Theo báo cáo Dự đoán Xu hướng Du lịch thường niên của Booking.com cho thấy trong năm 2026, du khách có xu hướng tìm kiếm những hành trình mang đậm dấu ấn cá nhân, ưu tiên trải nghiệm phù hợp với lối sống và sở thích riêng. Trong bối cảnh đó, Tết trở thành thời điểm phù hợp để khám phá đời sống bản địa một cách gần gũi và chân thực hơn, trở thành một trong những hành trình độc bản dành cho du khách yêu thích khám phá và trải nghiệm.

Tết Nhảy của người Dao đỏ

Tết Nhảy, hay Chái panh theo cách gọi của người Dao đỏ, là nghi lễ cúng Bàn Vương, thủy tổ dân tộc Dao, đồng thời tri ân tổ tiên đã che chở cho con cháu. Theo tín ngưỡng Dao, câu chuyện gốc gắn với hành trình vượt biển tìm nơi sinh sống của các họ Dao. Trong lúc nguy nan, họ cầu khấn Bàn Vương và tổ tiên phù hộ, và từ đó hình thành Tết Nhảy như một lời cảm tạ được lặp lại qua nhiều đời. Nghi lễ thường diễn ra từ mùng 1 đến rằm tháng Giêng, kéo dài 3 ngày 3 đêm, có khi lâu hơn, và chỉ tổ chức tại “nhà cái”, tức nhà có ban thờ tổ, cũng là trung tâm tín ngưỡng của dòng họ.

Điều khiến Tết Nhảy đặc biệt nằm ở hệ thống điệu nhảy và nghi thức mang tính biểu tượng cao. Một nhóm nam nữ thanh niên, dưới sự hướng dẫn của thầy cúng, thực hiện chuỗi điệu múa như múa cờ, múa kiếm, múa chuông, nhảy mở đường, bắc cầu để đón tổ tiên về dự Tết. Có điệu mô phỏng tổ tiên cưỡi ngựa về ăn Tết, có điệu mời tiên nương, tiểu nữ giáng trần, có điệu thể hiện trật tự gia đình và sự kính lễ. Đó là lúc cả cộng đồng vừa thực hành tín ngưỡng, vừa dạy văn hoá cho thế hệ sau bằng chính cơ thể, nhịp trống chiêng và không gian thiêng.

Tết của người H’Mông ở Mù Cang Chải

Trước đây, người H’Mông ăn Tết theo lịch H’Mông và lịch mùa vụ nông nghiệp, nên thường diễn ra trước Tết Nguyên đán khoảng một tháng. Tết truyền thống của họ có thể kéo dài rất lâu, là khoảng thời gian nghỉ ngơi sau mùa vụ, chuẩn bị cho chu kỳ sản xuất mới và cũng là lúc những nghi lễ quan trọng nhất của đời sống tinh thần được thực hành đầy đủ.

Từ sau cuộc vận động “ăn chung một Tết” được triển khai ở Yên Bái, đến nay hầu hết đồng bào H’Mông trong tỉnh đã tổ chức ăn Tết Nguyên đán cùng các dân tộc khác, trong khi vẫn giữ các thủ tục truyền thống, chỉ thay đổi “mốc lịch” để phù hợp hơn với học hành, sản xuất, sinh hoạt.

Trong những ngày Tết, nghi lễ quan trọng nhất thường bắt đầu từ chiều 30, với lễ quét nhà “cheb nkhawb”. Người đàn ông chủ trong gia đình, hoặc một người đàn ông đại diện dòng họ, dùng chổi tạm làm từ ba cây trúc và những hạt ngô đỏ để quét quanh nhà theo hướng mặt trời lặn, như một cách “quét” đi điều không may, dọn đường cho mặt trời lên mang theo sự sống mới. Sau đó là lễ gọi hồn “hu plig”, mời hồn vía về dự Tết, để năm mới bắt đầu trong trạng thái đủ đầy và sum vầy cả hữu hình lẫn vô hình.

Tết Cha Kchah của người Giẻ Triêng ở Kon Tum

Trên địa bàn Kon Tum, người Giẻ Triêng sinh sống chủ yếu ở huyện Ngọc Hồi và huyện Đăk Glei. Giống như người Kinh có Tết Nguyên đán, người Giẻ Triêng có Tết cổ truyền của mình, gọi là Tết Cha Kchah. Tết này được xem là lễ hội lớn nhất trong năm của cộng đồng, xét cả quy mô chuẩn bị lẫn ý nghĩa tín ngưỡng. Thời điểm Tết không cố định theo lịch như Nguyên đán mà phụ thuộc vào thời tiết và dấu hiệu mùa vụ. Khi cây đót bắt đầu có đòng đòng, tức giai đoạn “mang thai” và chuẩn bị trổ bông, người Giẻ Triêng bước vào Tết, thường rơi vào khoảng cuối tháng 10 âm lịch.

Tết Cha Kchah mở ra bằng một chuỗi chuẩn bị vừa thực dụng vừa thiêng liêng. Sau khi thu hoạch xong, đàn ông rủ nhau vào rừng đốt than, chọn cây chắc để có than tốt, mang về phục vụ lò rèn, chuẩn bị dụng cụ phát rẫy cho vụ mới. Trong khi đó, phụ nữ vào rừng cắt đọt đòng đòng của cây đót mang về, lúa mới trong kho cũng được lấy xuống giã bánh. Gạo lúa mới trộn với đót đòng đòng, giã xong thêm muối, ớt hoặc trộn bột gạo để nấu canh, ăn cùng những món thịt khô thú rừng. Từ tháng 6 đến tháng 8, họ đã lo ủ men làm rượu cần và chuẩn bị nhiều thức ăn truyền thống cho ngày Tết.

Trước Tết có giai đoạn kiêng cữ bảy ngày, cổng làng treo cây dứa gai làm dấu, khách không vào làng. Hết kiêng, già làng thực hiện nghi thức cầu xin Yàng phù hộ, bôi máu vật hiến sinh lên cửa nhà, cúng ở giọt nước của làng, cầu cho đoàn kết, bình an, lúa bắp đầy kho. Cao trào là khoảnh khắc tung tro than, ai dính nhiều tro được tin sẽ may mắn và bội thu. Ba ngày Tết là ba ngày nhà rông sáng đèn, rượu cần thơm men, chiêng trống nổi lên, vòng xoang nối dài quanh bếp lửa. Với người trẻ, đây còn là mùa tỏ tình trong lúc nông nhàn, nơi nhiều đôi nên duyên trong sự chứng kiến và đùm bọc của cả cộng đồng.

Phong tục dựng cây nêu ở Huế

Nếu muốn nhìn Tết từ một lát cắt khác, Huế đem lại trải nghiệm rất đáng để “lên lịch”. Nghi lễ dựng cây nêu từng là một dấu mốc quan trọng trong triều Nguyễn, thường diễn ra vào ngày 25 tháng Chạp, do vua trực tiếp chủ lễ, như một thông điệp tạm ngừng công việc trong năm và bước vào kỳ nghỉ Tết. Ngày nay, nghi lễ được tái hiện tại các di tích như Triệu Tổ Miếu, Thế Miếu và Hoàng Cung Huế (Đại nội), tạo nên một khoảnh khắc trang nghiêm giữa không gian hoàng cung.

Cây nêu là cây tre cao hơn 20 mét, trên đỉnh treo đèn lồng, bùa, ấn, mang ý nghĩa dâng lên đất trời và xua điều xấu trong những ngày đầu năm. Theo quan niệm dân gian, sau ngày 23 tháng Chạp khi Táo quân lên trời, dựng nêu là cách bảo vệ không gian sống trước tà khí. Nghi thức hạ nêu vào mùng 7 tháng Giêng đánh dấu hết kỳ nghỉ, mở ra nhịp làm việc trở lại, đi kèm các hoạt động khai xuân.

Tết của người Tày ở Cao Bằng

Với người Tày, Tết là dịp được chuẩn bị từ rất sớm, ngay sau rằm tháng 7 âm lịch. Họ thiến gà, vỗ lợn, may quần áo cho trẻ, dọn dẹp nhà cửa, bài trí cành đào, câu đối, chuẩn bị bánh chưng, chè lam, khẩu sli, thúc théc, mâm ngũ quả để đón thời khắc giao thừa. Không khí rộn ràng tăng dần theo những ngày cuối năm, khi cả gia đình cùng hoàn tất những việc cuối năm.

Sau giao thừa là nghi thức đi lấy nước mới ở mỏ nước đầu làng hoặc sông suối, với mong cầu tài lộc vào như nước, mọi việc trôi chảy, thuận hòa. Mùng 1 là ngày quây quần bên mâm cơm, ai cũng mong quý nhân vía tốt ghé thăm. Từ mùng 2 trở đi, không khí chuyển sang thăm thân, chúc Tết, tham gia trò chơi dân gian như tung còn, đánh yến, và những đội kỳ lân đến từng nhà chúc mừng. Chiều mùng 3 hóa vàng, bẩm báo tổ tiên, kết thúc Tết.

Du lịch Tết là một trong những cách rõ nét nhất để tìm hiểu chiều sâu văn hoá bản địa, khi mọi phong tục, nghi lễ đều phản ánh lối sống, tín ngưỡng và hệ giá trị được tích lũy qua nhiều thế hệ. Những trải nghiệm này mang lại góc nhìn chân thực và đặc trưng mà khó có hình thức khám phá văn hoá nào thay thế được.

Để tiếp cận các phong tục Tết bản địa một cách trọn vẹn, du khách có thể đặt trước các tour trải nghiệm do cộng đồng địa phương tổ chức hoặc thông qua các đối tác lưu trú và nền tảng đặt dịch vụ uy tín. Việc lựa chọn những đơn vị có liên kết trực tiếp với người dân bản địa giúp đảm bảo trải nghiệm chân thực, đồng thời góp phần hỗ trợ sinh kế và gìn giữ giá trị văn hoá truyền thống tại điểm đến.

Bài: Abbey Nguyễn