Rei Kawakubo là nhà sáng lập ra thương hiệu tiên phong cho tinh thần phản thời trang (anti-fashion), Comme des Garcons. Những thiết kế của bà luôn mang tinh thần tiên phong, thách thức mọi chuẩn mực của thời trang truyền thống. Sự phá cách của bà không chỉ dừng lại ở thời trang mà còn trong thế giới nước hoa của mình.

Rei Kawakubo: Tinh thần nổi loạn vượt khỏi thời trang

Rei Kawakubo thành lập Comme des Garçons vào năm 1969 với triết lý sáng tạo đề cao sự tự do và thoải mái cho người mặc. Đi ngược lại những khuôn mẫu nữ tính truyền thống như giày cao gót hay hình ảnh gợi cảm được áp đặt lên cơ thể phụ nữ, Rei Kawakubo theo đuổi một phong cách độc lập và không thỏa hiệp. Dưới bàn tay của Rei Kawakubo, Comme des Garçons dần trở thành biểu tượng mới, tái định nghĩa thời trang như một hình thức nghệ thuật ý niệm. Những thiết kế của bà liên tục thách thức các quan niệm quen thuộc về cái đẹp và mở đường cho trào lưu phản thời trang.

Tinh thần phá cách ấy không dừng lại ở trang phục. Rei Kawakubo tiếp tục mở rộng nó sang thế giới mùi hương. Với bà, nước hoa không phải là một sản phẩm làm đẹp đơn thuần, mà còn là một phần trong hệ tư tưởng sáng tạo của Comme des Garçons.

Năm 1992, Rei Kawakubo tình cờ gặp gỡ nghệ sĩ và nhà chế tác nước hoa Christian Astuguevieille. Từ sự đồng điệu trong tư duy, họ bắt đầu ra mắt dòng nước hoa Comme des Garçons vào năm 1994. Dòng nước hoa này được xây dựng để đi ngược lại các chuẩn mực quen thuộc của ngành điều hương. Các mùi hương chủ động phủ định những chuẩn mực truyền thống của giới tính, cái đẹp và tính thương mại. Thay vào đó, chúng hướng đến sự thô ráp, trừu tượng và kỳ lạ một cách có chủ ý.

Comme des Garçons Parfums: Mùi hương của sự lệch chuẩn

Giữa nhiều dòng sản phẩm đã ra mắt qua các năm, hai dòng nước hoa này được xem là nền tảng định hình ngôn ngữ mùi hương avant-garde của Comme des Garçons.

Comme des Garçons Eau de Parfum

Mùi hương đầu tiên của Comme des Garçons Parfums ra mắt năm 1994 mang tên Comme des Garçons Eau de Parfum, được điều chế bởi Mark Buxton. Đây là bước khởi đầu cho việc mở rộng tư duy sáng tạo của Rei Kawakubo sang lĩnh vực mùi hương.

Trong bối cảnh ngành nước hoa thời điểm đó vẫn bị chi phối bởi các mùi hương nhẹ nhàng, hoa cỏ và mang tính nữ rõ rệt, Comme des Garçons Eau de Parfum xuất hiện như một sự đối nghịch. Đây là mùi hương unisex, nặng, u tối và mang sắc thái nổi loạn, thậm chí phảng phất cảm giác dược tính. Mùi hương không hướng đến sự quyến rũ quen thuộc, mà tạo ra cảm giác căng thẳng và bất ổn.

Với Rei Kawakubo, nước hoa không chỉ là một phụ kiện làm đẹp. Bà xem mùi hương như một lời tuyên ngôn sáng tạo. Theo định hướng của bà, nước hoa phải tạo ra tác động, khơi gợi phản ứng cảm xúc, tâm lý và cả thể chất, thay vì chỉ dừng lại ở sự dễ chịu. Mùi hương được xây dựng trên cấu trúc chypre cổ điển. Tuy nhiên, thay vì giữ nguyên tổ hợp quen thuộc của cam chanh tươi mát và nền hương đất trầm ấm, Mark Buxton đưa vào những nốt gia vị vốn hiếm khi xuất hiện trong chypre. Đinh hương, quế, bạch đậu khấu, nhục đậu khấu và tiêu tạo nên một biến thể spicy chypre cay nồng, khô và sắc. Sự kết hợp này khiến mùi hương trở nên căng thẳng và khó đoán, thay vì dễ chịu hay quyến rũ.

Tinh thần phản kháng này còn được thể hiện rõ trong thiết kế bao bì. Comme des Garçons hợp tác với nhà thiết kế đồ họa Marc Atlan để chế tác lọ nước hoa có hình dạng như viên sỏi, được hút chân không trong lớp nhựa công nghiệp và đặt trong túi nhựa trong suốt. Thiết kế mang cảm giác hiện đại, đối lập hoàn toàn với hình ảnh sang trọng truyền thống của nước hoa.

Màu vàng của dung dịch cùng lớp bọc nhựa khiến nhiều người liên tưởng đến túi đựng nước tiểu y tế. Sự liên tưởng gây khó chịu này không phải là ngẫu nhiên, mà là một phần trong chiến lược thách thức trực diện những quan niệm lâu đời về cái đẹp và sự quyến rũ trong thế giới mùi hương.

Odeur

Dòng Odeur đánh dấu thời điểm Rei Kawakubo đưa ý niệm anti-perfume vào thực hành một cách rõ rệt. Thay vì xem nước hoa là phương tiện để tái hiện thiên nhiên hay tạo ra sự dễ chịu, Kawakubo tiếp cận mùi hương như một câu hỏi mở về cách con người nhận biết và định nghĩa “hương thơm”. Bà yêu cầu các nhà điều hương sử dụng những nốt tổng hợp, vô cơ và dị biệt, từ đó dịch chuyển nước hoa khỏi hệ thẩm mỹ quen thuộc sang một ngôn ngữ mang tính khái niệm hơn.

Ra mắt năm 1998, Odeur 53 trở thành tuyên ngôn đầu tiên cho hướng đi này. Được cấu thành từ 53 nốt vô cơ và tổng hợp như cát sa mạc, cao su cháy, cellulose hay ozone, mùi hương gần như từ chối việc mô phỏng hoa cỏ hay gỗ. Thay vào đó, nó tái hiện cảm giác của vật chất và không khí. Odeur 53 thường được gợi tả như mùi quần áo khô trong gió, hoặc sự mát lạnh của kim loại. Chính tại đây, khái niệm anti-perfume không còn là một thái độ phản biện, mà trở thành một thực thể có thể được ngửi thấy.

Hai năm sau, Odeur 71 tiếp tục đào sâu tinh thần đó khi tìm cảm hứng từ đời sống hiện đại. Những liên tưởng như bụi trên bóng đèn nóng, mực máy photocopy, kim loại ấm hay tia điện tạo nên một bức tranh khứu giác đậm tính đô thị. Công thức kết hợp các nốt tổng hợp với tre, gỗ, rêu, lá nguyệt quế, lục bình và tiêu trắng, mang lại tổng thể khô, khoáng và ánh kim. Dù vẫn giữ khoảng cách với chuẩn mực truyền thống, mùi hương lại dễ tiếp cận hơn. Odeur 71 gợi nhớ một văn phòng sạch sẽ, bầu không khí trước cơn giông, hay hơi ấm của đồ giặt mới, như thể anti-perfume ở đây đã chuyển từ sự đối lập sang một dạng tái định nghĩa tinh tế hơn.

Năm 2024, Odeur 10 ra mắt nhân dịp kỷ niệm 30 năm Comme des Garçons Parfums. Lấy cảm hứng từ oxy già, mùi hương tạo cảm giác “sci-fi clean”, một kiểu sạch gần như mang tính hóa học. Bạc hà trắng, aldehydes và xạ hương tạo cảm giác mát lạnh, sáng và hơi lâm sàng, mang theo cái lạnh của kim loại nhưng đồng thời vẫn gợi lên cảm giác dễ chịu và được xoa dịu.

Một nhánh khác của dòng này là Odeur du Théâtre du Châtelet (2019), hợp tác cùng nhà hát Théâtre du Châtelet tại Paris. Mùi hương tái hiện bầu không khí của một không gian sân khấu lịch sử qua các nốt gỗ cũ, cà phê, hoa hồng và hoa cam. Sự cổ kính đặc trưng của nhà hát hòa vào lớp hương phấn nhẹ và sạch, tạo nên một tổng thể vừa hoài niệm vừa đương đại.

Nổi loạn như một di sản sáng tạo

Kết lại, Rei Kawakubo đã mang đến cho thế giới nước hoa một cách tiếp cận hoàn toàn mới. Dưới định hướng của bà, Comme des Garçons không ngừng phát triển dòng nước hoa như một phần mở rộng của hệ tư tưởng sáng tạo. Với Rei Kawakubo, mùi hương không còn là thứ dễ chịu hay dễ sử dụng để chiều lòng khứu giác. Nó trở thành một hình thức sáng tạo, một tác phẩm nghệ thuật mang tính khái niệm.

Những mùi hương của Rei Kawakubo và các nhà điều chế cộng tác cùng bà thường không “đẹp” theo nghĩa thương mại truyền thống. Thay vào đó, chúng được tạo ra để khơi gợi cảm xúc cá nhân, ký ức và trải nghiệm riêng của người dùng. Chính vì vậy, nước hoa Comme des Garçons luôn mang đậm dấu ấn cá nhân, nơi mỗi người cảm nhận mùi hương theo cách của riêng mình, thay vì tuân theo một chuẩn mực thẩm mỹ chung.