Không khí Tết thường được gọi tên bằng những chợ hoa rực rỡ, mâm ngũ quả đủ đầy, bằng âm thanh náo nhiệt ở những ngôi chợ truyền thống hay tiếng cười nói rộn ràng khi các gia đình dọn dẹp nhà cửa. Thế nhưng, ở một góc khác của thành phố, Tết lại bắt đầu từ những điều rất nhỏ, trong đó có tiếng chà lư đồng khe khẽ, mùi kim loại cũ vương trong không khí và những chiếc giẻ lau đã sẫm màu theo năm tháng.

Những ngày cận Tết, đâu đó trên phố, hình ảnh những người thợ đánh bóng lư đồng với đôi bàn tay thoăn thoắt bỗng trở nên quen thuộc hơn. Nghề đánh bóng lư vốn âm thầm suốt phần lớn thời gian trong năm chỉ thật sự “lộ diện” khi Tết về.

Khi lư đồng ‘thức dậy’ cùng mùa Tết

Lư đồng là vật không thể thiếu trong đời sống tâm linh của người Việt. Trên bàn thờ gia tiên, bộ lư hương, chân đèn không chỉ mang giá trị vật chất mà còn là nơi gửi gắm ký ức, niềm tin và sự kết nối giữa các thế hệ. Với nhiều gia đình, việc lau chùi, đánh bóng lư đồng vào dịp cuối năm đã trở thành một nghi thức quen thuộc, như một cách dọn dẹp lại nơi thờ cúng, thể hiện lòng thành kính với ông bà tổ tiên trước thềm năm mới.

Thường từ sau ngày 23 tháng Chạp, nhu cầu đánh bóng lư đồng bắt đầu tăng mạnh. Những bộ lư vốn phủ màu thời gian, ám khói nhang suốt cả năm được mang đi làm sạch, đánh bóng, chuẩn bị cho những ngày đầu xuân. Với người lớn tuổi, đó còn là dịp nhắc con cháu nhớ về cội nguồn, về ý nghĩa của việc giữ gìn không gian thờ tự trong gia đình.

Nhu cầu tăng cao kéo theo nhịp làm việc tất bật của những người đánh thức ánh đồng. “Ngày thường, cửa hàng chúng tôi chỉ xử lý khoảng 20 bộ lư, nhưng những ngày giáp Tết, con số đó có thể lên đến 200 - 300 bộ. Hai người chúng tôi làm không ngơi tay, phải tranh thủ từ sáng sớm đến tối mịt”, một người thợ cho biết.

Những người không có tên trên mâm cỗ

Không cửa tiệm khang trang, không bảng hiệu rực rỡ, nơi làm việc của những “bàn tay đánh thức lư đồng” có thể chỉ là một góc vỉa hè, một khoảng sân nhà hay một con hẻm nhỏ, nơi xếp chồng những bộ lư hương, chân đèn chờ đến lượt. Có người theo nghề hàng chục năm, có người chỉ làm thời vụ mỗi dịp cuối năm. Khách đến, khách đi, ít ai hỏi tên, chỉ truyền tai nhau một cách giản dị: “chỗ đó đánh lư kỹ”.

Những ngày cao điểm, công việc kéo dài liên tục. Có người làm suốt cả tháng trước Tết, thậm chí đến tận trưa 30 Tết vẫn nhận thêm việc khi có người nhờ. “Có người vì mưu sinh nên đến tận trưa 30 Tết mới có thời gian mang lư đến nhờ tôi đánh bóng. Tôi nhận ngay, không phải vì tiền, mà vì ý nghĩa thiêng liêng của công việc này”, một người thợ chia sẻ.

Với ông, hơn 35 năm gắn bó với nghề không chỉ là kế sinh nhai, mà còn là một cách giữ gìn giá trị tâm linh.

Đánh bóng lư là chuyện tâm linh, là lòng biết ơn ông bà tổ tiên, ông nói

Giữ ánh đồng, giữ ký ức

Đánh bóng lư đồng là công việc đòi hỏi sự kiên nhẫn và kinh nghiệm. Trước tiên, lư được làm sạch bằng nước và dung dịch tẩy nhẹ để loại bỏ bụi bẩn, khói nhang tích tụ. Sau đó là công đoạn nặng tay nhất: chà bằng giấy nhám, búi sắt hoặc máy mài để xóa vết ố, làm lộ rõ hoa văn chạm khắc. Tiếp đến, thợ dùng giấy nhám mịn hoặc bột mài để làm đều bề mặt. Với những chi tiết nhỏ, họ phải dùng tay và giẻ lau, không thể dùng máy. Khi ánh vàng của đồng hiện lên, bột đánh bóng được sử dụng để hoàn thiện, rồi lau sạch bột dư và hóa chất còn sót.

Những đôi bàn tay sạm đen, phủ bụi trắng là dấu vết quen thuộc của nghề. Nhưng với người thợ, đánh bóng lư đồng không chỉ là làm cho đồ thờ cúng sáng đẹp. Đó là sự tinh tế của nghề thủ công: làm mới nhưng không xóa đi dấu vết cũ, giữ lại “nước đồng”, màu thời gian gắn với ký ức mỗi gia đình.

Đánh bóng lư không phải để làm nó mới tinh, mà là trả lại ánh sáng vốn có, ánh sáng của lòng hiếu kính, một người thợ nói

Giữa nhịp sống đô thị hiện đại, nghề đánh bóng lư đồng chỉ “sống lại” mỗi năm một lần, khi Tết về, một sự tồn tại ngắn ngủi nhưng bền bỉ, như cách truyền thống nhớ nguồn cội được lặng lẽ gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Khi những bộ lư đồng được đặt trang trọng trên bàn thờ, ít ai nhớ đến những người đã đánh bóng chúng. Thế nhưng, chính những bàn tay không lên ảnh ấy đã góp phần hoàn thiện không khí Tết. Giữa ánh đồng mới và chiếc giẻ lau cũ, họ âm thầm để lại dấu tay mình trong mùa Tết của người khác, lặng lẽ, không cần gọi tên.