Với nhiều người lớn lên ở Ý, cuốn tự truyện “Vestivamo alla marinara” (We Always Wore Sailor Suits) của Susanna Agnelli, xuất bản năm 1975, từng là một tác phẩm quen thuộc và nằm trong danh sách sách bán chạy. Ngày nay, cuốn sách xuất hiện nhiều hơn trong các tuyển tập dành cho trường học và giáo trình đại học. Thế nhưng, ngay từ nhan đề, tác phẩm đã gợi lại một phong tục từng rất phổ biến trong giới quý tộc và tầng lớn tư sản thượng lưu, đó là cho trẻ em mặc trang phục thủy thủ.

Sailor Suit (trang phục thủy thủ) có kiểu dáng khá đặc trưng. Áo thường có màu trắng, phần cổ tạo thành hình chữ V, vai mang dáng vuông và được viền bằng những đường sọc xanh. Trong tiếng Ý, phần cổ áo này được gọi là “Solino”. Ban đầu, thiết kế được tạo ra cho cả bé trai lẫn bé gái. Theo thời gian, kiểu dáng dần được biến tấu theo hướng nữ tính hơn và trở thành “middy” dress. Tên gọi này bắt nguồn từ “midshipman”, cấp bậc sĩ quan thấp nhất trong Hải quân Anh.

Dấu ấn của trang phục thủy thủ vẫn còn hiện diện trong thời trang ngày nay. Ở trang phục nam, kiểu áo này tiếp tục xuất hiện trong đồng phục hải quân của một số quốc gia như Ý, Pháp và Anh. Với thời trang nữ, phần cổ thủy thủ cũng được giữ lại trong nhiều thiết kế hiện đại, dù thường chỉ còn là một chi tiết mang tính nhận diện.

Vậy điều gì đã khiến hình ảnh của thủy thủ bước vào tủ đồ của giới quý tộc và trở thành một dấu ấn thời trang kéo dài qua nhiều thế hệ?

Biểu tượng đại diện cho phong cách Hoàng gia

Phong cách thủy thủ là sự kết hợp thú vị giữa tính thực dụng và hình ảnh quyền lực, bắt đầu được biết đến rộng rãi từ nước Anh thời Victoria. Năm 1846, Nữ hoàng Victoria cho may một phiên bản thu nhỏ của quân phục Hải quân Hoàng gia Anh dành cho Hoàng tử xứ Wales, người sau này trở thành Vua Esward VII. Khi ấy, vị hoàng tử mới 4 tuổi và bộ trang phục được ông mặc trong những chuyến đi cùng gia đình trên du thuyền Royal George.

Lựa chọn này mang cả ý nghĩa thực tế lẫn biểu tượng. Trước đó, quần áo trẻ em thường cầu kỳ và được thiết kế dựa trên trang phục của người lớn, nên một bộ quân phục có kiểu dáng gọn gàng và thoải mái hơn là lựa chọn phù hợp cho Hoàng tử Edward. Đồng thời, vào thời kỳ Đế quốc Anh đang phát triển mạnh, Hải quân Hoàng gia là biểu tượng cho sức mạnh quân sự và vị thế của nước Anh trên trường quốc tế. Một bộ đồ thủy thủ vì thế vừa phù hợp với trẻ nhỏ, vừa gợi lên hình ảnh về sức mạnh và niềm tự hào dân tộc.

Hoàng từ Edward đặc biệt yêu thích bộ trang phục này và muốn mặc nó trong bức chân dung chính thức do họa sĩ Franz Xaver Winterhalter thực hiện. Một năm sau, bức tranh được trưng bày tại Cung điện St James’s ở London và thu hút khoảng 100.000 lượt khách.

Sức hút từ hình ảnh vị hoàng tử nhỏ nhanh chóng lan rộng. Những bản sao và tranh in về bộ trang phục xuất hiện ngày càng nhiều, biến Sailor Suit thành một xu hướng được các gia đình hoàng gia châu Âu đón nhận. Từ đó, kiểu trang phục này dần phổ biến trong giới quý tộc rồi đến tầng lớp tự sản thượng lưu khi thế kỷ XX cận kề.

Khi đó, hình ảnh Hải quân Hoàng gia gắn với sức mạnh của các đế chế thuộc địa, đồng thời gợi lên những nghề nghiệp danh giá trong quân đội và giới chính trị. Cho trẻ mặc Sailor Suit đã trở thành một cách thể hiện xuất thân và môi trường giáo dục của gia đình. Bộ trang phục gợi lên hình ảnh về một tuổi thơ được chăm sóc đầy đủ, được tiếp xúc với thế giới bên ngoài những vẫn lớn lên trong những chuẩn mực nghiêm ngặt của tầng lớp thượng lưu.

Với các gia đình giàu có, Sailor Suit còn mang theo một ý nghĩa khác. Kiểu trang phục này tạo cảm giác hiện đại và phóng khoáng hơn những bộ quần áo trẻ em cầu kỳ của thế kỹ XIX. Tuy nhiên, để một đứa trẻ có bộ đồ được may riêng vẫn là một khoản chi đáng kể. Đó là đặc quyền mà nhiều gia đình bình thường khó có thể duy trì.

Tại Ý, gia đình Agelli là một trong những ví dụ nổi tiếng cho phong cách này. Chế độ Phát xít sau đó cũng nhanh chóng sử dụng hình ảnh Sailor Suit cho trẻ em. Tại Mỹ, thợ may quân phục hải quân Peter Thomson phát triển các mẫu trang phục dành cho cả mùa hè và mùa đông, đồng thời quảng bá chúng như lựa chọn phù hợp cho trẻ em và thiếu niên.

Đến thập niên 1930, Sailor Suit đã xuất hiện dưới hình thức đồng phục tại nhiều trường học trên thế giới. Tuy nhiên, sau Thế chiến II, sức hút của kiểu trang phục này bên ngoài môi trường học đường dần suy giảm. Sailor Suit ngày càng gắn với hình ảnh trẻ nhỏ và những quan niệm thời trang của một thời đại đã qua.

Tại Ý, tên gọi “alla marinara” dần được thay bằng “marinaretto”, một cách gọi mang sắc thái nhỏ bé và nhấn mạnh hơn vào hình ảnh trẻ em. Từ một biểu tượng của Hoàng gia và giới thượng lưu, trang phục thủy thủ dần trở về với hai môi trường quen thuộc là quân đội và trường học.

Nhật Bản lại đi theo một hướng khác. Sailor fuku trở thành một kiểu đồng phục học sinh phổ biến và tiếp tục được sử dụng rộng rãi. Hình ảnh này sau đó còn trở thành nguồn cảm hứng cho trang phục của nhân vật “Sailor Moon” (Thủy thủ Mặt trăng), giúp Sailor Suit tiếp tục hiện diện trong văn hóa đại chúng.

Điện ảnh cũng góp phần giữ lại những liên tưởng về tầng lớp quý tộc từng gắn với trang phục thủy thủ. Một ví dụ nổi bật là “Death in Venice” của Luchino Visconti, trong đó Björn Andrésen xuất hiện với Sailor Suit như một dấu hiệu về địa vị xã hội, đồng thời gợi lên hình ảnh tuổi thơ trong trẻo và khó chạm tới.

Khi thời trang “khoác” lên mình tinh thần thủy thủ

Cổ áo thủy thủ đã nhiều lần được thời trang “mượn” lại và mỗi lần xuất hiện, kiểu dáng này lại được các nhà thiết kế biến tấu theo một cách khác. Những thương hiệu thường xuyên khai thác cảm hứng hàng hải như Armani, CHANEL hay Ralph Lauren đã đưa chi tiết này vào nhiều bộ sưu tập.

Trong thập niên 1980, Công nương Lady Diana cũng góp phần đưa cổ áo thủy thủ đến gần công chúng hơn khi thường xuyên xuất hiện với nhiều phiên bản khác nhau, từ kiểu cổ nguyên bản có phần yếm phía trước và họa tiết ngôi sao đến những thiết kế váy sử dụng đường viền cổ tương tự rồi buộc lại ở phía trước.

Đọc thêm: Chiếc váy đáp trả Hoàng gia Anh của Công nương Diana

Trong khoảng một thập kỷ qua, cổ áo thủy thủ tiếp tục xuất hiện trên các sàn diễn thời trang. Dior và Miu Miu là hai cái tên đáng chú ý khi đưa cảm hứng này vào các thiết kế được bán trên thị trường.

Một trong những khoảnh khắc đáng nhớ khác là thiết kế kết màn bộ sưu tập Xuân Hè 2020 của Maison Margiela. Leon Dame bước xuống sàn diễn với một chiếc khăn quàng đặt trên áo khoác đen, tạo nên diện mạo đặc biệt và góp phần đưa anh trở thành một trong những người mẫu được nhắc đến nhiều sau show diễn.

Nhìn lại những lần trang phục và cổ áo thủy thủ quay trở lại, thời trang thường khai thác kiểu dáng này theo hai hướng khác nhau.

Một hướng tập trung vào vẻ đẹp vintage, tái hiện hình ảnh thủy thủ với những gam màu và chi tiết quen thuộc. Cảm hứng này gợi nhớ đến những bức tranh của Norman Rockwell, hình ảnh Christina Aguilera trong “Candyman” hay phong cách nước Mỹ thập niên 1950 được khắc họa trong “Happy Days”.

Hướng còn lại mang tính trừu tượng hơn. Các nhà thiết kế không nhất thiết tạo ra một bộ đồ thủy thủ hoàn chỉnh mà chọn lọc những chi tiết đặc trưng như cổ áo, khăn quàng hay đường viền để gợi lên tinh thần hàng hải và hình ảnh của tầng lớp quý tộc, tư sản thượng lưu trong quá khứ.