Vpop, vốn được viết tắt của Vietnamese pop, là thuật ngữ chỉ thể loại âm nhạc đại chúng, nhạc trẻ, nhạc nhẹ của Việt Nam. Trong vài thập kỷ vừa qua, nhạc pop Việt Nam thường gói gọn trong thể loại ballad, bên cạnh những thời kỳ nổi trội với các dòng nhạc như hip-hop, rap, rock hay EDM. Vpop cũng thường xuyên chịu ảnh hưởng của các nền âm nhạc đại chúng trên thế giới như US-UK, Cpop, Kpop.

Hơn nửa thập niên trở lại đây, Vpop chứng kiến các cơn "sốt" của EDM, rap/hip-hop, indie… Đặc biệt, những bản nhạc pop kết hợp với văn hóa bản địa, ở cả giai điệu, ca từ lẫn cách hoà âm đã tạo nên một nhận diện mới cho nhạc đại chúng Việt Nam đương đại. Đây là một quá trình tiếp biến lâu dài để định hình một thể loại Vpop mang đậm bản sắc Việt Nam.

Chiều dài của world music tại Việt Nam

World music là thể loại âm nhạc được công nhận trên toàn thế giới; thuật ngữ này thường được sử dụng trong văn hóa đại chúng và âm nhạc đại chúng. Dòng world music chỉ dòng nhạc giao thoa giữa tính bản địa như âm nhạc dân gian, truyền thống của từng đất nước, lãnh thổ, nền văn hóa kết hợp với tính đại chúng của nhạc pop phương Tây.

Có thể nói, world music là một phản ứng tự nhiên của những người nghệ sĩ Việt Nam luôn hướng về những gốc rễ âm nhạc và văn hóa của dân tộc. Từ những năm đầu 2000, thể loại đã được các nhạc sĩ và nhà sản xuất âm nhạc hàng đầu Việt Nam như Quốc Trung, Ngọc Đại, Đỗ Bảo, Nguyên Lê thử nghiệm.

Trong năm 2001, Vpop liên tiếp cho ra mắt các album theo dòng world music, mang đến những dấu ấn rõ ràng nhất của thể loại này trong nhạc pop Việt Nam. Trong đó, album Mây trắng bay về của diva Thanh Lam mang chất pop, new-age và world music đầy độc đáo. Các nhạc sĩ Quốc Trung, Dương Thụ và Niels Lan Doky đã tạo nên một chất pop đầy độc đáo với những bản nhạc mẫu mực như Cầm tay mùa hè, Mây trắng bay về, Hồ trên núi.

Cũng trong năm 2001, nhạc sĩ Đỗ Bảo - người vốn nổi tiếng với những bản tình ca được yêu thích hàng đầu của nhạc Việt cũng tiến vào địa hạt world music. Anh thực hiện sản xuất đĩa nhạc She's Not She của Vân Ánh Võ. Đĩa nhạc kết hợp nhiều nhạc cụ dân tộc như đàn tranh, sáo trúc và các thể loại âm nhạc dân tộc của Việt Nam trong một không khí mới mẻ, đầy tính đương đại.

Ngay sau dự án She's Not She, Đỗ Bảo tiếp tục kết hợp với nhạc sĩ Ngọc Đại và diva Hà Trần trong Nhật thực 1 với màu sắc Alternative độc đáo, khác lạ. Đĩa nhạc có phần "tai tiếng" này không hề làm mờ đi sự độc đáo, sự tiên phong trong thể loại world music Việt Nam. Đến nay, Nhật thực 1 vẫn là một hiện tượng đặc biệt của nhạc đại chúng ở cả khía cạnh nội dung lẫn cách thể hiện phong cách nghệ thuật.

Trong khi đó, Đường xa vạn dặm - dự án âm nhạc ra mắt năm 2004 của nhạc sĩ Quốc Trung đã xác lập diện mạo hoàn chỉnh nhất của thể loại world music tại Việt Nam tính đến hiện nay. Album là một không gian âm nhạc dài rộng về lịch sử âm nhạc Việt Nam, quy tụ nhiều nghệ sĩ lớn, nhạc công xuất sắc của các dòng nhạc truyền thống. Từ quan họ đến hò Huế, từ xẩm đến ca trù, chèo. Đường xa vạn dặm là một tổng thể những khám phá đầy sâu sắc về văn hóa trong “chiếc áo” nhạc đại chúng.

Từ đây, world music cũng đã xác lập thành một nhánh độc đáo của nhạc Việt. Đến giữa thập niên 2000, world music trở nên phổ biến và nổi tiếng qua những bản nhạc dân gian đương đại và được "lăng-xê" trên sóng quốc gia. Những sáng tác của Lê Minh Sơn, Nguyễn Vĩnh Tiến được yêu thích rộng rãi. Trong đó, đĩa nhạc Bên bờ ao nhà mình (ca sĩ Ngọc Khuê, nhạc sĩ Lê Minh Sơn) với những ca khúc được yêu thích rộng rãi như Người ở người về, Cặp ba lá, Chuồn chuồn ớt...

Thể loại world music đôi khi cũng thể hiện trong dòng chảy của nhạc thể nghiệm (experimental music). Đĩa nhạc Đại - Lâm - Linh của nhạc sĩ Ngọc Đại ra mắt vào khoảng cuối thập niên 2000, đầu 2010 là minh chứng rõ nét cho điều này. Dự án này từng được miêu tả là điên loạn, ú ớ, thậm chí bị gọi là "nhạc rác" nhưng không một ai có thể phủ nhận, đây là một bước đi tiên phong của world music và âm nhạc hiện đại Việt Nam.

Qua thời gian, world music Việt Nam vẫn tìm cách bộc lộ và tìm chỗ đứng trong thị trường nhạc đại chúng Việt Nam, vốn chịu ảnh hưởng của những trào lưu từ bên ngoài và tính thị trường vốn có của dòng nhạc này. Những nghệ sĩ trẻ sau này như Dzung, Ngô Hồng Quang hay một vài cá nhân khác tiếp tục thể nghiệm thể loại này. Tuy nhiên, Vpop trong thập niên 2010 lại chứng kiến những trào lưu sôi động, lần lượt với indie, EDM và đặc biệt là rap/hip-hop.

Thể loại “pop mới” của Việt Nam

World music thực sự có cú chuyển mình mang tính đột phá và định hình lại diện mạo nhạc pop Việt Nam với sự ra đời của album Hoàng (2019) của Hoàng Thùy Linh, với phần sáng tác và phối khí của nhóm DTAP. Hoàng gồm 9 bài hát theo thể loại future bass, trap và dân ca điện tử (folktronica). Trong đó, folktronica hay electrofolk là thể loại âm nhạc kết hợp giữa yếu tố dân gian và nhạc điện tử, góp phần định hình hướng đi của world music, tạo ra trào lưu mới tại thị trường Việt Nam.

Album này của Hoàng Thùy Linh tạo ra một cuộc cách mạng trong nhạc pop, đặc biệt thành công ở cả mặt thương mại lẫn phê bình. Bản hit nối tiếp bản hit của Hoàng được đại chúng yêu thích như Để Mị nói cho mà nghe, Lắm mối tối nằm không, Tứ phủ. Chất liệu truyền thống, từ văn học đến âm nhạc, từ trang phục đến các biểu tượng văn hóa được Hoàng Thùy Linh kết hợp một cách đầy sáng tạo. Có thể nói, đây là lần đầu tiên world music thực sự trở thành một dòng pop tại Việt Nam, kéo theo đó là cả một trào lưu được ưa chuộng.

Vũ trụ cò bay (2023) của Phương Mỹ Chi tiếp tục đưa world music trở thành hiện tượng của nhạc đại chúng Việt Nam. Những ca khúc như Gối gấm, Bóng phù hoa, Vũ trụ có anh trích từ album trở thành hit, được đông đảo khán giả yêu thích. Một trong những yếu tố tạo nên sự độc đáo của Vũ trụ cò bay là sự tham gia của nhà sản xuất DTAP, vốn là những người đứng sau thành công của album Hoàng của Hoàng Thùy Linh. Tuy nhiên ở sản phẩm này, Phương Mỹ Chi thể hiện nhiều nét độc đáo hơn khi sử dụng nhạc cụ dân tộc và âm nhạc truyền thống trong một tổng thể giàu màu sắc hơn.

Giữa những album mang ý tưởng tổng thể độc đáo, nhiều ca khúc và MV cũng định hình một màu sắc âm nhạc độc đáo của Vpop đương đại. Cải lương kết hợp rap, dân ca kết hợp rap và điện tử trở thành những lựa chọn hàng đầu của nghệ sĩ trẻ. Những sản phẩm này cũng thường mang màu sắc tự hào dân tộc rõ nét trong các sản phẩm hình ảnh được đầu tư kỹ lưỡng.

Có thể nói, Hòa Minzy là một trong những nghệ sĩ thành công nhất trong hướng đi này. Ca khúc Thị Mầu ra mắt năm 2023 như một cách tái định vị thương hiệu của nữ ca sĩ trong mắt công chúng, vốn được biết đến bởi các bản tình ca trước đó. Đặc biệt, ca khúc Bắc Bling của Hòa Minzy kết hợp với NS Xuân Hinh, Tuấn Cry và Marsew trở thành bản hit lớn nhất trong sự nghiệp.

Thể loại world music, dưới hình thức folktronica trong tinh thần tự hào dân tộc trở thành một hướng đi được ưa chuộng. Cùng với đó, những sự kết hợp giữa các yếu tố vốn tưởng khác biệt lại tạo ra những dấu ấn mới. Cải lương kết hợp với hip-hop hay xẩm kết hợp với rap được khai thác triệt để. Trong đó, ca khúc Mục hạ vô nhân của Soobin và Binz, NSND Huỳnh Tú ra mắt dịp cuối năm 2025 tiếp tục chiếm trọn trái tim của khán giả.

Hay mới đây, những ca khúc như Phong nữ x Cô đôi thượng ngàn hay Lá ngọc cành vàng của ca nương Kiều Anh cũng được yêu thích đặc biệt. Gần đây, nữ ca sĩ Đoàn Thuý Trang cũng vừa ra mắt album Nơi cổ tích lên ngôi với những hương vị folk pop đầy quyến rũ, hấp dẫn.

Khi world music “lạm phát”

Có thể nói, thể loại world music đang trở thành xu hướng nhạc pop thịnh hành hiện nay, bên cạnh rap/hip-hop cũng như các thể loại pop ballad, pop-R&B tại Việt Nam. Trở thành lựa chọn hàng đầu của nhiều nghệ sĩ trẻ và được công chúng đón nhận, song thể loại âm nhạc này cũng đang đối mặt với những thách thức trong việc khai thác chất liệu bản địa, cũng như tìm ra hướng đi bền vững thay vì chỉ là một trào lưu nhất thời.

Những sản phẩm âm nhạc gần đây khai thác tính truyền thống, dân tộc trong màu sắc pop liên tục vấp phải những tranh cãi đến từ nhiều góc độ khác nhau. Ca khúc Người Việt mình thương nhau (sáng tác Châu Đăng Khoa, Hòa Minzy và Cẩm Ly trình bày) vấp phải tranh cãi về mặt nội dung ca từ “lúa chín cao nhưng chẳng hề cúi đầu”. Một sai lệch về nội dung có thể hủy hoại một tác phẩm cũng như danh tiếng của nghệ sĩ.

Không chỉ sai lệch về mặt ca từ, những sản phẩm hình ảnh đi kèm cũng trở thành yếu tố quan trọng trong nền nhạc pop đương thời. Những sai sót trong hình ảnh về bài thơ “Bánh trôi nước” của ca nương Kiều Anh trong MV Lá ngọc cành vàng hay hình ảnh được nghi vấn là chiếm dụng nghệ thuật trong MV Come My Way của Sơn Tùng M-TP cũng để lại nhiều ý kiến đáng suy ngẫm.

Điều này cho thấy, chất liệu truyền thống được sử dụng trong nhạc pop cần được nghiên cứu và thể hiện cẩn trọng thay vì chỉ ở bề mặt. Bên cạnh đó, hiện tượng “lạm phát” các yếu tố văn hoá, di sản cũng xuất hiện nhiều hơn trong các sản phẩm đại chúng ngày nay. Thay vì trở thành biểu tượng, một số nghệ sĩ trẻ lại sử dụng nó như một chiến lược marketing và truyền thông cho sản phẩm âm nhạc.

Tuy nhiên, điều đáng lo ngại hơn là thể loại world music sau khi được “pop hóa” sẽ đánh mất đi vẻ đẹp và tính độc đáo của thể loại âm nhạc này. Các chất liệu dân gian, truyền thống của Việt Nam phong phú và đa dạng nhưng việc ứng dụng các chất liệu này vào những sản phẩm văn hóa đương đại là không dễ dàng. Nó đòi hỏi sự nghiên cứu tỉ mỉ và cách thể hiện trong các hình thức nghệ thuật mới mẻ và logic.

Trong chiều dài phát triển của dòng nhạc world music tại Việt Nam, những giai đoạn tuy không phải là “dòng chính” nhưng lại có những tác phẩm xuất sắc. Vì thế, thách thức của thể loại world music luôn nằm ở việc tạo ra những tác phẩm không chỉ lôi cuốn công chúng mà còn có sức sống với những giá trị lâu dài.