Đây không chỉ là một cú “hat-trick” kỹ thuật mà là chiến thắng của cả một thế giới thẩm mỹ hoàn chỉnh, nơi kiến trúc, vải vóc và cơ thể hòa vào nhau, tạo nên một bản giao hưởng Gothic vừa u tối vừa mê hoặc.

Dưới bàn tay của đạo diễn người Mexico Guillermo del Toro, tiểu thuyết kinh điển của nữ nhà văn Anh Mary Shelley được tái hiện như một trải nghiệm thị giác giàu chất thơ. Đạo diễn Del Toro từ lâu đã nổi tiếng với khả năng tạo nên những thế giới vừa kỳ dị vừa mê hoặc, nơi cái đẹp đi cùng với sự rùng rợn. Trước đó, The Shape of Water đã mang về cho ông giải Phim xuất sắc nhất cùng ba tượng vàng khác tại Oscar 2018. Với Frankenstein, tổng số tượng vàng trong sự nghiệp của ông tăng lên 11, tiếp tục khẳng định vị thế của del Toro như một trong những đạo diễn có trí tưởng tượng mạnh mẽ nhất của điện ảnh đương đại.

Thế nhưng, trong Frankenstein, vẻ đẹp thị giác không tồn tại chỉ để gây ấn tượng. Từ bối cảnh, phục trang cho đến lớp hóa trang và từng sợi tóc, mọi yếu tố đều góp phần kể câu chuyện về cơ thể, sự sống và nỗi ám ảnh của con người khi cố gắng tạo ra sinh mệnh.

Khi kiến trúc Gothic trở thành một ‘cơ thể sống’

Chiến thắng ở hạng mục Thiết kế sản xuất xuất sắc nhất mang về tượng vàng đầu tiên cho nhà thiết kế sản xuất người Canada Tamara Deverell và nhà thiết kế bối cảnh Shane Vieau. Đây cũng là lần thứ ba một bộ phim của đạo diễn del Toro chiến thắng hạng mục này, sau Pan's Labyrinth và The Shape of Water.

Trong Frankenstein, không gian không chỉ là bối cảnh, nó là một “nhân vật sống”. Phòng thí nghiệm trên đỉnh núi của Victor Frankenstein hiện lên như một “nhà thờ” của khoa học với trần vòm cao vút, hành lang tối sâu hun hút, dây điện và máy móc kim loại đan xen trong ánh sáng lạnh.

Những bồn thủy tinh chứa dung dịch, các thiết bị cơ khí cồng kềnh và những cỗ máy phát điện khổng lồ khiến cả căn phòng dường như thở dốc, rung chuyển và chuyển mình. Không gian ấy vừa mang vẻ uy nghi của kiến trúc Gothic, vừa mang sự lạnh lẽo của khoa học công nghiệp thế kỷ 19.

Trong không gian ấy, quá trình tạo ra sinh vật không diễn ra như một thí nghiệm khoa học lạnh lùng. Del Toro dàn dựng nó gần giống một màn trình diễn mang tính vũ đạo. Victor Frankenstein di chuyển quanh bàn mổ như một nhạc trưởng, nâng từng cánh tay, đặt từng mảnh xương, nối lại từng phần cơ thể. Đó không chỉ là một thí nghiệm, mà giống một điệu waltz ám ảnh giữa sáng tạo và điên loạn.

Thành phố xung quanh cũng mang cấu trúc tương tự: những tòa nhà cao lớn với cửa sổ hẹp, những con phố dài hun hút khiến con người trở nên nhỏ bé trước kiến trúc đồ sộ. Ánh sáng thường xuyên trượt theo những đường chéo trên bề mặt kim loại, gương và kính, tạo ra một thẩm mỹ mà nhiều nhà phê bình gọi là “biomechanical Gothic” - nơi khoa học, cơ thể con người và kiến trúc hòa vào cùng một ngôn ngữ hình ảnh.

Phục trang: nơi Gothic gặp haute couture

Nếu thiết kế sản xuất tạo nên khung xương của thế giới Frankenstein, thì phục trang chính là lớp “da” phủ lên “cơ thể” ấy.

Nhà thiết kế người New Zealand Kate Hawley, một cộng sự lâu năm của đạo diễn del Toro, đã giành tượng vàng hạng mục Thiết kế phục trang ngay trong lần đầu tiên được đề cử. Trước đó, bà từng hợp tác với đạo diễn này trong Pacific Rim và Crimson Peak, những tác phẩm cũng nổi tiếng với phong cách thẩm mỹ Gothic.

Phong cách phục trang của bộ phim có thể được gọi là “gothic couture” với những thiết kế mang dáng dấp của thế kỷ 19 nhưng được xử lý bằng chất liệu và cấu trúc mang tính siêu thực. Ở nhiều thiết kế, bà Hawley xử lý trang phục gần giống như một cấu trúc kiến trúc. Những chiếc váy phồng nhiều tầng tạo thành hình khối giống mái vòm nhà thờ kiểu Gothic, trong khi phần corset siết chặt làm nổi bật đường thẳng dọc của cơ thể. Các lớp vải xếp chồng lên nhau khiến trang phục trông như một phiên bản thu nhỏ của những nhà thờ cổ, nơi cơ thể con người trở thành trung tâm của một cấu trúc thẩm mỹ phức tạp.

Bảng màu của bộ phim được xây dựng như một bảng pha màu hội họa. Bên cạnh các tông xanh sapphire, xanh lá và trắng, đỏ scarlet xuất hiện như một dấu ấn thị giác mạnh mẽ. Màu đỏ ấy lặp lại trong nhiều bộ trang phục, gợi liên tưởng đến máu, sự sống và khát vọng tạo ra sinh mệnh - chủ đề trung tâm của câu chuyện.

Không chỉ màu sắc, bề mặt vải cũng góp phần tạo nên không khí Gothic của bộ phim. Những chất liệu như nhung, lụa dày và taffeta được lựa chọn để bắt ánh sáng theo những cách khác nhau, khiến trang phục luôn có chiều sâu thị giác dưới ánh nến hoặc ánh sáng lạnh của phòng thí nghiệm.

Nhìn rộng hơn, phục trang trong Frankenstein cũng hoạt động như một bản đồ quyền lực xã hội. Anh em nhà Frankenstein thường xuất hiện trong những bộ đồ tối giản, sắc nét và mang tinh thần khoa học, trong khi tầng lớp quý tộc khoác lên mình những trang phục nặng nề, nhiều lớp và giàu chi tiết, như một lớp “áo giáp” thị giác của quyền lực.

Những thiết kế này cũng ảnh hưởng trực tiếp đến cách các nhân vật di chuyển trong khung hình. Váy nhiều lớp khiến bước đi trở nên chậm rãi và trang trọng, trong khi những chiếc áo khoác dài tạo ra chuyển động mềm mại khi nhân vật quay người. Nhờ vậy, mỗi bước chân trong phim đều mang một nhịp điệu riêng, góp phần tạo nên bầu không khí Gothic trầm mặc.

Hóa trang: khi cơ thể trở thành một tác phẩm nghệ thuật

Tượng vàng Hóa trang và Làm tóc được trao cho bộ ba nghệ sĩ Mike Hill, Jordan Samuel và Cliona Furey. Đây cũng là lần đầu tiên cả ba được đề cử Oscar.

Trong tay họ, “cơ thể” của The Creature (hay quái vật Frankenstein) không chỉ là một nhân vật điện ảnh mà trở thành một tác phẩm nghệ thuật ghép nối. Lớp da với những đường khâu, bề mặt không đồng nhất và các mảng cơ thể được ghép lại từ nhiều phần khác nhau tạo nên cảm giác vừa quen thuộc vừa xa lạ. Đó chính là cảm giác mà triết học gọi là “uncanny” - một thứ gì đó trông giống con người, nhưng lại không hoàn toàn là con người.

Đáng chú ý, nhóm nghệ sĩ hóa trang lựa chọn practical makeup (trang điểm ứng dụng) thay vì phụ thuộc vào công nghệ mô phỏng hình ảnh bằng máy tính (CGI). Những lớp prosthetics vật lý mang lại cho cơ thể quái vật trọng lượng, kết cấu và chiều sâu, khiến khán giả gần như có thể cảm nhận được bề mặt da thô ráp dưới ánh sáng lạnh của phòng thí nghiệm.

Sự lựa chọn này cũng phản ánh triết lý làm phim quen thuộc của del Toro. Thay vì dựa hoàn toàn vào kỹ xảo kỹ thuật số, đạo diễn người Mexico luôn ưu tiên những hiệu ứng vật lý được chế tác thủ công. Từ các đạo cụ giải phẫu trong phòng thí nghiệm đến lớp da của sinh vật, phần lớn đều được tạo ra ngay trên trường quay. Chính sự thủ công ấy khiến thế giới của Frankenstein mang cảm giác có trọng lượng và lịch sử, như thể mọi vật thể trong khung hình đều đã tồn tại từ rất lâu trước khi câu chuyện bắt đầu.

Mái tóc: chi tiết nhỏ tạo nên linh hồn Gothic

Trong thời trang điện ảnh, tạo mẫu tóc thường bị xem nhẹ. Nhưng trong Frankenstein, mái tóc lại là một phần quan trọng của ngôn ngữ thẩm mỹ. Tóc của quái vật Frankenstein được thiết kế thô ráp, không đồng đều, phản ánh cơ thể được ghép từ nhiều phần khác nhau. Ngược lại, các nhân vật quý tộc sở hữu những kiểu tóc được tạo hình cầu kỳ, với các lọn tóc uốn và cấu trúc phức tạp. Khi kết hợp với phục trang và ánh sáng, những kiểu tóc này tạo nên silhouette Gothic đặc trưng, khiến mỗi nhân vật trông như bước ra từ một bức tranh u tối của thế kỷ 19.

Vì sao Frankenstein chiến thắng?

Có ba yếu tố chính giúp bộ phim giành ưu thế tại Oscar. Trước hết, Frankenstein sở hữu một thế giới hình ảnh hoàn chỉnh, nơi thiết kế sản xuất, thiết kế phục trang và hóa trang hoạt động như những bộ phận của cùng một cơ thể thẩm mỹ.

Thứ hai, mức độ chi tiết trong thiết kế cực kỳ cao. Đây là điều đã được các hiệp hội nghề nghiệp công nhận trước khi Oscar lần thứ 98 diễn ra.

Cuối cùng, chiến thắng này phản ánh sự thay đổi trong gu thẩm mỹ của Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh Mỹ (AMPAS). Phim kinh dị hiếm khi chiến thắng nhiều hạng mục thiết kế nhưng Frankenstein cho thấy thể loại Gothic và horror đang ngày càng được nhìn nhận nghiêm túc hơn trong nghệ thuật điện ảnh.

Sự trở lại của điện ảnh Gothic

Thành công của Frankenstein chứng minh rằng thiết kế hình ảnh có thể kể chuyện mạnh mẽ ngang với kịch bản. Bộ phim không chỉ là một tác phẩm kinh dị, mà còn là một suy tưởng về cơ thể, cái đẹp và nỗi ám ảnh sáng tạo sự sống của con người.

Và tại Oscar 2026, chiến thắng ấy cũng gửi đi một thông điệp rõ ràng rằng trong thời đại của kỹ xảo kỹ thuật số và các vũ trụ siêu anh hùng, một thế giới Gothic được xây dựng bằng vải vóc, ánh sáng và bàn tay thủ công vẫn có thể mê hoặc cả khán giả lẫn Viện Hàn lâm.