Trong dòng chảy thời trang đương đại, nơi ranh giới giữa couture và fast-fashion ngày càng linh hoạt, những cuộc gặp gỡ giữa hai hệ sinh thái này đã trở nên quen thuộc. Thế nhưng, khi John Galliano được đặt cạnh ZARA, câu chuyện dường như mang một kì vọng khác.

Hệ thống của ZARA nổi tiếng vận hành dựa trên tốc độ, khả năng tái tạo xu hướng và tối ưu hóa sản xuất hàng loạt. Thế nhưng, phần cốt lõi trong thực hành thiết kế của Galliano lại nằm ngoài phạm vi sao chép trực tiếp. Sức mạnh trong sáng tạo của ông nằm ở cách kiểm soát kỹ thuật dựng rập, nơi trang phục được xây dựng từ bên trong trước khi trở thành hình ảnh hoàn chỉnh trên sàn diễn.

Hiểu về Galliano, vì thế, không thể dừng lại ở những gì mắt nhìn thấy trên runway hay trong lookbook. Điểm khởi đầu luôn nằm ở cách ông tiếp cận vải trên bàn cắt, nơi mỗi đường kéo khéo vẽ lại mối quan hệ giữa cơ thể và trang phục.

Bias Cut

Kỹ thuật cắt chéo sợi, trong tay John Galliano, vận hành như cơ chế tinh chỉnh chuyển động, khiến bề mặt vải trở nên sống động theo từng nhịp dịch chuyển của cơ thể. Di sản từ Madeleine Vionnet vẫn thấp thoáng ở đó, nhưng thay vì giữ nguyên tinh thần giải phóng hình thể, Galliano đẩy cấu trúc lệch khỏi quỹ đạo cân bằng quen thuộc.

Khi John Galliano lần đầu đảm nhận vị trí tại Dior, ông nhanh chóng đưa ra một hình thái silhouette trở thành dấu ấn thị giác của thập niên 1990: slip dress. Một trong những khoảnh khắc được nhắc lại nhiều nhất là khi Công Nương Diana xuất hiện tại Met Costume Institute Ball 1996 trong chiếc bias slip dress màu xanh navy. Thiết kế ôm theo cơ thể một cách tự nhiên, tạo nên một hình ảnh vừa tiết chế vừa cuốn hút, đồng thời đánh dấu giai đoạn khởi đầu của bias cut trong thời kỳ rực rỡ của Galliano tại Dior.

Rồi phải kể đến Dior Xuân Hè 1995 - 1998 kinh điển của John Galliano, hiệu ứng này trở nên dày dặn hơn. Satin và chiffon được xếp lớp bằng nhiều đường cắt chéo sợi, chồng lên nhau như những lớp sóng lệch pha. Khi người mẫu bước đi, các lớp vải phản ứng không đồng bộ, tạo nên những nếp gấp phát sinh ngoài dự đoán của bản vẽ kỹ thuật. Những nghiên cứu tại Central Saint Martins từng nhấn mạnh rằng bias cut cho phép trang phục tự điều chỉnh theo hình thể, giảm sự phụ thuộc vào cấu trúc cố định. Với Galliano, điều này trở thành cách làm mềm đường viền cơ thể, khi vải vừa bám sát, vừa buông lơi, như đang thử nghiệm nhiều trạng thái tồn tại cùng lúc.

Deconstruction

Trong ngôn ngữ sáng tạo của Maison Margiela, deconstruction không dừng ở việc “phá vỡ” trang phục. Từ thời Martin Margiela, maison này đã xây dựng hệ thẩm mỹ dựa trên việc đảo ngược thứ tự hoàn thiện, đưa những yếu tố vốn thuộc về bên trong ra bề mặt, giữ lại dấu vết của quá trình cắt rập. Khi John Galliano tiếp quản, ông đẩy nền tảng đó sang trạng thái giàu tính trình diễn hơn, nơi cấu trúc được phơi bày như một phần của câu chuyện thị giác.

Artisanal 2017 là thời điểm ngôn ngữ này được Galliano làm rõ. Những chiếc áo khoác dài được xử lý theo hướng décortiqué (tách lớp cấu trúc), khi lớp ngoài bị mở ra từng phần, để lộ canvas và các đường dựng chạy dọc thân áo. Những chi tiết như phần vải chừa đường may hay lớp lót tăng độ cứng vốn luôn ẩn mình, nay hiện diện thẳng thắn. Trang phục vì thế không còn là kết quả cuối cùng, mà giống bản rập đang ở giữa quá trình chuyển hóa. Show notes của Maison Margiela mùa này cũng nhấn mạnh việc đưa quy trình atelier ra phía trước, biến quá trình tạo tác thành nội dung.

Đến Artisanal 2018, sự phơi bày ấy trở nên trực diện hơn. Những chiếc váy corset phủ tulle trong suốt cho phép nhìn xuyên qua toàn bộ hệ khung định hình bên trong. Khi Kim Kardashian xuất hiện tại Met Gala 2024 trong thiết kế couture của Margiela dưới thời Galliano, cấu trúc này được đưa ra khỏi không gian sàn diễn. Hay khi Zendaya lựa chọn thiết kế Margiela màu xanh coban với các lớp vải ghép lộ rõ đường nối, hiệu ứng thị giác được dẫn dắt qua từng mảnh vật liệu, lần theo những đường nối chưa từng chịu "ngủ yên".

Asymmetrical và Distorted Pattern Cutting

“Tôi luôn thích những thứ hơi lệch đi một chút”, John Galliano từng chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn với The Independent về cách ông nhìn nhận vẻ đẹp.

Tinh thần này đã xuất hiện từ rất sớm. Trong bộ sưu tập tốt nghiệp năm 1984 tại Central Saint Martins mang tên “Les Incroyables”, Galliano dựng nên những chiếc coat với phần thân xoay lệch, hàng khuy chạy chéo và vai không nằm trên cùng một đường ngang.

Khi bước vào Dior, sự lệch trục được đưa vào couture với độ chính xác cao hơn. Bộ sưu tập Haute Couture Xuân Hè 2003, lấy cảm hứng từ những hình ảnh lãng mạn và uốn lượn của thế kỷ 18, cho thấy rõ cách Galliano xử lý rập để tạo chuyển động. Các thiết kế váy lụa với phần thân xoắn quanh eo khiến các nếp vải dồn về một phía, tạo nên đường chéo chạy xuyên cơ thể. Grainline bị dịch chuyển khiến vải rủ theo hướng lệch sẽ làm thay đổi cách ánh sáng bắt trên bề mặt.

Recicla và layering

Với John Galliano, điểm khởi đầu thường nằm ở thứ đã từng thuộc về một cơ thể khác. Recicla, thuật ngữ được Maison Margiela sử dụng từ năm 2017, gọi tên những thiết kế được dựng lại từ quần áo và textile đã tồn tại, nơi từng vết phai, đường sờn hay dấu hao mòn được giữ lại như một phần bản sắc của vật liệu.

Sự khác biệt hiện ra ở cách những mảnh vải được đặt cạnh nhau. Các thiết kế từ Maison Margiela FW20 ghép từ các mảnh ren cổ, mỗi phần mang sắc độ và cấu trúc riêng. Không có nỗ lực làm chúng đồng nhất. Những vùng sáng, tối, mới, cũ cùng tồn tại, tạo nên bề mặt gợi cảm giác lưu trữ, như thể ký ức được xếp lớp bằng vật chất. Maison đi kèm mỗi thiết kế Recicla với thông tin về nguồn gốc vật liệu, để trang phục vận hành như hồ sơ hữu hình của thời gian, nơi lịch sử được giữ lại ngay trên bề mặt.

Trước khi Recicla được định danh, layering (kỹ thuật xếp lớp) đã xuất hiện như cách Galliano làm việc với thời gian. Trong buổi fitting cho Haute Couture Xuân Hè 2007 tại Dior, ông giữ lại những lớp vải thử nghiệm từ các thiết kế trước và đặt chúng trở lại trên cùng silhouette. Organza, chiffon và ren, mỗi lớp mang sắc độ khác nhau, chồng lên nhau như những lần chạm nối tiếp. Bộ sưu tập gợi nhắc đến hình ảnh geisha và cấu trúc kimono, vốn vận hành bằng các lớp vải. Các mảnh vải mang theo ký ức riêng, tầng tầng lớp lớp chồng lên nhau giữ lại dấu vết của thời gian.

Điều không thể “sản xuất hàng loạt”

Một chiếc váy, một đường vai hay một tỷ lệ mang dấu ấn của John Galliano vẫn đủ để gợi nhớ đến thế giới tráng lệ mà ông đã xây dựng. Nhưng câu chuyện này sẽ không dừng lại ở đó.

ZARA sẽ xử lý những đường cắt mang tính cá nhân ấy như thế nào trong một hệ thống vận hành bằng tốc độ. Những thiết kế vốn hình thành qua nhiều lần thử nghiệm có thể được rút gọn thành bao nhiêu bước. Những điều chỉnh nhỏ trên rập, thứ quyết định cách vải chuyển động trên cơ thể, sẽ được giữ lại đến mức nào khi đi qua dây chuyền sản xuất.

Liệu một hệ thống quen với việc đáp ứng nhanh có chịu dành chỗ cho những khoảnh khắc chậm rãi hơn, nơi một đường cắt cần thời gian để được định hình. Và khi những kỹ thuật thuộc về di sản cao cấp xuất hiện trong không gian bán lẻ, chúng sẽ còn giữ được bao nhiêu khả năng làm thay đổi cách thời trang nhanh được nhìn nhận.

Có lẽ, chính cách Zara trả lời những câu hỏi đó sẽ quyết định điều gì thực sự còn lại từ Galliano.