Mỹ phẩm, khói bụi, thói quen đưa tay dụi mắt,... mỗi ngày, khu vực “cửa sổ tâm hồn” thường chịu nhiều tác động ngoại cảnh khác nhau, tạo điều kiện thuận lợi để vi khuẩn tích tụ và gây nên các hiện tượng sưng viêm nơi mi mắt. Chúng có thể hình thành ở vùng da quanh mắt, dọc đường chân mi, sát viền mi trong hoặc ngay trên bề mặt mí mắt. Phần lớn những nốt bất thường này, chẳng hạn như mụn trứng cá, mụn kê hay lẹo mắt đều lành tính và có thể tự thuyên giảm sau một thời gian. Tuy nhiên, nếu không được nhận diện và xử lý đúng cách, một số tình trạng có thể trở nặng và gây nên những biến chứng không mong muốn.

Lẹo mắt (Stye)

Lẹo mắt là tình trạng xuất hiện một nốt sưng đau dọc theo nang lông mi, thường hình thành khi tuyến dầu ở mí mắt bị tắc nghẽn do tế bào da chết, keratin và bã nhờn tích tụ. Chúng thường biểu hiện dưới dạng nốt sưng đỏ, gây đau nhức ở chân lông mi hoặc mặt trong mí mắt. Khi nốt sưng phát triển lớn, vùng da xung quanh cũng có thể bị phù nề và viêm đỏ. Đây là một trong những dạng tổn thương phổ biến nhất ở vùng mí mắt và có thể xảy ra với bất kỳ ai. Một số thói quen như dụi mắt thường xuyên hoặc sử dụng lông mi giả cũng có thể làm tăng nguy cơ kích ứng vùng mí mắt, ảnh hưởng đến hoạt động của các tuyến dầu và tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển.

Cách xử lý

Lẹo mắt thường tự thuyên giảm trong vài ngày đến một tuần. Để hỗ trợ quá trình hồi phục, bạn có thể chườm ấm bằng khăn sạch thấm nước ấm và vắt ráo, đặt nhẹ lên vùng mí mắt trong khoảng 10 phút mỗi lần. Nhiệt độ ấm giúp làm mềm chất bã nhờn, hỗ trợ khai thông tuyến dầu đang bị tắc nghẽn.

Trong trường hợp xuất hiện cảm giác đau hoặc sưng viêm, thuốc kháng viêm có thể được cân nhắc theo hướng dẫn của chuyên gia y tế. Bạn cũng nên tránh dụi mắt, trang điểm vùng mắt hoặc tự ý nặn nốt lẹo để hạn chế nguy cơ nhiễm trùng lan rộng.

Mụn trứng cá (Pimple)

Tương tự như lẹo mắt, mụn trứng cá hình thành khi tuyến bã nhờn bị tắc nghẽn bởi sự tích tụ của tế bào da chết, dầu thừa và keratin, dẫn đến phản ứng viêm bên trong nang lông. Mụn có thể xuất hiện ở nhiều vị trí trên cơ thể và trên gương mặt, chúng thường tập trung ở khu vực xương gò má, quanh chân mày hơn, trên mí mắt hoặc đường chân mi.

Dạng mụn này có thể biểu hiện dưới nhiều dạng như nốt sưng có đầu trắng, lỗ chân lông bị bít tắc với màu sắc gần giống da hoặc mụn nang viêm sâu. Tuy nhiên, mụn trứng cá thường ít khi xuất hiện sát vùng mắt. Những nốt sưng ở vị trí này thường có khả năng là lẹo mắt hoặc một dạng tổn thương mí mắt khác. Vì vậy, bạn cần đến sự đánh giá của bác sĩ da liễu để được chẩn đoán kịp thời.

Cách xử lý

Nếu mụn xuất hiện ở vùng da gần mắt nhưng không nằm trực tiếp trên mí mắt hoặc sát đường chân mi, bạn có thể sử dụng các sản phẩm trị mụn quen thuộc với công thức dịu nhẹ, chẳng hạn như sản phẩm chấm mụn chứa salicylic acid. Ngược lại, nếu nốt mụn nằm ngay trên mí mắt hoặc dọc đường chân mi, bạn nên tránh sử dụng các sản phẩm trị mụn thông thường tại khu vực này. Thay vào đó, có thể chườm ấm tương tự như cách xử lý lẹo mắt hoặc để nốt mụn tự hồi phục. Nếu tình trạng không cải thiện sau một tuần hoặc ngày càng sưng viêm, hãy đến gặp bác sĩ da liễu để được thăm khám và xác định hướng điều trị phù hợp.

Mụn kê (Milia)

Mụn kê là những nốt nhỏ, cứng, có màu trắng hoặc trắng ngà, thường xuất hiện quanh mắt và vùng má. Tình trạng này hình thành khi keratin, một loại protein có trong tế bào da, tích tụ bên dưới bề mặt da, sau đó tụ lại thành những nốt nhỏ. Khác với mụn trứng cá, mụn kê không có đầu mụn và không chứa dịch mủ. Dạng mụn này thường có hình dáng tương tự mụn đầu trắng nên dễ bị nhầm lẫn với mụn trứng cá. Tuy nhiên, mụn kê không gây viêm. Chúng thường xuất hiện dưới dạng những nốt nhỏ, hình vòm, có màu trắng hoặc gần giống màu da, không đi kèm tình trạng đỏ, sưng hay đau nhức như mụn viêm và lẹo mắt.

Cách xử lý

Phần lớn mụn kê cần được loại bỏ bởi bác sĩ da liễu. Trong quá trình thực hiện, bác sĩ sẽ tạo một vết mở rất nhỏ trên bề mặt da để lấy phần keratin đã đông cứng bên trong. Dù có hình dáng tương tự mụn đầu trắng, mụn kê không thể dễ dàng nặn ra bằng cách thông thường. Lớp da bao phủ nốt mụn khá dày, trong khi phần keratin bên trong có kết cấu rắn chắc. Vì vậy, việc tự ý nặn hoặc chích mụn có thể gây tổn thương vùng da quanh mắt.

Với những nốt mụn kê nhỏ, retinoid dạng bôi như adapalene có thể hỗ trợ thúc đẩy quá trình tái tạo tế bào da, từ đó giúp cải thiện tình trạng theo thời gian. Tuy nhiên, vùng da quanh mắt rất nhạy cảm, vì vậy bạn không nên tự ý thoa các hoạt chất này và đừng quên tham khảo ý kiến bác sĩ da liễu để xác định sản phẩm và cách sử dụng phù hợp.

Mụn thịt (Skin tags)

Mụn thịt là những phần mô mềm phát triển quá mức, nhô lên khỏi bề mặt da và thường có màu tương đồng hoặc sẫm hơn sắc tố da tự nhiên. Đây là những tổn thương lành tính, không gây nguy hiểm và không có khả năng tiến triển thành ung thư. Tình trạng này khá phổ biến, đặc biệt tại những vùng da thường xuyên chịu ma sát như vùng dưới ngực, nách, các nếp gấp ở cổ và khu vực quanh mắt.

Mụn thịt thường có hình dáng như một khối u mềm, nối với bề mặt da thông qua một cuống mô xơ nhỏ. Chúng đôi khi có hình dạng tương tự mụn cóc hoặc nốt ruồi nên dễ bị nhầm lẫn với những dạng tổn thương da khác. Bên cạnh yếu tố di truyền, mụn thịt còn có mối liên hệ với hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS), béo phì và bệnh tiểu đường. Những tình trạng này có thể tác động đến hormone tăng trưởng, góp phần làm tăng nguy cơ hình thành u trên da.

Cách xử lý

Theo khuyến nghị của các chuyên gia, mụn thịt nên được loại bỏ bởi bác sĩ da liễu để đảm bảo an toàn, đặc biệt khi xuất hiện ở vùng da quanh mắt. Tùy thuộc vào kích thước và độ dày của nốt u, bác sĩ có thể lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Với những nốt nhỏ, phương pháp áp lạnh bằng nitơ lỏng thường được sử dụng để phá hủy các tế bào mô. Trong khi đó, những nốt u lớn và dày hơn có thể được xử lý bằng cách gây tê tại chỗ trước khi loại bỏ bằng dụng cụ chuyên dụng. Cả hai phương pháp đều diễn ra tương đối nhanh, cảm giác châm chích hoặc khó chịu thường chỉ kéo dài trong vài giây. Bạn không nên tự ý xử lý tại nhà bởi những thao tác này có thể gây chảy máu, nhiễm trùng và tổn thương vùng da xung quanh.

Mụn cóc (Warts)

Mụn cóc là những nốt sần nhô lên khỏi bề mặt da, có thể xuất hiện ở bất kỳ vị trí nào trên cơ thể, bao gồm cả khuôn mặt và mí mắt. Tình trạng này do virus HPV (Human Papillomavirus) gây ra. Đây là loại virus phổ biến, có khả năng lây nhiễm qua tiếp xúc trực tiếp. Đặc biệt, thói quen cào, gãi hoặc chạm vào nốt mụn cóc rồi tiếp tục tiếp xúc với vùng da khác có thể khiến virus lây lan sang những vị trí mới, kể cả qua móng tay.

Mụn cóc có nhiều hình dạng và kích thước khác nhau, tùy thuộc vào vị trí xuất hiện trên cơ thể. Một số nốt có bề mặt phẳng, trông tương tự nốt ruồi, nhưng cũng có những nốt xuất hiện dưới dạng nốt sần có màu tương đồng với da hoặc ngả xám trắng, đôi khi có hình dáng giống súp lơ. Kích thước mụn cóc khá đa dạng, từ những nốt rất nhỏ, khó nhận biết bằng mắt thường đến các tổn thương lớn hơn. Chúng có thể xuất hiện đơn lẻ hoặc tập trung thành từng cụm.

Phần lớn mụn cóc không gây đau, nhưng một số trường hợp có thể khiến bạn cảm thấy đau khi đi lại hoặc khi vùng da bị tì đè. Tùy thuộc vào vị trí xuất hiện, mụn cóc còn có thể đi kèm cảm giác ngứa, kích ứng, bỏng rát, khó chịu hoặc chảy máu nhẹ. Ban đầu, chúng thường hình thành dưới dạng những nốt sần nhỏ, mềm nên đôi khi dễ bị bỏ qua.

Cách xử lý

Do có hình dáng dễ nhầm lẫn với nốt ruồi hoặc mụn thịt nên việc thăm khám bác sĩ da liễu là yếu tố cần thiết để xác định chính xác tình trạng da. Bên cạnh đó, virus HPV có khả năng lây lan, khiến việc tự xử lý mụn cóc tại nhà tiềm ẩn nguy cơ phát tán virus sang những vùng da khác. Bên cạnh đó, tùy thuộc vào đặc điểm tổn thương, bác sĩ có thể lựa chọn phương pháp áp lạnh bằng nitơ lỏng, laser để phá hủy mô mụn cóc hoặc cắt bỏ tổn thương bằng dụng cụ chuyên dụng. Bạn không nên tự ý cào, gãi hay cắt mụn cóc, nhất là những nốt xuất hiện quanh mắt, để tránh gây tổn thương da và làm vùng nhiễm trùng lan rộng.

Cách phòng ngừa các nốt bất thường ở mí mắt

Phần lớn các nốt bất thường ở mí mắt, chẳng hạn như mụn kê, mụn trứng cá và lẹo mắt, thường có liên quan đến tình trạng viêm hoặc kích ứng kéo dài. Khi nang lông bị bít tắc, keratin có thể tích tụ bên trong, tạo điều kiện dẫn đến phản ứng viêm và hình thành các nốt sần trên da.

Vùng da quanh mắt có đặc điểm khá nhạy cảm, các tế bào sừng dễ kết dính với nhau hơn khi chịu tác động từ những yếu tố gây kích ứng. Vì vậy, duy trì thói quen chăm sóc da đúng cách là một trong những cách giúp hạn chế nguy cơ xuất hiện các nốt sưng viêm bất thường. Bạn nên tránh sử dụng những sản phẩm có kết cấu quá đặc, nặng hoặc chứa nhiều dầu quanh mắt, đồng thời chú trọng làm sạch da và tẩy trang kỹ lưỡng vào cuối ngày. Bạn có thể áp dụng phương pháp làm sạch kép vào buổi tối, bắt đầu bằng sản phẩm tẩy trang để loại bỏ lớp trang điểm và kem chống nắng, sau đó sử dụng sữa rửa mặt để làm sạch những cặn bẩn còn sót lại.

Bên cạnh việc làm sạch, bạn cũng cần hạn chế những tác động cơ học có thể gây kích ứng vùng da quanh mắt. Tránh dụi mắt, chà xát mí mắt hoặc thường xuyên đưa tay lên mặt khi chưa vệ sinh sạch sẽ. Khi di chuyển ngoài trời, hãy đeo kính mát có khả năng chống tia UV để bảo vệ vùng mắt trước ánh nắng, bụi bẩn và các tác nhân từ môi trường. Ngoài ra, một chế độ dinh dưỡng cân bằng, giàu vitamin và chất chống oxy hóa từ rau xanh, trái cây, các loại hạt và thực phẩm giàu axit béo omega-3 cũng góp phần duy trì sức khỏe đôi mắt và làn da.

Mặc dù không thể thay đổi yếu tố di truyền hay ngăn ngừa hoàn toàn mọi dạng tổn thương quanh mắt, việc duy trì thói quen vệ sinh da đều đặn có thể giúp giảm thiểu một số yếu tố nguy cơ. Đặc biệt, nếu nhận thấy nốt bất thường xuất hiện kéo dài, phát triển về kích thước hoặc gây khó chịu, bạn nên thăm khám bác sĩ da liễu thay vì tự ý xử lý tại nhà.