Trong suốt một thời gian dài, thể loại phim lịch sử - chiến tranh tại Việt Nam thường bị gắn mác “kén người xem” do chưa chú trọng nhiều đến yếu tố thị trường. Tuy nhiên, sức nóng tại các phòng vé trong năm qua đã chứng minh điều ngược lại. Từ doanh thu "trăm tỷ" đến khoảnh khắc được vinh danh tại các giải thưởng lớn, chuỗi thành công đáng tự hào này không chỉ phá vỡ định kiến cũ mà còn xác lập một vị thế hoàn toàn khác cho dòng phim lịch sử Việt Nam. Dường như sau nhiều năm lao động sáng tạo và kiên định với đề tài, các nhà làm phim đã tìm được công thức để dung hòa giữa sự thật lịch sử và ngôn ngữ điện ảnh, biến những trang sử hào hùng thành những tác phẩm giàu cảm xúc và có chất lượng nghệ thuật vượt trội.

Những kỷ lục "lạ" chưa từng có

Ngược dòng thời gian trở về hai năm trước, khán giả chắc hẳn vẫn chưa quên được hiện tượng Đào, Phở và Piano - một bộ phim được sản xuất từ ngân sách nhà nước nhưng lại đạt doanh thu hơn 20 tỷ đồng nhờ cuộc “săn lùng” rầm rộ của khán giả trẻ. Được ra mắt vào dịp Tết Giáp Thìn, tác phẩm phi thương mại này vốn chỉ được chiếu duy nhất tại Trung tâm Chiếu phim Quốc gia ở Hà Nội. Tuy nhiên, chính làn sóng lan tỏa tự phát trên mạng xã hội của giới trẻ đã biến một bộ phim lịch sử vốn có phạm vi phát hành hẹp trở thành cơn sốt cháy vé tại các rạp trên toàn quốc lúc bấy giờ.

Để rồi một năm sau đó, duyên lành lại tiếp tục đến với điện ảnh Việt khi cả nước hòa chung nhịp đập với hai cột mốc lịch sử trọng đại là A50 và A80. Phần lớn các tác phẩm nghệ thuật ra đời trong giai đoạn này đều hướng đến sứ mệnh khơi dậy lòng yêu nước, đồng thời đánh thức khát vọng cống hiến của thế hệ trẻ trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Trên bình diện điện ảnh, đỉnh cao của làn sóng này là bộ phim Mưa đỏ, tác phẩm ra mắt nhân kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9/2025 do Điện ảnh Quân đội nhân dân sản xuất. Với doanh thu lên tới 714 tỷ đồng, Mưa đỏ chính thức trở thành phim Việt ăn khách nhất lịch sử tính đến hiện tại, đưa tên tuổi của dàn diễn viên vụt sáng. Thành công của Mưa đỏ không chỉ nằm ở những con số kỷ lục, mà còn là sự thừa nhận của công chúng đối với một bộ phim lịch sử được đầu tư bài bản, từ khâu kỹ thuật, bối cảnh câu chuyện, âm nhạc hào hùng đến diễn xuất chuyên nghiệp.

Cùng góp mặt trong danh sách "bom tấn" trong năm qua còn có Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối. Với doanh thu hơn 172 tỷ đồng ra mắt dịp kỷ niệm 50 năm Giải phóng miền Nam, đây là dự án mở đường cho chuỗi phim "trăm tỷ" lấy đề tài lịch sử. Ngoài ra, sự xuất hiện của Tử chiến trên không cũng đóng góp đáng kể vào thành công chung khi tái hiện một sự kiện khủng bố có thật của ngành hàng không nước ta, một đề tài tưởng chừng chỉ có thể nhìn thấy trên màn ảnh nước bạn.

Những con số và thực tích trên chính là tiền đề để Cục Điện ảnh xác định giai đoạn hiện tại chính là “cơ hội vàng” để xây dựng chiến lược phát triển bền vững cho dòng phim lịch sử. Bởi lẽ, thành công của mỗi một tác phẩm khi trình làng không chỉ dừng lại ở bài toán doanh thu, mà còn nằm ở khả năng thu hút khán giả ra rạp bằng sức nặng của đề tài, giúp họ được tiếp cận và trải nghiệm lịch sử một cách chân thực, trọn vẹn.

Công thức thành công

Sự trỗi dậy của dòng phim lịch sử không phải là một trào lưu ngẫu nhiên, mà là kết quả của một quá trình chuyển mình mạnh mẽ trong tư duy nghệ thuật của cả nhà làm phim lẫn khán giả hiện đại.

Sự thay đổi trong tư duy sáng tạo

Thay vì sa đà vào việc liệt kê sự kiện, các nhà làm phim đã tìm được “điểm chạm” giữa cảm hứng lịch sử và ngôn ngữ điện ảnh. Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất chính là việc đặt yếu tố con người làm trung tâm. Các bộ phim như Mưa đỏ hay Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối không chỉ sở hữu ngân sách “khủng” mà còn có sự đầu tư chỉn chu ngay từ khâu xây dựng kịch bản. Việc chăm chút kỹ lưỡng cho thế giới nội tâm của những cá nhân quên mình giữa biến động thời cuộc đã biến tác phẩm từ một bản báo cáo lịch sử trở thành một thực thể nghệ thuật sống động, đủ sức chạm tới những rung cảm nguyên bản nhất của người xem.

Khi người trẻ tìm thấy chính mình trong quá khứ dân tộc

Thành công lớn nhất của điện ảnh Việt giai đoạn này chính là khả năng xóa tan định kiến của giới trẻ về phim lịch sử, đặc biệt là thế hệ Gen Z và Alpha. Thay vì tiếp nhận những bài giảng khô khan, người trẻ tìm thấy sự đồng điệu kỳ lạ với những hoài bão, lý tưởng và cả những nỗi đau của cha anh thông qua cách kể chuyện gần gũi. Sự lan tỏa mạnh mẽ và sức hút tự nhiên của những bộ phim như Đào, Phở và Piano là minh chứng rõ nét nhất cho sức mạnh từ sự kết nối thiêng liêng này.

Bên cạnh chất lượng nội dung, sự thay đổi trong phương thức tiếp cận công chúng cũng đóng vai trò quan trọng. Thay vì chỉ dựa vào các kênh truyền thông truyền thống, các bộ phim đã tận dụng hiệu quả lan toả “không biên giới” của nền tảng số. Điện ảnh lúc này đóng vai trò như một sợi dây liên kết, hàn gắn những đứt gãy giữa cộng đồng với lịch sử xưa cũ, từ đó khơi dậy cảm hứng “Dân ta phải biết sử ta”. Cứ như vậy, mỗi bộ phim xuất xưởng đều là một nỗ lực dùng nghệ thuật để tôn vinh những giá trị cũ theo cách rực rỡ và hiện đại hơn. Chính điều này đã khiến lịch sử không còn “đóng bụi” trong bảo tàng mà trở nên sống động ngay giữa nhịp sống hiện đại.

Sự đồng hành của địa phương

Một tín hiệu đáng mừng và cũng là yếu tố then chốt tạo nên chất lượng bối cảnh phim hoành tráng trong giai đoạn này chính là sự hỗ trợ tích cực, mang tính chiến lược từ phía chính quyền các địa phương. Không còn dừng lại ở việc cấp phép đơn thuần, các thành phố du lịch như Ninh Bình, Quảng Trị hay Thừa Thiên Huế đã chủ động tham gia vào quá trình kiến tạo không gian lịch sử. Việc mở cửa các di tích nguyên bản và thành lập các ban chuyên trách hỗ trợ đoàn phim đã giúp điện ảnh thoát khỏi những hạn chế của phim trường giả lập.

Sự đồng hành này không chỉ giúp đảm bảo tính chính xác về mặt lịch sử cho từng khung hình mà còn giúp các đoàn phim tối ưu hóa chi phí và thời gian sản xuất. Quan trọng hơn, chính sự vào cuộc của địa phương đã biến mỗi bộ phim thành một dự án quảng bá văn hóa và lịch sử vùng miền, mang lại cho khán giả những trải nghiệm mãn nhãn và chân thực đến từng chi tiết.

2026 - 2027: Cơn bão phim lịch sử với đa dạng đề tài

Sự thành công của những cú hích phòng vé trong năm qua đã thực sự mở ra một chương mới cho điện ảnh nước nhà. Hàng loạt các dự án phim lịch sử dự kiến ra mắt trong năm 2026 - 2027 cho thấy sự đa dạng về cả quy mô lẫn đề tài, nơi các nhà làm phim không còn ngần ngại thử sức với những góc khuất chưa từng được khai thác, từ những cuộc đấu trí tình báo nghẹt thở đến góc khuất bi tráng chốn cung đình hoàng gia.

Tâm điểm đáng chú ý nhất lúc này là dự án điện ảnh tình báo - gián điệp mang tên Mật Mã Đông Dương của đạo diễn Trần Ka My. Đây là dự án trọng điểm sở hữu ngân sách thuộc nhóm cao nhất hiện nay do Điện ảnh Công an nhân dân khởi xướng. Ngay khi vừa công bố, bộ phim đã tạo nên cơn sốt nhờ sự góp mặt của những cái tên bảo chứng cả sức hút truyền thông lẫn thực lực diễn xuất như Quang Tuấn, Ninh Dương Lan Ngọc, Trâm Anh... Lấy cảm hứng từ chuyên án P01 huyền thoại với hơn 25.000 hồ sơ tình báo có thật của nước ta qua hai cuộc kháng chiến, tác phẩm hứa hẹn mang đến một cái nhìn mới lạ về mặt trận đấu trí thay vì đấu súng của những chiến sĩ tình báo. Phim dự kiến khởi chiếu vào 30/4/2027.

Trước đó, những “bóng hồng” thời chiến cũng trở thành nguồn cảm hứng chủ đạo của dòng phim lịch sử qua hai dự án Nữ biệt động Sài Gòn và Đất Đỏ. Nếu đạo diễn Hàm Trần đang ráo riết tìm kiếm những gương mặt mới cho đội ngũ nữ biệt động Sài Thành mưu trí quả cảm, thì đạo diễn Lê Văn Kiệt chọn dùng lăng kính gai góc và đầy cảm xúc để đưa người anh hùng Võ Thị Sáu trở lại màn ảnh. Dự án Đất Đỏ đặc biệt gây chú ý khi khởi động đợt casting quy mô lớn nhằm tìm ra hình ảnh thiếu nữ 13 tuổi trong trẻo nhưng can trường. Cả hai tác phẩm đều hướng tới việc xóa bỏ những rập khuôn về nhân vật nữ trong chiến tranh, thay vào đó là hình ảnh những nữ anh hùng có nội tâm đa chiều, đầy sức sống và lý tưởng.

Ở một thái cực khác, Hoàng Hậu Cuối Cùng lại đưa khán giả trở về với sự xa hoa nhưng cũng đầy bi tráng chốn cung đình. Đây là dự án điện ảnh đầu tiên khai thác bối cảnh chính tại Đại Nội Huế với hơn 90% thời lượng quay thực tế tại đây, nhằm tái hiện chân thực nhất cuộc đời của Hoàng hậu Nam Phương. Không chỉ dừng lại ở sự lộng lẫy của y phục hay nghi lễ hoàng gia, bộ phim đi sâu vào những bi kịch nội tâm của bà trong cuộc hôn nhân cùng vua Bảo Đại giữa những biến động chính trị cuối cùng của triều đại phong kiến Việt Nam.

Đối lập với những màu sắc trên, Cận kề cái chết của đạo diễn Bùi Thạc Chuyên lại là một hành trình khắc nghiệt theo phong cách phim sinh tồn. Tác phẩm tái hiện cuộc vượt ngục kịch tính tại Nhà lao Cây Dừa (Phú Quốc), xoay quanh một đặc vụ quan trọng nắm giữ huyết mạch tài chính của Cách mạng. Bằng ngôn ngữ điện ảnh dồn dập, đạo diễn Bùi Thạc Chuyên tập trung khai thác bản năng sống mãnh liệt và ý chí thép của người chiến sĩ trước ranh giới mong manh của sự sống và cái chết, hứa hẹn mang đến trải nghiệm tâm lý nặng đô cho khán giả vào dịp Tết 2027.

Sự đa dạng của thị trường còn được bồi đắp bởi bộ ba tác phẩm lịch sử cổ trang: Hộ linh tráng sĩ - Bí ẩn mộ vua Đinh, Tây Sơn thất hổ tướng: Kỳ Nam cung thủ Lý Văn Bưu và siêu dự án về Trần Hưng Đạo. Đáng chú ý, Hộ linh tráng sĩ đánh dấu sự trở lại của Johnny Trí Nguyễn trong vai trò đạo diễn hành động kiêm diễn viên chính, cùng cam kết về những pha đối kháng thật không lạm dụng kỹ xảo. Trong khi đó, dự án về Hưng Đạo Đại Vương công bố vào đầu năm nay lại gây choáng váng với kinh phí lên tới 500 tỷ đồng (30 tỷ won) hợp tác cùng đạo diễn Hàn Quốc Shin Chang Seok. Đây không chỉ là những bộ phim hành động mãn nhãn mà còn là nỗ lực của giới làm phim trong việc chuyên nghiệp hóa dòng phim dã sử, huyền sử tại Việt Nam.

Nhìn chung, các dự án phim lịch sử đã và đang thành hình đều đang góp phần dệt nên một bức tranh điện ảnh Việt đầy tham vọng cho giai đoạn 2026 - 2027. Sự trỗi dậy này không chỉ là lời hứa hẹn về những “bom tấn” phóng vé, mà quan trọng hơn, chúng còn đóng vai trò là cầu nối, nơi những trang sử hào hùng được tái sinh bằng lối kể chuyện đầy thấu cảm và duy mỹ. Lịch sử cũng vì thế sẽ không còn nằm lại ở phía sau, mà trở thành nguồn cảm hứng bất tận cho thế hệ hôm nay và mai sau.