Một chuyến bay đến Bali. Một khóa yoga retreat ở Đà Lạt. Hay đơn giản là những buổi chiều cuối tuần nằm dài trên sofa, nghe podcast về self-love trong khi lướt Instagram những hình ảnh aesthetic về "healing journey". Chúng ta làm tất cả để "chữa lành", để yêu thương bản thân nhiều hơn. Nhưng tại sao sau tất cả, khi quay về với thực tại, ta lại thấy mình vẫn mệt mỏi như xưa? Có lẽ vì chúng ta đang nhầm lẫn giữa "chữa lành" và "trốn chạy".

Khi chữa lành trở thành phản xạ của việc né tránh

Về mặt tâm lý, con người có xu hướng né tránh cảm xúc vì sợ rằng nếu đối diện quá gần, bản thân sẽ vỡ vụn. Việc thừa nhận nỗi đau đồng nghĩa với việc chấp nhận sự yếu đuối và bất toàn, điều không phải ai cũng sẵn sàng.

Nỗi sợ này không chỉ đến từ cá nhân mà còn được nuôi dưỡng bởi bối cảnh xã hội. Trong một thế giới vận hành nhanh và luôn hướng đến kết quả tích cực, cảm xúc cũng bị kỳ vọng phải “ổn” càng sớm càng tốt. Sự vui vẻ và lạc quan dễ được khích lệ, trong khi mệt mỏi, hoang mang hay suy sụp lại thường bị xem là tiêu cực và cần phải sửa chữa.

Từ đó, tích cực độc hại dần hình thành. Con người cho phép mình hạnh phúc nhưng lại cố phủ nhận buồn bã, giận dữ hay tuyệt vọng. Những câu nói quen thuộc như “Mọi chuyện rồi sẽ ổn thôi” hay “Phải vui vẻ lên” đôi khi không xoa dịu nỗi đau mà chỉ đẩy cảm xúc xuống sâu hơn.

Song song đó, chữa lành dần bị thương mại hóa, gắn liền với hình ảnh đẹp đẽ, sản phẩm trau chuốt và những trải nghiệm được đóng gói sẵn. Trong bối cảnh ấy, “chữa lành” trở thành một phản xạ mỗi khi cảm thấy khó chịu. Con người tìm đến bất cứ điều gì giúp mình dễ chịu ngay lập tức, thay vì tự hỏi điều gì đang thực sự diễn ra bên trong.

Một ly cocktail bên bờ biển. Một món đồ mới. Một chuyến đi đủ xa để tạm quên. Cảm giác dễ chịu ấy thường không kéo dài. Chữa lành khi đó giống như một bức tường giấy, đủ để che khuất tầm nhìn nhưng không đủ để bảo vệ ta khỏi những gì đang chờ phía sau. Ta dựng nó lên để không phải nhìn thẳng vào khó khăn, rồi lặp lại một vòng quen thuộc: mệt mỏi, đi xa, tạm ổn, trở về và lại mệt mỏi.

Lúc này, chữa lành không còn đơn thuần là quá trình phục hồi sức khỏe tinh thần mà trở thành một cơ chế phòng vệ, giúp ta trì hoãn việc đối diện với cảm xúc và thực tại. Nói cách khác, chữa lành không còn là đối diện mà là né tránh.

Chữa lành không sai, vấn đề nằm ở cách ta thực hành

Chữa lành thật sự không phải là cố xóa bỏ hoàn toàn nỗi buồn hay tổn thương. Đó là quá trình học cách sống cùng cảm xúc một cách lành mạnh. Ta không phủ nhận, không kìm nén và cũng không chạy trốn khỏi nó.

Trái với những hình ảnh thường thấy trên mạng xã hội, chữa lành không phải là điều có thể hoàn thành sau một buổi thiền hay một kỳ nghỉ. Quá trình ấy diễn ra chậm, không theo đường thẳng và hiếm khi dễ chịu. Chữa lành bắt đầu bằng việc dừng lại.

Gọi tên cảm xúc

Bước đầu tiên của chữa lành không phải là “làm cho mình ổn hơn”, mà là nhận ra rằng mình đang không ổn ở đâu.Theo nghiên cứu của nhà tâm lý học Matthew Lieberman, việc đặt tên cụ thể cho cảm xúc, có thể giúp làm giảm cường độ cảm xúc tiêu cực. Khi cảm xúc được gọi tên, não bộ bắt đầu điều hòa phản ứng thay vì bị cuốn theo chúng.

Khi một người có thể thừa nhận với chính mình rằng “tôi đang lo lắng”, “tôi đang giận dữ” hay “tôi đang rất buồn”, cảm xúc không còn là một khối mơ hồ. Chúng trở nên cụ thể và vì thế bớt đáng sợ hơn. Việc cho phép bản thân được yếu đuối, được giận dữ và được không ổn không phải là thất bại. Đó là bước đầu của sự trung thực với chính mình. Cảm xúc tiêu cực không phải kẻ thù, chúng chỉ đang cố báo hiệu rằng có điều gì đó cần được lắng nghe.

Viết biểu đạt

Sau khi cảm xúc được nhận diện, chúng ta sẽ đi đến bước “xử lý”. Một trong những phương pháp hiệu quả để thực hành chữa lành là liệu pháp Viết biểu đạt. Nếu bạn cảm thấy khó mở lời với ai đó, hãy trải lòng trên trang giấy.

Người thực hành sẽ viết ra những trải nghiệm đau buồn, căng thẳng hay sâu kín nhất, kể cả những điều ta chưa từng nói với ai. Khi viết, ngữ pháp hay cấu trúc câu không quan trọng, điều cốt lõi là để dòng suy nghĩ và cảm xúc chảy tự do. Khi cảm xúc được chuyển hóa thành ngôn ngữ, não bộ buộc phải sắp xếp lại trải nghiệm, từ đó giảm trạng thái “nhai lại” suy nghĩ và cảm xúc.

Kết nối với đứa trẻ bên trong

Việc kết nối với đứa trẻ bên trong giúp con người nhìn lại những nhu cầu cảm xúc từng bị bỏ quên và những tổn thương thời thơ ấu, vốn được xem là gốc rễ của nhiều bất ổn khi trưởng thành. Quá trình này không nhằm đào bới quá khứ để trách móc, mà để lắng nghe những cảm xúc vẫn đang âm thầm tồn tại như sợ hãi, giận dữ hay cảm giác bị bỏ rơi.

Khi một người học cách trở thành người cha, người mẹ dịu dàng với chính mình, những vòng lặp vô thức dần lỏng ra. Cảm giác an toàn trong nội tâm cũng từ đó được xây dựng lại.

Chánh niệm và thiền định

Giữa nghỉ ngơi để lấy sức đối diện và trốn chạy để tránh đối diện tồn tại một ranh giới mong manh. Chánh niệm và thiền định giúp ta nhận ra ranh giới ấy. Việc thực hành đều đặn không nhằm mang lại cảm giác dễ chịu tức thì, mà giúp ta ở lại với khoảnh khắc hiện tại, kể cả khi nó không thoải mái.

Khi một người có thể ở cùng cảm xúc mà không vội vàng xoa dịu hay đẩy chúng đi, nhu cầu tìm kiếm những liều dễ chịu ngắn hạn từ bên ngoài cũng dần giảm bớt.

Tìm đến chuyên gia tâm lý

Giữa hàng ngàn lời khuyên self help trên mạng, đôi khi cần thừa nhận rằng bản thân cần sự đồng hành chuyên nghiệp. Đặc biệt khi cảm xúc quá tải, kéo dài hoặc khi nhận ra mình đang dùng chữa lành như một cái cớ để né tránh thay vì đối diện. Việc tìm đến chuyên gia tâm lý không phải dấu hiệu của yếu đuối mà là biểu hiện của sự dũng cảm khi dám nhìn thẳng vào những hỗn độn bên trong.

Chữa lành: chuyến hành trình quay về chính mình

Chữa lành thật sự không hề dễ chịu. Nó giống như một cuộc phẫu thuật tinh thần, nơi ta phải bóc tách vết thương và đối diện với những phần xấu xí mà bản thân luôn muốn chôn giấu. Đó là học cách sống cùng cảm xúc thay vì chạy khỏi chúng, là thừa nhận rằng đôi khi không ổn cũng là điều bình thường.

Khi chúng ta thôi tìm kiếm cảm giác “tạm ổn” từ bên ngoài và bắt đầu lắng nghe những gì đang âm thầm diễn ra bên trong, chữa lành mới thực sự bắt đầu.

Bài: Phúc Nhi