Vào đầu tháng 6, thông tin Scorsese (nhà làm phim người Mỹ gốc Ý vĩ đại và có tầm ảnh hưởng lớn nhất lịch sử điện ảnh) “mở cửa” cho trí tuệ nhân tạo đã khiến cả ngành làm phim bất ngờ hơn bao giờ hết. Chỉ trong một đêm, từ người rất được ngợi ca bởi đã khẳng định phim siêu anh hùng không phải điện ảnh, từ người giành lại thị phần cho các rạp phim trước làn sóng streaming… ông đã trở thành đối tượng cho các phân tích cũng như chỉ trích về tương lai của bộ môn này.

Điều này không chỉ tái khẳng định cuộc tranh luận về việc áp dụng AI vào ngành nghệ thuật nặng tính sáng tạo chưa khi nào thôi nóng sốt, mà còn đặt ra câu hỏi rằng điều gì sẽ xảy ra khi những cá nhân từng hết mình tôn vinh sáng tạo của chính con người bắt tay với trí tuệ nhân tạo?

Khi tên tuổi vĩ đại nhất màn ảnh gia nhập AI Black Forest Labs

Cụ thể, mọi chuyện bắt đầu khi nhà làm phim cho biết mình sẽ gia nhập công ty AI Black Forest Labs nhằm “thúc đẩy giới hạn của sự sáng tạo để tạo ra những trải nghiệm sâu sắc và phong phú hơn cho khán giả”. Trong một video quảng bá, Scorsese tái khẳng định ông không phải là “người mù công nghệ”, bởi trước đó đã liên tục bám sát những ứng dụng mới nhất vốn được áp dụng cho lĩnh vực này. Đơn cử với Hugo, ông đã lần đầu tiên áp dụng công nghệ 3D, trong khi với tác phẩm được đề cử Oscar là The Irishman, ông cũng tiến hành “trẻ hóa” huyền thoại Al Pacino bằng các tiến bộ mới nhất… Vì vậy AI chỉ là bước tiến tiếp theo mà đơn giản là không thể bỏ qua, bởi đó chính là tương lai và cũng là cách vận hành của bộ môn này.

Nói thêm về việc áp dụng tiên bộ công nghệ, ông nói rõ bản thân không lạm dụng mà sẽ phát triển ứng dụng để có thể chia sẻ hiệu quả và rõ ràng hơn những hình dung ban đầu với nhóm sáng tạo của mình. Đơn cử từ kịch bản sẵn có, công nghệ có thể được áp dụng để đi sâu hơn vào việc chi tiết hóa cảnh quay, giúp các bộ phận như thiết kế sản xuất, chỉ đạo nghệ thuật cũng như quay phim có thể hợp tác một cách ăn ý ngay từ ban đầu. Nói đơn giản hơn, từ các moodboard cũng như phác thảo phân cảnh tiền kỳ có phần sơ lược như là trước đây, giờ đây hình dung về “đầu ra” sau cuối sẽ đến sớm hơn cũng như gần gũi hơn bao giờ hết nhờ vào AI.

Đạo diễn của Vầng trăng máu khẳng định:

“Nếu áp dụng những công nghệ đã được triển khai, ta sẽ có thể tìm ra những giải pháp nhanh hơn, tiết kiệm thời gian sản xuất và giảm bớt sự mệt mỏi cho cả ekip làm phim. Điện ảnh là một loại hình nghệ thuật non trẻ, chỉ mới khoảng 125 năm tuổi, vì vậy chúng ta phải cởi mở với sự phát triển của nó”.

AI tiến sâu vào ngành công nghiệp điện ảnh

Thẳng thắn nhìn nhận, lập luận của Scorsese không phải không có cơ sở. AI ở thời điểm hiện tại chưa trực tiếp can thiệp vào những khâu sáng tạo cốt lõi của con người như diễn xuất, đạo diễn hay biên kịch. Thế nhưng, điều khiến dư luận lo ngại nằm ở khả năng công nghệ này sẽ từng bước mở rộng phạm vi hiện diện. Từ công cụ hỗ trợ tiền kỳ, AI giờ đây có thể hỗ trợ nhiều công đoạn khác nhau của quá trình làm phim và ranh giới giữa “hỗ trợ” với “thay thế” vì thế cũng trở nên khó xác định hơn. Cách tiếp cận của Scorsese vì vậy không hẳn sai nhưng gây tranh cãi khi đặt niềm tin vào khả năng kiểm soát công nghệ ở hiện tại trước những hệ quả trong tương lai.

Scorsese tin rằng AI có thể được kiểm soát và sử dụng đúng chừng mực, một bộ phận công chúng lại muốn ngăn chặn những rủi ro ấy ngay từ đầu. Khi AI nhanh chóng tiến sâu vào ngành công nghiệp điện ảnh cũng là lúc làn sóng phản đối tăng cao. Bên cạnh Scorsese, James Cameron hay Peter Jackson đều từng thể hiện sự cởi mở với AI, phần nào cũng dễ hiểu khi những tác phẩm gắn liền với tên tuổi của họ như Avatar hay Chúa tể của những chiếc nhẫn vốn đã có mối quan hệ mật thiết với công nghệ và kỹ xảo. Trường hợp của Scorsese lại khác. Vị thế của ông được xây dựng trên hình ảnh một huyền thoại của “điện ảnh thuần túy”, nơi tiếng nói của đạo diễn, diễn viên và biên kịch giữ vai trò trung tâm. Vì thế, khi ông bày tỏ sự cởi mở với AI, phản ứng của công chúng cũng trở nên gay gắt hơn. Nỗi lo lúc này không còn dừng ở một lựa chọn cá nhân, mà nằm ở khả năng tạo ra hiệu ứng domino khi những biểu tượng khác của ngành công nghiệp lần lượt bước vào cuộc chơi.

Thực tế cho thấy, xu hướng này đã bắt đầu diễn ra. Các hãng phim đang ngày càng chủ động tìm kiếm những cách ứng dụng AI vào hệ sinh thái điện ảnh. Netflix từng mua lại công ty AI InterPositive của Ben Affleck với giá 600 triệu USD; Lionsgate hợp tác với Runway để phát triển công cụ tạo video bằng AI, được huấn luyện từ kho nội dung của hãng; trong khi Disney từng bắt tay với OpenAI để phát triển các sản phẩm ứng dụng công nghệ tạo sinh, dù thỏa thuận sau đó không kéo dài. Mới đây, A24 - studio vốn được định vị mạnh mẽ ở dòng điện ảnh nghệ thuật cũng bước vào địa hạt này thông qua thỏa thuận hợp tác nghiên cứu trị giá 75 triệu USD với Google, hướng đến việc phát triển và tối ưu công nghệ DeepMind cho ngành công nghiệp phim ảnh.

A24 hợp tác với AI

Điều đáng chú ý là theo các điều khoản hợp tác, Google sẽ không được quyền truy cập vào kho phim của A24 để sử dụng như nguồn dữ liệu huấn luyện cho các mô hình AI của mình. Thay vào đó, hãng sẽ được chia sẻ quy trình vận hành của A24 - thứ được ví như “công thức Coca-Cola” của đế chế điện ảnh này. Đây cũng là yếu tố góp phần tạo nên thành công của A24 trong việc đưa những dự án có kinh phí tương đối khiêm tốn trở thành hiện tượng phòng vé, đồng thời nhận được sự ghi nhận từ giới phê bình, như Everything Everywhere All at Once, Marty Supreme hay BACKROOMS gần đây. Theo A24, AI trong lần hợp tác này được sử dụng để tinh chỉnh workflow, từ đó giúp quá trình phối hợp trở nên mượt mà và hiệu quả hơn, thay vì thay thế vai trò sáng tạo của con người như nhiều khán giả lo ngại.

Tuy vậy, ngay khi thông tin được công bố đã gặp làn sóng chỉ trích từ người hâm mộ. A24 chắc chắn không phải studio đầu tiên hợp tác với AI, nhưng lại trở thành “con dê tế thần” trong câu chuyện này bởi vị thế đặc biệt mà hãng đã xây dựng trong lòng công chúng. Tương tự Martin Scorsese, A24 đại diện cho một giá trị lớn hơn chính những bộ phim mà họ sản xuất. Cùng với NEON, trong nhiều năm qua, hãng được xem như một lực lượng góp phần duy trì sức sống của thứ điện ảnh đề cao cá tính, sự mạo hiểm và tiếng nói riêng của người làm phim. Trong một thị trường ngày càng ưa chuộng những công thức an toàn và dễ tiếp cận, A24 vẫn duy trì được bản sắc riêng, đồng thời tìm được điểm cân bằng giữa thị hiếu đại chúng và tinh thần sáng tạo. Vì thế, cái tên A24 đã trở thành biểu tượng cho một cách làm điện ảnh khác. Và chính vì đã xây dựng thành công vị thế ấy trong gần một thập kỷ, quyết định bước vào địa hạt AI của hãng mới tạo ra cảm giác hụt hẫng đến vậy.

Ở khía cạnh nào đó, việc A24 đến gần với cuộc chơi này là hoàn toàn dễ hiểu như đại diện của studio này cho biết:

“Chúng tôi đang hợp tác chặt chẽ với các nhà nghiên cứu của DeepMind để học hỏi, cải tiến và xây dựng, tích cực tham gia vào việc định hình các công cụ và quy trình làm việc mới. Điều này nhằm mục đích học hỏi và hỗ trợ giải quyết những khó khăn trong quy trình làm việc phía sau hậu trường. […] Mục đích của chúng tôi là muốn quyết định những công cụ nào được xây dựng cho các nhà sáng tạo để họ có tiếng nói trong việc đưa ra quyết định thay vì sử dụng một cách thụ động”.

Dễ thấy bước đi nói trên là không thể khác nếu thương hiệu này muốn tồn tại trong một thị trường liên tục thay đổi và không ngủ quên trên chính chiến thắng của bản thân mình, thế nhưng câu chuyện kiểm soát, quản trị rủi ro vẫn chưa có lời giải đáp thật sự rõ ràng, và đó cũng chính là điều khán giả quan tâm.

Từ những điều trên có thể thấy rằng phản ứng ban đầu của khán giả là hoàn toàn có thể hiểu được, khi quan điểm, chiến lược của Martin Scorsese và A24 tương đối ngắn hạn so với cái nhìn xa hơn đến từ dư luận. Nhưng như những gì lịch sử đã từng khẳng định, công nghệ và bước phát triển không thể nào bị kéo lui bởi những Luddith có phần cực đoan. Vì vậy để đánh giá chính xác, cần phải đợi thêm nhiều thời gian nữa. Qua đó, niềm tin những tưởng tan vỡ trước những thần tượng chỉ có thể được làm lành lại bằng những sản phẩm thật sự tôn trọng khả năng sáng tạo, cũng như áp dụng công nghệ như một công cụ thay vì thả trôi và không kiểm soát.