Mỗi thời kỳ, hình tượng Nam Phương Hoàng hậu lại được thể hiện từ những góc nhìn khác nhau, góp phần đưa câu chuyện và con người của bà dến gần hơn với công chúng hôm nay.

“Ngọn nến hoàng cung” trong ngày điêu tàn

Khi nhắc đến những tác phẩm về Nam Phương Hoàng hậu không thể không kể đến series truyền hình Ngọn nến hoàng cung ra mắt vào năm 2004, được thực hiện bởi Hãng phim Truyền hình TP.HCM. Tính cho đến nay, dẫu đã trôi qua hơn 2 thập kỷ, nhưng đây vẫn là tác phẩm luôn được nhớ đến mỗi khi nhắc về Hoàng hậu Nam Phương. 45 tập phim khai thác giai đoạn 1945 - 1953, thời điểm đất nước và triều đình nhà Nguyễn trải qua nhiều biến động sau khi Vua Bảo Đại thoái vị. Từ đó khắc họa cuộc sống phía sau cung cấm cũng như rất nhiều vận động thời đại ở giai đoạn này.

Lợi thế về thời lượng cho phép tác phẩm khắc họa Nam Phương Hoàng hậu ở nhiều khía cạnh khác nhau. Qua màn thể hiện xuất sắc của PGS.TS.Yến Chi, Nam Phương Hoàng hậu hiện lên không chỉ với vai trò một người phụ nữ có học thức và tư duy hiện đại mà còn là người phải đưa ra những lựa chọn giữa trách nhiệm gia đình, vị thế hoàng gia và những thay đổi của thời cuộc. Có thể nói bộ phim vừa xây dựng được con người cá nhân trong mối quan hệ của bà với Vua Bảo Đại, Thứ phi Mộng Điệp cũng như mẹ chồng là Thái hậu Từ Cung, vừa góp phần lý giải vì sao bà vẫn là một trong những nhân vật luôn được nhớ đến và được kính trọng bởi chính người Việt.

Có sự tham gia của “thế hệ vàng” trong làng diễn xuất gồm những tên tuổi như Huỳnh Anh Tuấn, Trung Dũng, Yến Chi, Trương Ngọc Ánh, Giáng My… không thể phủ nhận được sức ảnh hưởng của tác phẩm này. Bộ phim không chỉ được lòng khán giả, mà còn nhận được nhiều đánh giá cao từ giới phê bình, chiến thắng hạng mục Phim truyền hình xuất sắc nhất tại giải Cánh diều vàng cùng năm. Tuy vậy ở khía cạnh nào đó, bộ phim vẫn còn hạn chế trong cách xây dựng quan hệ mẹ chồng - nàng dâu có phần khắc nghiệt, khác với những gì được cho là trên thực tế đã từng diễn ra.

“Không thể cùng nhau suốt kiếp” và sóng gió hôn nhân

Sau gần 2 thập kỷ vắng bóng trong các sản phẩm văn hóa đại chung, hình tượng Hoàng hậu Nam Phương bất ngờ trở lại và nhận được sự chú ý vô cùng đặc biệt trong MV Không thể cùng nhau suốt kiếp của Hòa Minzy, thông qua sáng tác của Mr.Siro và đạo diễn hình ảnh Kawaii Tuấn Anh. Khác với Ngọn nến hoàng cung, sản phẩm tập trung nhiều hơn vào “tam giác tình cảm” giữa Hoàng hậu Nam Phương, vua Bảo Đại và vũ nữ Lý Lệ Hà. Trong đó ca khúc đã đào rất sâu vào những nỗi niềm của một phụ nữ cảm thấy tan vỡ, bị lừa dối cũng như phản bội trong chính tình cảm mình đã dành ra.

Xét trên thực tế, sở dĩ cuộc hôn nhân đặc biệt này gây chú ý bởi khác các triều vua trước, “cô tiểu thư” Nguyễn Hữu Thị Lan trước khi kết hôn với vua Bảo Đại đã đặt ra những điều khoản vô cùng hiện đại, trong đó có việc duy trì hôn nhân một vợ một chồng so với “truyền thống” 5 thê 7 thiếp trước đây. Về phía Vua Bảo Đại, ông cũng phá lệ khi sắc phong Nam Phương làm hoàng hậu lúc còn sinh thời, điều chưa từng xảy ra dưới các triều vua Nguyễn trước đó.

Không chỉ được đón nhận về mặt âm nhạc cũng như MV, sản phẩm còn gây chú ý khi làm “sống dậy” bức thư mà vị hoàng hậu gửi vũ nữ Lý Lệ Hà - tình nhân của Vua Bảo Đại trong giai đoạn ông ở Hồng Kông (Trung Quốc). Tuy nguồn gốc của văn bản này đến nay chưa được xác thực nhưng qua đó cũng có thể thấy được nhiều phẩm chất quý của bản thân bà như người thấu hiểu và đầy đồng cảm trước một lịch sử không thể khác đi.

“Dấu vàng son” và cõi lòng của người xa xứ

Tháng 10/2022, kỷ niệm 25 năm cộng tác với nhạc sĩ Việt Anh, Thu Phương tổ chức liveshow Mùa thu của Phương tại Nhà hát Hòa Bình (TP.HCM). Nhân dịp này, nữ danh ca cũng ra mắt dự án âm nhạc Dấu vàng son lấy cảm hứng từ cuộc đời Nam Phương Hoàng hậu. Đĩa nhạc gồm 8 ca khúc được sáng tác bởi nhạc sĩ Việt Anh khi ông tìm hiểu về cuộc đời bà, với các bản phối mang đậm màu sắc cổ điển. Bên cạnh cuộc tình của cặp đế - hậu ở nhiều giai đoạn được tái hiện lại, cảm xúc hoài hương và nỗi cô đơn trong 16 năm sống xa quê nhà cũng được gửi gắm một cách khác biệt.

Trên sân khấu trình diễn, đạo diễn Cao Trung Hiếu đã mang đến màn trình diễn có phần đáng nhớ. Ở đó nữ ca sĩ giấu mặt sau tấm màn mỏng như điều mà nhân vật chính không thể nói ra, trong khi phía trước là những hình ảnh của vị hoàng hậu được tái hiện lại bởi nữ diễn viên Hoàng Hà. Tất cả như gầy dựng lại một cuộc đời lặng lẽ, bị che khuất bởi những khoảng trống lịch sử và sự dồn nén về mặt cảm xúc mà bà chôn chặt, như đúng tính cách của Nam Phương Hoàng hậu.

Ở sản phẩm này, nhạc sĩ Chưa bao giờ khắc họa lại cuộc hôn nhân của cả hai người từ những ngày đầu với sự đẹp đẽ sinh ra như dành cho nhau trong Và anh nắm tay em, Em sẽ chẳng là ai… cho đến khoảnh khắc đau khổ sắp sửa trườn đến với Đằng sau lời tình vội. Đặc biệt thời gian xa xứ đầy ắp cô đơn cũng được thể hiện trong ca khúc Nam Phương Hoàng hậu với lời hát vô cùng ám ảnh: “Giữa cơn mộng du/ Bàn chân em bước đi về miền quê nào đã chia lìa/ Bỏ lại nơi đó những lời trần gian ngọt đắng trong lòng/ Bỏ lại dấu chân hôm qua hay con đường sớm mai nào/ Hãy cho em nghe tiếng mưa đêm rơi lần cuối/ Không còn ai…”

“Hoàng hậu cuối cùng” và bi kịch lớn

Mới đây nhất, dự án phim điện ảnh Hoàng hậu cuối cùng vừa được công bố, dự kiến ra rạp vào tháng 3 năm 2027 do 2 nhà làm phim sở hữu nhiều dự án “trăm tỷ” Bảo Nhân và Nam Cito cầm trịch. Thuộc thể loại tâm lý - gia đình, tác phẩm xoay quanh sự kiện lớn nhất trong cuộc hôn nhân của hai yếu nhân, khi Vua Bảo Đại bị thương ở Buôn Mê Thuột.

Về khía cạnh diễn xuất, bộ phim thu hút được sự chú ý khi có sự tham gia của Tăng Thanh Hà, đánh dấu sự trở lại của “ngọc nữ màn ảnh Việt” sau 13 năm vắng bóng, kể từ Mỹ nhân kế hợp tác cùng Nguyễn Quang Dũng. Trong đoạn trailer, cô thể hiện thành công một cõi lòng có phần tan nát, khi tan vỡ bên trong nhưng phải mạnh mẽ ở phía bên ngoài, nhằm bảo vệ thể diện triều đình cũng như dập tắt điều tiếng không ngừng lan nhanh. Đóng cặp cùng cô là Ma Ran Đô và Trâm Anh - những diễn viên trẻ khẳng định được chỗ đứng riêng trong thời gian qua.

Với những hình ảnh đã được công bố, Hoàng hậu cuối cùng hứa hẹn là một lát cắt sâu hơn và chi tiết hơn Ngọn nến hoàng cung, kết hợp hài hòa giữa khía cạnh giải trí là chất liệu tâm lý, tình cảm nhưng cũng chính kịch khi đi sâu vào nội tâm của một con người đứng giữa hai bờ lịch sử, giữa hạnh phúc cá nhân và trách nhiệm vương triều, giữa mong muốn vùng thoát và những điêu tàn mong muốn níu giữ...

Theo chia sẻ của nhà sản xuất, tác phẩm sẽ tập trung vào quãng 10 năm sống tại Kinh thành Huế của Nam Phương Hoàng hậu, từ đó cho thấy con người tri thức, đức hạnh, tài giỏi và rất khéo léo để tồn tại trước sóng gió thời cuộc. Bên cạnh bà, đức Từ Cung Thái Hậu cũng được xây dựng song song, đại diện cho các yếu tố truyền thống. Tác phẩm được quay ở nhiều địa điểm như Huế, Đà Lạt, Buôn Mê Thuột, TP.HCM và vùng Chabrignac (Pháp) - nơi bà đã sống những ngày cuối cùng, hứa hẹn là một trong những tác phẩm gây tiếng vang lớn trong thời gian tới.