Nên thơ nhưng quạnh quẽ qua những thước phim chính kịch, mờ ảo và ma mị vì những câu chuyện quỷ ám, núi rừng Tây Bắc khoác lên nhiều tấm áo dị biệt, được khai phá như một công cụ kể chuyện đặc sắc trên màn bạc Việt Nam.

Hoang sơ, trù phú, Tây Bắc không ít lần được lựa chọn là bối cảnh cho những câu chuyện điện ảnh. ừ Thung lũng hoang vắng, Chuyện của Pao hơn 20 năm trước cho tới Tết ở làng Địa Ngục và gần nhất là Phí phông: Quỷ máu rừng thiêng, miền đất rừng thiêng nước độc không ngừng biến hóa muôn màu.

Thung lũng hoang vắng

Tác phẩm của đạo diễn Nhuệ Giang xoay quanh nhóm giáo viên từ miền xuôi lên miền ngược dạy học, miệt mài mang con chữ đến với các em nhỏ nơi bản làng. Núi rừng Tây Bắc nguyên sơ, phủ rợp sắc xanh cây lá, văng vẳng tiếng chim muông, rì rào tiếng suối chảy, thưa vắng bóng người qua, tô đậm hai chữ "hoang vắng" trong tựa đề phim. Khung cảnh như thế làm dịu mắt người xem, nhưng khiến rầu lòng những con người trong câu chuyện. Cảm giác đơn độc dâng lên trong đôi mắt mỗi người thầy, người cô. Khao khát yêu đương khó lòng với tới của những phụ nữ trẻ càng chẳng thế che giấu.

Bấm máy vào năm 2000 tại Sa Pa, thời điểm thị trấn sương mù này chưa khai thác du lịch thương mại, Thung lũng hoang vắng thuận lợi ghi được hình ảnh nguyên sơ phù hợp câu chuyện. Đổi lại, đoàn phim gặp nhiều khó khăn trong quá trình làm việc vì thiếu điện và phương tiện đi lại. Mỗi ngày kết thúc cảnh quay lúc 2-3h sáng, cả đoàn đi bộ đường dài về nơi ở.

Những ngày đầu lên Sa Pa đóng phim, diễn viên chính Hồng Ánh khá đau đầu với các em nhỏ người dân tộc đóng vai học trò. Có lúc, các em không chịu nói tiếng Kinh, hỏi gì cũng không biết, thậm chí bỏ đoàn, đi bộ 30 km về trường học mà không nói với ai. Nhưng sau một thời gian gắn bó, lũ trẻ ngày càng thân thiết với diễn viên, dậy từ 4-5h sáng, hái hoa rừng mang tặng Hồng Ánh.

Chuyện của Pao

Trái ngược với không khí hiu quạnh trong Thung lũng hoang vắng, phim Chuyện của Pao đưa khán giả bước vào nhịp sống rộn ràng của đồng bào người Mông. Phim mở đầu bằng khung cảnh phiên chợ tấp nập nơi non cao, tiếp nối bằng nhiều cảnh buôn bán rổn rảng. Chính trong không khí đông vui như thế, những rạn nứt tình thân, cõi lòng chênh vênh và tư duy vượt thoát khỏi bó buộc lễ giáo trong tâm trí người phụ nữ dần hiển lộ.

Những cánh đồng mướt xanh, những cung đường núi độc đạo của Hà Giang là bối cảnh tuyệt vời cho tác phẩm. Căn nhà xây dựng năm 1947, mang đặc trưng kiến trúc người Mông ở cao nguyên đá Đồng Văn thì góp phần làm nên tính chân thật cho đời sống của một gia đình đồng bào. Điều hay nhất mà đạo diễn Ngô Quang Hải làm được ở phim này là thiết lập cảm giác về thời tiết. Quay phim khai thác vạt nắng, hơi sương, màu sắc đất trời tinh tế, nhờ vậy chuyển hóa thị giác thành cảm giác, phân định hai mùa ấm - lạnh trải dài theo câu chuyện của cô Pao.

Tại một buổi chiếu lại phim Chuyện của Pao vào tháng 6/2022, Đỗ Thị Hải Yến hoài niệm những ngày tập địu bao cỏ nặng, học nói tiếng Mông để hóa thân thành Pao trên màn ảnh. Nữ diễn viên 21 tuổi khi ấy rất cảm kích bà con địa phương đón tiếp đoàn phim nồng hậu, còn nhiệt tình đóng vai quần chúng trong phim.

Tết ở làng Địa Ngục - Kẻ ăn hồn

Năm 2023, trải qua nhiều lần "thám thính" địa điểm, đạo diễn Trần Hữu Tấn và nhà sản xuất Hoàng Quân tìm ra ngôi làng Sảo Há trăm tuổi trên vùng núi cao thuộc tỉnh Hà Giang, chọn làm điểm dừng chân cho mini series Tết ở làng Địa Ngục và bản điện ảnh tiền truyện Kẻ ăn hồn. Tận dụng khung cảnh hoang sơ và vắng lặng, đội ngũ thiết kế, quay phim phủ thêm sắc màu bảng lảng, huyền hoặc thông qua bài trí nhà cửa, tạo dựng ánh sáng..., để đưa làng Địa Ngục từ trang sách bước lên màn ảnh.

Câu chuyện của hai phim kể về những vụ giết người man rợ, nhiều hiện tượng ma quái làm xáo trộn đời sống dân làng. Trong 106 ngày, đoàn phim quay liền hai tác phẩm ở địa điểm "ba không": không điện, không nước, không sóng điện thoại. Để lên được tới làng Sảo Há, họ phải vượt cung đường khoảng 10 tiếng từ sân bay Nội Bài, chuyển từ ôtô sang xe máy đổ đèo.

Đội ngũ hậu cần vận chuyển nước sinh hoạt cho đoàn từ thị trấn cách đó 15 km, với đường tải nước qua hai ngọn đồi có độ cao gần 2 km. Dưới thời tiết rét buốt, độ ẩm không khí cao, chỗ ăn ở của đoàn phim thường bị đọng nước. Dù vậy, từng thành viên đoàn và dàn diễn viên cố gắng thích nghi với điều kiện làm phim nhiều thử thách, để tạo nên sản phẩm ưng ý. Nhờ hiệu ứng lan tỏa của Tết ở làng Địa Ngục và doanh thu tốt của Kẻ ăn hồn, làng Sảo Há nổi lên thành điểm du lịch được yêu thích của Hà Giang.

Phí phông: Quỷ máu rừng thiêng

Theo chân hai anh em Còn (Kiều Minh Tuấn) - Dương (Đoàn Minh Anh) đi tìm người mẹ pháp sư, Phí phông: Quỷ máu rừng thiêng đưa khán giả ngược lên Tây Bắc, nhập cuộc điều tra những cái chết quỷ dị mà dân làng cho rằng gây ra bởi phí phông - sinh vật khát máu tươi, truy đuổi con người.

Qua những khung hình nghệ thuật, nhiều góc máy độc và dị, ánh sáng ảm đạm và màu sắc mang ba tone đen - đỏ - trắng ngà, núi rừng Tây Bắc hiện lên vừa u linh vừa ám ảnh. Không gian chung của bản làng, bên trong từng căn nhà gợi cảm giác của đời sống dân dã. Nhiều hang đá, vực thẳm nâng đỡ cảm xúc cho câu chuyện liêu trai.

Đạo diễn Đỗ Quốc Trung cho biết anh lựa chọn làng Tà Phềnh ở Mộc Châu, tỉnh Sơn La làm bối cảnh bởi tính hoang sơ của cảnh vật. Sương mù dày đặc từ ngày sang đêm và tiết trời giá lạnh làm phim có màu sắc riêng.

Từ TP HCM, 155 thành viên đoàn bay ra Hà Nội, đi xe lên Mộc Châu rồi đi sâu vào trong núi, nơi không điện, không nước để quay phim. Do trong làng là không có cây cối để treo đèn khi quay ban đêm, đường xá lại khó khăn, xe cẩu đèn không vào được, đội ngũ hình ảnh sử dùng bóng bay để đánh đèn, tạo cảm giác lạnh lẽo cho khung cảnh. Theo giám đốc mỹ thuật Kelly Hoàng, ngôi làng trong phim được dàn dựng trong ba tuần. Ê-kíp vận chuyển nhiều nhà sàn từ nơi khác tới, trang trí thêm.

Hình ảnh và thiết kế là hai yếu tố thành công của Phí phông: Quỷ máu rừng thiêng, giúp phim kể chuyện hiệu quả. Sau một tuần ra rạp, phim đã vượt mốc doanh thu 100 tỷ đồng.

Hậu trường dàn dựng bối cảnh phim Phí phông: Quỷ máu rừng thiêng