Nếu nói về “trend”, nhạc sĩ Quốc Trung đã “trending” từ hai thập kỷ trước với chất world music trong Đường Xa Vạn Dặm (2004). Và nếu nói việc khai thác chất liệu bản địa trong thực hành sáng tạo mới, dự án Cánh Đồng Di Sản do Thanh Việt Production và Cryptic phối hợp thực hiện, với Quốc Trung ra mắt trong khuôn khổ Lễ hội âm nhạc Quốc tế Gió Mùa 2023 đã hoàn toàn thuyết phục công chúng.

Mới đây, hành trình Đường Xa Vạn Dặm của nhạc sĩ Quốc Trung đã tìm về Cánh Đồng Di Sản, mở ra một hoà nhạc nghệ thuật độc đáo mang tên Lối, nơi âm nhạc truyền thống kết hợp với nhạc điện tử, nơi những giá trị di sản “hít thở” trong bầu không khí đương đại hôm nay.

Nhạc Việt tuyệt đẹp, một “lối” kể và nghe khác

Suy cho cùng Quốc Trung chưa bao giờ nhận mình là nhạc sĩ thể nghiệm, cách tân nhưng âm nhạc của anh luôn mới mẻ và đầy thịnh hành. Vị nhạc sĩ vừa bước sang tuổi 60 tiếp tục phát triển thứ âm nhạc truyền thống và bản địa, để nó đâm cành trổ nhánh, rồi ra hoa kết trái sum suê trong một hoà nhạc độc đáo.

Concert Lối được chia làm hai phần riêng biệt, với chương đầu tiên tiếp tục phát triển từ dự án Đường Xa Vạn Dặm; chương tiếp theo trình diễn những bản nhạc trong dự án Cánh Đồng Di Sản. Hai dự án, hai ngôn ngữ âm nhạc và cách kể chuyện khác nhau, nhưng đều chung một cội nguồn nhạc Việt đầy màu mỡ trong hơi thở hiện đại.

Các bản nhạc trong Đường Xa Vạn Dặm dù đã ra mắt hơn hai thập kỷ, vẫn vang lên một cách thuyết phục, thậm chí độc đáo hiếm có giữa một thị trường nhạc pop sôi động đang ưa chuộng Folktronica (dân gian điện tử) hay Folktriotism (mang đậm cảm thức yêu dân tộc, nguồn cội).

Từ bài chèo cổ Đào Liễu đến Vọng Nguyệt (phát triển từ bài chèo cổ Văn Canh) rồi Đường Xa Vạn Dặm (phát triển từ bài chèo cổ Du Xuân), khán giả như bước vào một không gian thưởng thức âm nhạc truyền thống mới.

Sân đình nay thay bằng sân khấu nhà hát, trống chèo, đàn nhị kết hợp cùng bàn mix điện tử, ấy vậy mà cái tình cái tứ, tính cổ điển của âm nhạc truyền thống vẫn đầy hấp lực với khán giả.

Nhạc sĩ Quốc Trung đứng giữa sân khấu, bên bàn mix, thả những nốt nhạc khiến người khán giả đi từ bất ngờ này đến bất ngờ khác. Hết chèo đến xẩm, khán giả lại triền miên bước vào một cõi âm nhạc với Lưu Lạc (từ tích Trương Viên).

Dân ca Bắc Bộ và quan họ Bắc Ninh cũng được Quốc Trung đưa vào concert Lối một cách khác biệt. Từ giọng hát khàn của Marzuz với Bèo Dạt Mây Trôi cho đến Trèo Non Lội Suối, Thả Lái Buông Chèo… một miền âm nhạc quan họ giữa những thanh âm điện tử tạo nên một vẻ độc đáo hiếm có.

Nếu chương đầu tiên khiến khán giả cảm thấy một thế giới ngồn ngộn của chuyện kể, tâm tình, của những sáng tạo tiền nhân trong tư duy và thẩm mỹ của nghệ sĩ ngày nay thì chương hai lại đưa khán giả đến một “cõi âm nhạc” mới với câu chuyện mới.

Từ ký ức và âm thanh, Cánh Đồng Di Sản như một cầu nối giữa âm nhạc và văn hoá Tây Bắc trong đời sống đô thị hoá ngày nay. Mang tính chất ambient, tức là tập trung vào âm sắc hơn là giai điệu, cảm xúc hơn cấu trúc, nhạc sĩ Quốc Trung mang đến một bầu không khí âm nhạc độc đáo khác. Ở đó những đám Mây, Sương Chiều, Mặt Trời Sau Mưa, Theo Gió Bay… không chỉ hoạ nên một bức tranh thiên nhiên, mà còn kể câu chuyện với những tâm trạng khác nhau.

Nhạc sĩ Quốc Trung không vay mượn mà thiết lập âm thanh và âm nhạc Tây Bắc trong một cách trình diễn mới, mở rộng đường biên của tiếp biến văn hoá, trong cả thực hành sáng tạo lẫn đòi hỏi cách thưởng thức mới của khán giả.

Lối của Quốc Trung như thôi miên về những miền âm nhạc Việt Nam, với tất cả vẻ đẹp và muôn vàn cảm xúc, tâm trạng của người Việt xưa nay.

Một câu chèo cổ, một điệu dân ca, một lời quan họ, một bài xẩm; tiếng sáo, tiếng trống, tiếng đàn môi... vang giữa những thanh âm điện tử khi chói loá rực rỡ, khi đầy tình ambient với âm sắc độc đáo khiến khán giả vỗ tay không ngớt sau mỗi màn biểu diễn.

Bộ sưu tập những "báu vật" của nhạc Việt

Nhạc sĩ Quốc Trung luôn mới. Điều đó đúng nhưng không thực sự cần thiết. Điều khiến khán giả cảm thấy thuyết phục ở nghệ sĩ này, dù là ở vai trò sáng tác, sản xuất hay trình diễn, anh vẫn cho thấy một phong cách và lối tư duy khác biệt. Anh cho thấy âm nhạc Việt Nam cần được lắng nghe và cảm nhận không nhất thiết là theo xu hướng; rằng kho tàng nhạc Việt đồ sộ và lớn lao hơn, cũng như còn nhiều điều để khám phá so với những gì mà ta vẫn biết.

Concert Lối chính là một "nẻo về" của cõi âm nhạc đó. Mà như lời nhạc sĩ Quốc Trung chia sẻ, "Âm nhạc của tôi và câu chuyện của bạn. Không đóng khung trong không gian mặc định hay vùng miền nào để người nghe tự tìm tới những không gian của riêng mình".

Âm nhạc của tôi và câu chuyện của bạn. Không đóng khung trong không gian mặc định hay vùng miền nào để người nghe tự tìm tới những không gian của riêng mình.

Trên sân khấu của concert Lối, giữa những hình ảnh được thiết kế ấn tượng và ánh sáng pha màu xanh tía đầy mộng ảo, nhạc sĩ Quốc Trung đứng bên bàn mix và chơi nhạc trực tiếp cho khán giả. Bên cạnh đó, nhạc sĩ còn ca hát, chơi nhạc cụ, với một tinh thần biểu diễn nhập tâm lạ thường hiếm thấy ở người nghệ sĩ vừa bước sang tuổi 60.

Nhưng nhạc sĩ Quốc Trung không phải là nhân vật chính duy nhất của concert Lối. Nhiều nghệ sĩ là báu vật của âm nhạc truyền thống Việt Nam đã cùng “hội hè” trên sân khấu. Trong đó phải kể đến hai NSND Thanh Hoài và NSND Thuý Hường. Trong khi NSND Thanh Hoài mang đến những bản chèo cổ thì NSND Thuý Hường lại trao đi cái tình đầy chất quan họ trên nền nhạc điện tử.

Không phải sân đình, không phải trên manh chiếu trải trước sân… những nghệ sĩ vẫn mang đến những điệu chèo, bài xẩm, lời quan họ khiến công chúng thích thú.

Không phải sân đình, không phải trên manh chiếu trải trước sân… những nghệ sĩ vẫn mang đến những điệu chèo, bài xẩm, lời quan họ khiến công chúng thích thú. Khán giả được thổn thức theo những làn hơi, cách nhẹ chữ hay trong tiếng sáo, tiếng đàn môi độc đáo bậc nhất.

Bối cảnh diễn xướng rất quan trọng, nhưng Lối chứng minh rằng, âm nhạc truyền thống có thể vang lên hết sức tuyệt vời ở bất cứ không gian nào. Các nghệ sĩ, nghệ nhân âm nhạc cổ truyền trình diễn trên nền nhạc điện tử tiếp tục tạo nên dấu ấn mới. Vì thế, việc cách tân chỉ mang đến những khả năng sáng tạo và tiếp nhận mới chỉ khi những thành tố được kết hợp nhuần nhuyễn, có thẩm mỹ và đó là điều concert Lối đã làm được.

NSƯT Xuân Diệu với tiếng đàn nhị và giọng hát chèo, cùng NSƯT Hoàng Anh với tiếng sáo trúc cũng mang đến không gian concert Lối những khoảnh khắc đặc biệt. Những nghệ sĩ trẻ như ca nương Kiều Anh, marzuz, pianist Quang Đăng, nghệ sĩ trống Hùng Cường, nghệ sĩ múa Duy Thành cũng đang mang đến những màn trình diễn xuất sắc.

Tiếng Việt giàu đẹp. Âm nhạc Việt Nam giàu đẹp. Concert Lối là một trong những màn diễn xướng của sự giàu đẹp đó cho người Việt hôm nay.

Chúng ta vẫn hay nhắc đến tính hình và tình nhạc của ngôn từ, lời ca tiếng Việt. Chúng ta vẫn nói về âm nhạc Việt từ xưa đến nay với sự đa dạng và độc đáo không chỉ ở loại hình mà còn ở cách diễn xướng. Concert Lối mang đến sự đa dạng văn hoá đó nhưng trong một chiều suy tư rất riêng của nhạc sĩ Quốc Trung.

Từ Đường Xa Vạn Dặm đến nẻo về Cánh Đồng Di Sản, đó là lối đi của văn hoá trong đời sống ngày nay. Tiếng Việt giàu đẹp. Âm nhạc Việt Nam giàu đẹp. Concert Lối là một trong những màn diễn xướng của sự giàu đẹp đó cho người Việt hôm nay.