Taffeta đang chứng kiến màn tái xuất đáng chú ý trên các sàn runway, đúng vào thời điểm nhiều nhà thiết kế đồng loạt nhìn lại những giai đoạn thời trang mang tinh thần tối đa (maximalism) và tái diễn giải chúng dưới lăng kính đương đại. Tuy nhiên, nếu trong lịch sử, taffeta từng gắn liền với hình ảnh lụa tinh khiết, quý giá và mang tính biểu tượng của sự xa hoa, thì ngày nay phiên bản phổ biến nhất của nó lại thường được sản xuất từ sợi tổng hợp có nguồn gốc từ dầu mỏ.

Kết quả là các thương hiệu đang bán những chiếc đầm dạ hội với mức giá đắt đỏ, nhưng lại có chung xuất phát điểm vật liệu với những món đồ nhựa quen thuộc trong đời sống thường nhật.

Lịch sử của loại vải “biết nói” từ Ba Tư

Để hiểu hành trình đưa taffeta từ trang phục của các triều đình thời Phục Hưng đến tủ quần áo hiện đại với những phiên bản tổng hợp, cần ngược dòng lịch sử về Ba Tu thời trung cổ.

Từ taftah bắt nguồn từ tiếng Ba Tư, có nghĩa đen là “được dệt” hoặc “được xoắn”. Khác với những kiểu dệt phức tạp như jacquard, taffeta được tạo nên từ cách đan sợi cơ bản và trực tiếp hơn, gọi là dệt trơn. Đặc tính của chất liệu nằm ở mật độ sợi. Các sợi dọc được bố trí dày và nhiều hơn đáng kể so với sợi ngang. Chính cách sắp xếp này tạo nên bề mặt chắc, đứng phom và có kết cấu chặt chẽ đặc trưng của taffeta.

Du nhập vào châu Âu qua Con đường Tơ lụa, sau đó được các nghệ nhân dệt Pháp và Ý phát triển, taffeta dần có nhiều biến thể với hiệu ứng thị giác riêng. Taffeta đổi sắc, còn gọi là shot silk, tạo nên những phản chiếu ánh sáng khác nhau khi thay đổi góc nhìn. Moiré sở hữu họa tiết gợn sóng đặc trưng, gợi liên tưởng đến vân gỗ. Bên cạnh đó là những phiên bản từng được đánh giá cao trong lịch sử như faccionato của thế kỷ XIX, fiammato với bề mặt có kết cấu gần như ba chiều, và Gros de Naples có nguồn gốc từ Naples, sử dụng sợi dệt dày hơn thông thường để tạo nên những trang phục có hình khối điêu khắc và độ bền cao.

Từ sân khấu kịch, phim trường, các phòng khách hoàng gia đến sàn diễn thời trang, taffeta luôn giữ một vị trí nổi bật trong lịch sử trang phục. Các thợ may, nhà thiết kế phục trang và nhà thiết kế thời trang đều nhận ra sức hấp dẫn đầy vương giả của chất liệu này. Điều đó được thể hiện qua những sáng tạo của Piero Tosi trong bộ phim “The Leopard”, chiếc đầm ôm màu hồng rực mang tính biểu tượng của Marilyn Monroe trong “Gentlemen Prefer Blondes”, hay gần đây hơn là chiếc đầm đỏ có phom dáng cầu kỳ của Balenciaga được Meryl Streep diện lên người trong phần tiếp theo của “The Devil Wears Prada”.

Taffeta là chất liệu mang hai đặc tính đối lập, vừa uy nghi vừa nặng nề, có thể truyền tải niềm hân hoan rực rỡ của một chiếc váy cưới, nhưng cũng đồng thời gợi lên sự cô độc trong trang phục tang lễ. Bề mặt dệt phản chiếu ánh sáng sân khấu sắc nét, giúp tạo nên những khối hình mang tính kiến trúc, tay áo phồng kiểu gigot và phần đuôi váy dài đồ sộ mà không cần đến những bộ khung hay kết cấu nâng đỡ cồng kềnh, gây bí bách.

Tuy nhiên, taffeta còn có một đặc tính khác làm nên dấu ấn riêng, đó là âm thanh. Tiếng sột soạt ánh kím đặc trưng, được gọi là craquant trong tiếng Pháp, từ lâu đã trở thành trợ thủ đắc lực của các nghệ sĩ opera. Trước khi ca sĩ xuất hiện trên sân khấu, tiếng váy taffeta chuyển động từ phía cánh gà đã có thể báo hiệu sự hiện diện của họ. Có lẽ chính những đặc tính riêng biệt này đã chinh phục các nhà thiết kế lớn trong lịch sử thời trang.

Cristóbal Balenciaga xem taffeta như khối đá cẩm thạch lý tưởng để kiến tạo những phom dáng mang tính kiến trúc. Christian Lacroix và Gianfranco Ferré thường sử dụng chất liệu này cho những thiết kế Haute Couture xa hoa, đậm tinh thần Baroque. Trong khi đó, Vivienne Westwood lại gỡ bỏ vẻ quý tộc vốn gắn liền với lụa taffeta có kết cấu cứng, tái diễn giải chất liệu qua lăng kính punk.

Taffeta trên sàn diễn thời trang

Nhìn vào những mùa trình diễn gần đây, có thể thấy sự trở lại của taffeta khó có thể chỉ là một xu hướng nhất thời. Trong các bộ sưu tập mới nhất, những nhà thiết kế như Harris Reed, Christian Cowan và Richard Quinn tiếp tục khai thác khía cạnh truyền thống và đậm chất sân khấu của chất liệu này, khi đưa lên sàn diễn những thiết kế có phom dáng đồ sộ, điểm xuyến nơ lớn và các chi tiết gợi nhắc đến phong cách hoàng gia.

Vài tháng trước, Olivier Theyskens mở màn show diễn đầu tiên của thương hiệu Boloria bằng những thiết kế taffeta mang sắc thái Gothic đầy kịch tính, gợi liên tưởng đến thế giới trong tiểu thuyết của Charlotte Brontë hoặc phim của Tim Burton. Tại London, Sean McGirr cũng tạo nên một chiếc đầm màu pastel cầu kỳ, phảng phất vẻ xa hoa cho McQueen.

Trong bộ sưu tập Xuân Hè 2027, Di Petsa tôn vinh thiên chức làm mẹ qua những thiết kế peplum bằng taffeta trắng sữa. Tại Area, chất liệu này được sử dụng để tạo nên chiếc đầm gợi hình ảnh một chiếc chăn bông có bề mặt bóng mượt. Với tinh thần nhẹ nhàng và năng động hơn, Collina Strada đã giới thiệu những chiếc áo choàng điệu đà mang phong cách Marie Antoinette, trong khi Rio lựa chọn chân váy siêu ngắn xếp nếp, phù hợp với mọi giới tính. Cùng hướng tiếp cận đó, Toga giới thiệu những mẫu đầm và quần short taffeta dành cho nam giới, được hoàn thiện bằng kỹ thuật xếp ly tinh tế.

Từng gắn liền với thảm đỏ và đám cưới, taffeta ngày càng được ứng dụng vào trang phục thường ngày. Trong bộ sưu tập mùa hè mới nhất, Tory Burch giới thiệu những chiếc đầm bằng vải taffeta cotton nhuộm loang, trang trí họa tiết hoa, lông vũ và pha lê. Tại Balenciaga, Pierpaolo Piccioli sử dụng taffeta cho cả các thiết kế couture lẫn những món đồ mang tính ứng dụng như áo khoác utiility và quần cargo. Trong khi đó, Daniel Lee tại Burberry khai thác chất liệu này để mang đến diện mạo lãng mạn và quý phái hơn cho những chiếc áo trench coat gabardine kinh điển của thương hiệu. Tiếp nối tinh thần lãng mạn, mùa hè năm sau, các thiết kế của Simone Rocha sẽ có những chiếc đầm dáng túi được điểm xuyến bằng nơ taffeta và hoa hồng, tạo khung trang trí quanh phần cổ và ngực, đôi khi ôm lấy cả khuôn mặt.

Taffeta cũng tạo dấu ấn cả về thị giác lẫn âm thanh trên các sàn diễn Milan. Trong show diễn đầu tiên tại Moschino, Loris Messina và Simone Rizzo giới thiệu những chiếc chân váy với bề mặt nhăn nhàu. Còn tại Jil Sander, Simone Bellotti đề xuất các thiết kế đầm phồng cho mua Xuân Hè 2027, với phom dáng dường như bao trùm cơ thể trong một đám mây bóng mượt, tựa giấy lỏng lẻo lơ lửng giữa không trung. Tại The Attico, những chiếc đầm ôm bằng taffeta nhăn, ánh lên sắc óng gần như ánh ngọc trai trong vùng sáng mờ. Trong khi đó, Bottega Veneta và Marco Rambaldi lựa chọn những mẫu áo blouse và chân váy xếp nếp với bề mặt lì, ít phản chiếu ánh sáng.

Taffeta có thực sự là chất liệu xa xỉ?

Phần lớn vải taffeta xuất hiện trên các sàn diễn thời trang ngày nay không còn được dệt từ lụa tơ tằm, mà chủ yếu sử dụng các loại sợi tổng hợp như nylon, acetate và polyester. Dù thành phần chất liệu không còn cao cấp như trước, taffeta vẫn gợi lên cảm giác giàu có và xa hoa nhờ vị thế được gây dựng qua lịch sử. Tuy nhiên, việc các thương hiệu xa xỉ ngày càng phổ biến polyester không đơn thuần xuất phát từ yếu tố chi phí, mà còn liên quan đến tính ứng dụng, độ bền và khả năng giữ phom của vải. Đặc biệt với taffeta, lụa tơ tằm nguyên chất có thể dần mất đi cấu trúc ban đầu sau một thời gian sử dụng.

Sau cùng, lựa chọn vẫn thuộc về người tiêu dùng. Liệu nên ưu tiên chất lượng của một chất liệu cao cấp và chấp nhận tính dễ hư tổn của nó, hay chọn một trang phục bền chắc, giữ phom hoàn hảo nhưng xét về bản chất lại không xa xỉ như vẻ ngoài?