Trong ánh đèn màu rực rỡ của các đấu trường băng đăng quốc tế, khi hàng triệu ánh mắt đổ dồn vào từng cú xoay người lộng lẫy hay những pha tiếp băng kịch tính của các vận động viên, có một sự hiện diện khác cũng đang chuyển động với cường độ tương đương nhưng hoàn toàn lặng lẽ. Đó là những người quay phim trượt băng - những “vận động viên tay ngang” vác trên vai khối thiết bị hàng chục kilogram để đuổi theo những dải lụa sống động trên mặt sân phẳng.

Nếu vận động viên trượt băng biểu diễn bằng ngôn ngữ hình thể, thì những người cầm máy lại “biên đạo” bằng những khung hình sát mặt băng, biến một môn thể thao tốc độ thành một tác phẩm điện ảnh sống động. Phía sau những thước phim mượt mà ấy không chỉ là kỹ thuật quay phim thuần túy, mà là một cuộc chơi mạo hiểm của sự thăng bằng, lòng dũng cảm và sự thấu cảm sâu sắc với từng nhịp thở của người nghệ sĩ trên băng.

Nghề “trượt băng nghệ thuật” tay ngang

Trong các giải đấu lớn như ISU Figure Skating Championships hay Olympic Mùa đông, việc đặt máy quay cố định ở góc khán đài là không đủ để lột tả tốc độ và độ nghiêng kinh ngạc của vận động viên. Để có được những góc quay sát mặt băng (on-ice camera), các đài truyền hình lớn như NBC hay NHK phải thuê những chuyên gia quay phim biết trượt băng điêu luyện.

Công việc này đòi hỏi một bộ kỹ năng kép: Kỹ thuật trượt băng thượng thừa và Khả năng điều phối khung hình trong trạng thái mất trọng lực. Tốc độ và sự chính xác: Một vận động viên trượt băng nghệ thuật có thể di chuyển với vận tốc 30-40 km/h. Người quay phim phải duy trì khoảng cách an toàn nhưng đủ gần để lấy cận cảnh, đồng thời phải phán đoán được quỹ đạo di chuyển của vận động viên để không va chạm. Áp lực thiết bị - thay vì bộ trang phục thi đấu mỏng nhẹ, người quay phim vác trên vai hệ thống camera và gimbal có trọng lượng từ 10-15kg. Việc giữ thăng bằng trên đôi lưỡi mỏng manh trong khi mắt phải dán vào ống ngắm là một thử thách về thể lực lẫn sự tập trung cao độ.

Jordan Cowan và “On Ice Perspectives”: Cuộc cách mạng hóa góc nhìn

Nếu phải tìm một cái tên tiêu biểu cho nghề này, giới mộ điệu không thể bỏ qua Jordan Cowan - cựu vận động viên khiêu vũ trên băng người Mỹ, người sáng lập dự án On Ice Perspectives.

Cowan đã thay đổi cách thế giới xem trượt băng. Thay vì góc nhìn từ trên xuống của khán giả (俯瞰 - fǔkàn), máy quay của ông đặt ngang tầm mắt vận động viên. Nhờ kỹ thuật trượt băng lùi và khả năng lướt theo sát những cú xoay tại chỗ, Cowan giúp người xem cảm nhận được tiếng lưỡi băng cứa vào mặt sàn, độ rung của cơ thể và cả những giọt mồ hôi rơi xuống trong tích tắc.

Tôi không chỉ quay phim một màn trình diễn, tôi đang tham gia vào màn trình diễn đó. Nếu tôi trượt sai một nhịp, cả khung hình sẽ gãy - Cowan chia sẻ trong một bài phỏng vấn về sự đồng bộ giữa người quay và người diễn.

Ngôn ngữ của sự tĩnh lặng

Phía sau những thước phim mượt mà (cinematic) là những rủi ro nghề nghiệp không nhỏ. Mặt băng là môi trường cực kỳ khắc nghiệt cho thiết bị điện tử do nhiệt độ thấp ảnh hưởng đến pin và độ ẩm gây mờ thấu kính.

Quan trọng hơn là sự an toàn của vận động viên. Người quay phim phải thuộc lòng bài diễn của vận động viên như một biên đạo múa. Họ phải biết khi nào vận động viên sẽ thực hiện cú nhảy bung người để lùi lại kịp thời, tránh việc lưỡi băng sắc lẹm của vận động viên va quẹt vào người quay phim trong không trung.

Khác với phóng viên ảnh đứng ngoài đường biên, những người quay phim trên băng cần một sự điềm tĩnh tuyệt đối. Họ không được phép “overfeeling” trước những khoảnh khắc thăng hoa hay sự cố ngã của vận động viên. Nhiệm vụ của họ là giữ cho ống kính ổn định, bắt trọn cảm xúc của người khác bằng sự lạnh lùng của một cái đầu tỉnh táo.

Chính nhờ những góc máy “chạy” theo vận động viên này, môn trượt băng nghệ thuật đã thoát ra khỏi định kiến là một môn thể thao xa vời, trở nên sống động và chân thực hơn bao giờ hết đối với khán giả truyền hình toàn cầu. Trong tương lai, với sự hỗ trợ của công nghệ không dây và các thiết bị chống rung (stabilizer) thế hệ mới, khoảng cách giữa người quay phim và vận động viên sẽ còn được thu hẹp hơn nữa. Nhưng dù công nghệ có tiến xa đến đâu, yếu tố con người - những đôi chân lướt trên băng với chiếc máy quay - vẫn là linh hồn tạo nên sức hút cho môn thể thao “băng và lửa” này.