Tết với người Việt bắt đầu bằng màu sắc. Và màu Tết bắt đầu thay đổi từ trên nền trời. Khi không khí âm u của miền Bắc dần trở nên trong trẻo hơn; còn cái nắng vàng của miền Nam được những cơn gió thoang thoảng làm “dịu” lại. Cùng sự chuyển biến ấy, phố phường cũng bắt đầu ngập tràn các loài hoa, cây cảnh chờ người ta ra phố mang về chưng Tết.

Người miền Bắc chuộng đào, người miền Nam mê mai

Thơ dân gian khuyết danh Việt Nam có câu: “Số cô chẳng giàu thì nghèo/Ngày ba mươi Tết thịt treo trong nhà”. Nhưng có lẽ, trước khi “treo thịt trong nhà”, người Việt xưa cho đến nay vẫn vậy, nhất là ở quê đã kịp quét lại lớp vôi trắng cho bức tường trước nhà, treo cặp câu đối đỏ. Họ cũng đã chuẩn bị những loài hoa mùa xuân để chưng Tết. Bảng màu ngày Tết đã thay đổi một cách rực rỡ như vậy.

Đào và mai có lẽ là hai loài hoa Tết đặc trưng nhất. Người miền Bắc chuộng hoa đào. Từ màu hồng phấn của đào phai đến sắc hồng đậm của bích đào, tùy vào điều kiện kinh tế mà mỗi gia đình có thể chọn những gốc đào cổ thụ, đào rừng hay đào thế, đào huyền. Hoặc chí ít, họ cũng chuẩn bị một vài cành đào nhỏ, hoặc đào dăm để chưng trong những ngày đầu năm.

Người miền Nam lại chuộng hoa mai. Dù là gốc mai cổ thụ được tạo thế công phu hay một chậu hoa nhỏ, mỗi nhà đều chọn cho mình một cây để chưng Tết. Sắc vàng rực như tỏa nắng, thu hút mọi ánh nhìn. Những ngày này, dạo phố có thể thấy hoa mai đã vẽ nên một bảng màu đặc biệt, không hề bị trộn lẫn. Những cánh vàng dưới đài hoa, cùng lộc xuân mơn man, khiến người ta như bị mê đắm.

Tất nhiên, Tết không chỉ có hoa đào, hoa mai. Người Việt còn chưng nhiều loài hoa khác trong nhà. Nhiều năm trở lại đây, các loại hoa rừng như mộc lan, hoa mận, tuyết mai, thanh liễu cũng được ưa chuộng. Những loài hoa, cây cảnh quen thuộc như quất lúc lỉu trái vàng cam, hoa lan, cúc mâm xôi, thược dược, lay ơn, đồng tiền… cũng góp phần làm nên sắc xuân trong mỗi ngôi nhà.

Trong cái hối hả của những ngày cuối năm, ai cũng muốn nán lại để chọn một cành đào phai hay một cây mai vàng rực, muốn chạm tay vào những bó lay ơn, đảo mắt qua những khóm cúc mâm xôi vàng óng, rồi nhanh chóng mang sắc xuân ấy về nhà.

Những chợ hoa nức tiếng ngày Tết khắp mọi miền đất nước

Những ngày cuối năm ra đường, muôn hoa đã ngập tràn khắp lối. Từ những khu chợ tạm, chợ dân sinh đến các con phố lớn; từ góc chợ quê đến những chợ hoa nức tiếng trên cả nước - tất cả đều tạo nên những bảng màu rực rỡ, đầy tự nhiên và mỹ cảm.

Ở miền Bắc, đặc biệt là Hà Nội, các chợ hoa Tết từ lâu đã trở thành nét văn hóa quen thuộc. Có những chợ hoa đã nức tiếng cả thế kỷ, mỗi năm chỉ “họp” một lần vào tháng Chạp và giáp Tết như chợ hoa Hàng Lược. Dù lâu đời, bao người thủ đô vẫn say đắm với chợ hoa độc đáo đầy phong vị Tết xưa này. Những cành đào và các loài hoa khác làm sống động cả một góc phố mỗi độ xuân về.

Bên cạnh đó, Hà Nội còn nổi tiếng với những chợ hoa Tết gắn liền với những câu chuyện riêng. Chợ hoa Tây Tựu, thuộc làng hoa Tây Tựu – nơi hình thành từ những năm 1930 của thế kỷ trước – nổi tiếng với các loài hoa hồng, hoa cúc. Chợ hoa Nhật Tân lại gắn liền với hoa đào và trở thành điểm “check-in” quen thuộc mỗi dịp Tết đến, xuân về.

Chợ hoa Hoàng Hoa Thám buôn bán quanh năm nhưng càng tấp nập hơn trong những ngày cận Tết. Chợ hoa Mê Linh (cách trung tâm Hà Nội khoảng 30 km) là nơi “tập kết” của nhiều loại hoa phổ biến ngày Tết như hồng, cúc, huệ, thạch thảo… Không chỉ có những chợ hoa rực rỡ ban ngày, Hà Nội còn có chợ hoa đêm Quảng Bá. Dưới ánh đèn neon của đêm xuân, những bó hoa nơi đây càng trở nên lung linh, huyền ảo.

TP. HCM cũng có nhiều chợ hoa nổi tiếng, khoe sắc mỗi dịp Tết. Chợ hoa mai Bình Lợi với truyền thống hàng chục năm nhân giống và trồng mai, mỗi dịp xuân về lại biến cả không gian thành một bức tranh vàng rực. Chợ hoa Đầm Sen trên đường Nguyễn Văn Phú là nơi trưng bày muôn loài hoa tươi, từ nội địa đến nhập khẩu. Giống như chợ hoa Quảng Bá ở Hà Nội, chợ hoa Đầm Sen đặc biệt nhộn nhịp vào ban đêm, nhất là từ khoảng 10 giờ tối đến sáng sớm.

Trong khi đó, dọc bờ kè kênh Tàu Hủ, chợ hoa Bến Bình Đông trở nên sôi nổi từ ngày 23 tháng Chạp, khi hàng trăm ghe thuyền chở đầy hoa tươi, cây cảnh từ các tỉnh miền Tây đổ về. Sắc vàng của cúc vạn thọ, cúc mâm xôi, hướng dương… mang đến cảm giác xuân đang thực sự về với phố phường.

Những chợ hoa như chợ hoa xuân Tao Đàn hay chợ hoa Phú Mỹ Hưng lại mang những nét độc đáo riêng. Tập trung vào các loại bonsai, tiểu cảnh, những chợ hoa này giống như một màn trình diễn nghệ thuật sắp đặt, nơi vẻ đẹp tự nhiên của hoa lá hòa quyện với sự kỳ công, tỉ mỉ trong bàn tay con người. Đặc biệt, chợ hoa Tao Đàn còn có nhiều hoạt động biểu diễn nghệ thuật, trò chơi dân gian, tạo nên không khí Tết rộn ràng.

Chưng hoa Tết không chỉ là trang trí nhà cửa

Người Việt chưng hoa ngày Tết không chỉ để làm đẹp nhà cửa mà còn mang ý nghĩa gìn giữ, tiếp nối phần “hồn” của ngày xuân. Những sắc hoa rực rỡ có thể xua tan cái ảm đạm, mang lại cảm giác ấm áp, tươi mới. Chưng hoa ngày Tết còn tượng trưng cho sức sống, cho sự sinh sôi, nảy nở và niềm mong cầu tài lộc. Hình ảnh kết nụ, đơm hoa đã trở thành biểu tượng của sự phát triển, sung túc - một lời gửi gắm thầm lặng cho năm mới an lành, rực rỡ.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Huyên từng viết trong Hội hè lễ Tết người Việt: “Chẳng có sự biến cố nào của thế giới bên ngoài có thể cướp đi, ở kẻ nghèo nhất cũng như người giàu nhất, niềm vui trong lòng này và sự thỏa mãn được ăn Tết một cách xứng đáng trước bàn thờ thần linh trong nhà hoặc giữa những người chung xứ sở”. Và dù giàu hay nghèo, người Việt vẫn ra phố mang về một chậu hoa - dù là mai hay đào, dù lớn hay nhỏ, để chưng trong những ngày Tết, như một cách mang mùa xuân về nhà.