam khinh nữ nổi cộm của xã hội người Hoa đương thời vào gia đình của nhân vật. Lựa chọn này rất hay. Bởi cần gì là đứa trai đứa cái, ngay cả khi hai đứa con cùng là con gái, thương - ghét nhận được từ cha mẹ cũng rất khác nhau. Hiện thực ấy càng tô đậm sự thiệt thòi, tủi thân của Tiểu Lệ.

Girl man mác nhiều nỗi buồn nhưng không đẩy nhân vật vào đường cùng của số phận, không bắt người xem phải trầm cảm. Cuốn phim tựa như bức thư mà Thư Kỳ gửi cho mình của ngày nhỏ, và gói ghém tâm tư cô dành tặng những đứa trẻ lớn lên trong gia đình không đủ đầy yêu thương:

Tôi chỉ muốn nhắn nhủ một điều đến các em gái từng chịu tổn thương: hy vọng các em có thể dũng cảm bước đến tương lai tốt đẹp của chính mình - Thư Kỳ.

Ra mắt năm ngoái, Girl chu du một hành trình nhiều cảm hứng. Sau khi tranh giải Sư Tử Vàng tại LHP Quốc tế Venice, phim mang về cho Thư Kỳ giải Đạo diễn xuất sắc tại LHP Quốc tế Busan, rồi tiếp tục tham dự nhiều giải thưởng, LHP trong khu vực Hoa ngữ. Hiện tại, Thư Kỳ có tên trong đề cử Đạo diễn xuất sắc, Biên kịch xuất sắc, Đạo diễn mới xuất sắc tại Giải thưởng Điện ảnh Kim Tượng; Đạo diễn xuất sắc và Kịch bản xuất sắc tại Giải thưởng Hiệp hội Nhà phê bình điện ảnh Đài Loan.