Sau 10 tuần phát hành, bộ phim Michael kể về cuộc đời ông hoàng nhạc pop Michael Jackson của hãng Lionsgate đã làm nên lịch sử, trở thành phim tiểu sử có doanh thu lớn nhất mọi thời đại với con số 977,4 triệu USD. Bộ phim đã chính thức vượt qua các siêu phẩm cùng thể loại như Oppenheimer của Christopher Nolan (975,8 triệu USD) và Bohemian R’hapsody của Bryan Singer (911 triệu USD) trước đó.

Kỷ lục trong nhạt nhoà

Ra mắt vào cuối tháng 4/2026, Michael là lời kể giản lược về Michael Jackson từ khi còn là thành viên The Jackson 5 vào thập niên 1960 cho đến khi thực hiện Bad World Tour vào cuối thập niên 1980. Phim mang đến bức chân dung có phần nhẹ nhàng về hành trình khởi đầu rồi bước lên đỉnh cao danh vọng của ông hoàng nhạc pop.

Michael chủ yếu đề cập đến mối quan hệ “đối đầu” giữa Michael Jackson (Jaafar Jackson) với cha mình, ông Joseph Jackson (Colman Domingo). Phim cũng nhấn mạnh những quan điểm và lựa chọn cá nhân, những quyết định táo bạo không chỉ đưa tên tuổi của Michael Jackson vang danh, mà còn thay đổi nền công nghiệp âm nhạc đại chúng mãi mãi.

Với Michael, người hâm mộ không chỉ được xem lại chuyện đời của Jackson mà còn được đắm chìm trong âm nhạc của huyền thoại nhạc pop. Từ những ca khúc bất hủ thời The Jackson 5 cho đến những bản ghi âm trứ danh từ hai album Off the Wall và Thriller. Có thể nói, âm nhạc là một điểm sáng của Michael, khiến người xem hoài niệm về những bài hit, MV và những màn trình diễn đỉnh cao.

Màn hoá thân của Jaafar Jackson trong vai Michael Jackson cũng truyền tải được phần nào hình tượng huyền thoại nhạc pop đầy đam mê, tiên phong trong âm nhạc. Bên cạnh đó, màn trình diễn của Colman Domingo trong vai Joseph Jackson cũng để lại khá nhiều ấn tượng, thể hiện hoàn hảo tính cách gia trưởng và độc đoán của nhân vật này.

Michael còn có sự xuất hiện của những người quan trọng trong cuộc đời và sự nghiệp của chủ nhân bản hit Beat It như vệ sĩ Bill Bray (Keilyn Durrel), luật sư John Branca (Miles Teller), mẹ của Michael - bà Katherine Scruse-Jackson (Nia Long). Tuy vậy, Janet Jackson hoàn toàn vắng bóng trong phim, khiến khán giả cảm giác thấy tiếc nuối. Những cảnh phim về Diana Ross (Kat Graham) cũng bị cắt ra khỏi bộ phim một cách khó hiểu.

Thành công phòng vé vang dội, nhưng trên thực tế, Michael là một bộ phim có phần nhàm chán, nông cạn cũng như né tránh những yếu tố tạo nên sự nổi tiếng và tai tiếng về nam ca sĩ. Phim cũng không đề cập đến các cáo buộc lạm dụng tình dục trẻ em, hay đi sâu vào những yếu tố gây tranh cãi khác - vốn là một phần tạo nên hình tượng ngôi sao của Michael Jackson.

Michael giống như thế giới mộng mơ về Jackson hơn là những gì đã diễn ra thực tế mà người hâm mộ vẫn nửa tin, nửa ngờ suốt nhiều thập niên vừa qua. Bộ phim có thể thoả mãn khán giả đại chúng, đặc biệt là công chúng trẻ chưa biết nhiều về cuộc đời và biểu tượng Michael Jackson. Nhưng với “fan cứng” của Jackson hay người hâm mộ điện ảnh, phim lại chưa thực sự làm thoả mãn họ.

Trước và sau “Michael”

Thời gian qua, phim tiểu sử, đặc biệt là dòng phim về người nổi tiếng rất được Hollywood ưa chuộng. Các biểu tượng của ngành giải trí lần lượt bước lên màn ảnh rộng, từ Elvis Presley đến Marilyn Monroe, từ Bob Dylan đến Freddie Mercury, từ Bruce Springsteen đến Elton John... Tất nhiên, những bộ phim tiểu sử về những nhân vật lịch sử khác như cựu tổng thống Mỹ Ronald Reagan, nhà bác học Oppenheimer hay nữ nhà văn Emily Brontë… cũng chen chân bước lên màn bạc.

Ngày nay, ngành công nghiệp điện ảnh Mỹ đang phát cuồng với phim tiểu sử. Dẫu vậy, điều này vẫn chưa thấm tháp vào đâu so với thập niên 1930, với hàng loạt phim tiểu sử ra đời như Disraeli, Cleopatra, Queen Christina, Voltaire, The Scarlet Empress, The Great Ziegfeld, Abraham Lincoln, The Private Life of Henry VIII, The Rise of Catherine the Great… ra mắt và được khán giả yêu thích. Hay trong thập niên 1960, Hollywood cũng sản xuất dồi dào các phim tiểu sử như Lawrence of Arabia, Cleopatra, A Man for All Seasons, The Lion in Winter…

Điều thú vị ở đây là, phim tiểu sử của Hollywood vào thập niên 30 mang dáng dấp của tính hư cấu cao độ so với sự thật lịch sử. Nói cách khác, phim tiểu sử chỉ là “chiếc áo” khoác lên những tác phẩm điện ảnh dồi dào trí tưởng tượng. Vào thập niên 1940, phim tiểu sử về đề tài thể thao rất được ưa chuộng. Còn vào thập niên 1960, dòng phim tiểu sự lại mang màu sắc sử thi hùng vĩ và được cải biên sự thật một cách khá mạnh tay.

Thành công phòng vé của Elvis, Bohemian Rhapsody và Michael càng hứa hẹn sự bùng nổ của dòng phim tiểu sử về người nổi tiếng trong thời gian tới tại Hollywood. Có thể nói, phim điện ảnh về các ngôi sao trở nên được ưa chuộng hơn bao giờ hết và chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

Cụ thể, sắp tới đây, khán giả sẽ không chỉ được xem một mà đến bốn bộ phim tiểu sử về “tứ quái” The Beatles. Bên cạnh đó, một loạt ngôi sao điện ảnh cũng tham gia vào các bộ phim tiểu sử về ca sĩ, nhà văn hay vũ công…

Tài tử Colman Domingo sẽ hoá thân trong phim tiểu sử về Nat King Cole. Dự án điện ảnh về danh ca Amy Winehouse với màn diễn xuất của Marisa Abela đầy hứa hẹn. Billy Porter sẽ vào vai nhà văn đồng tính và biểu tượng văn hoá của người da màu James Baldwin… “Người nhện” Tom Holland sẽ hoá thân thành vũ công Fred Astaire trong phim tiểu sử mới; hay Daisy Edgar-Jones sẽ hoá thân thành Carole King trên màn ảnh rộng.

“Dịch bệnh” phim tiểu sử

Phim tiểu sử luôn là một thể loại quan trọng, một phần không thể thiếu của Hollywood, với mức độ phổ biến có lúc thăng lúc trầm. Giới phê bình cho rằng, phim tiểu sử từng là “bệnh đặc hữu” nay đã lan ra thành “dịch bệnh” tại Hollywood.

Dẫu vậy, khi nhìn vào ác tác phẩm phim tiểu sử ra mắt gần đây, khán giả dần thấy chúng na ná một cách lạ thường. Những bộ phim này thường có chung lối kể chuyện và mô-típ dễ đoán, không quá nhiều những dấu ấn nghệ thuật trong cả ngôn ngữ điện ảnh lẫn xây dựng cốt truyện.

Dòng phim tiểu sử phát huy tác dụng trong tình hình điện ảnh hiện nay. Bằng cách xây dựng câu chuyện xoay quanh một nhân vật nổi tiếng, các hãng phim có thể gia tăng đáng kể sức hút thương mại cho những bộ phim có kinh phí trung bình - vốn thường gặp khó khăn khi ra rạp.

Từ góc độ ngành, dòng phim tiểu sử phù hợp với xu hướng sản xuất phim hiện nay. Trước hết, thị trường phim vẫn tiếp tục xu hướng tập trung vào những tác phẩm bom tấn siêu anh hùng, các thương hiệu nhượng quyền với kinh phí cao. Các tác phẩm có kinh phí vừa và nhỏ ngày càng ít được quan tâm đầu tư. Không chỉ cạnh tranh về tính thương mại, phim điện ảnh kinh phí vừa và thấp còn phải cạnh tranh với truyền hình, phim phát sóng trực tuyến hay xu hướng phim ngắn màn hình dọc (short drama) kinh phí thấp.

Trong khi đó, ngành điện ảnh chứng kiến sự suy giảm của dòng phim có kinh phí trung bình và thấp, những tác phẩm thường có chi phí sản xuất dao động từ 5 triệu đến 80 triệu USD. Đây là mức kinh phí đủ để tạo ra một tác phẩm chỉn chu, chất lượng với sự góp mặt của các ngôi sao lớn mà không cần quá phô trương hay tốn kém - nằm ở khoảng giữa phim nghệ thuật kinh phí thấp và phim bom tấn kinh phí khổng lồ. Dòng phim tiểu sử vừa vặn “lấp vào chỗ trống” này mà vẫn có khả năng “hái” ra tiền.

Bên cạnh đó, dòng phim tiểu sử nếu không nhắm vào doanh thu thương mại sẽ được hướng đến các giải thưởng. Thuật ngữ “Oscar bait” (phim được sản xuất vì mục đích tranh giải Oscar) cũng gắn liền với dòng phim tiểu sử. Thuật ngữ với hàm ý mỉa mai này trên thực tế lại chẳng làm phật lòng các nhà làm phim hay diễn viên cần những tác phẩm được đánh giá tốt hay vai diễn “để đời”.

Có thể nói, tình thế lưỡng nan của Hollywood với dòng phim tiểu sử nằm ở chỗ, nó vừa cần thiết lại vừa thừa thãi. Một mặt nó đáp ứng được yêu cầu của thị trường và lễ trao giải, mặt khác lại được sản xuất ồ ạt với nhiều tác phẩm thường thường bậc trung đến mức nhàm chán.

Các nhà làm phim tiểu sử dường như không còn muốn gây bất ngờ hay mang lại những cách tiếp cận cũng như thẩm mỹ mới mẻ cho khán giả. Thay vào đó, họ chỉ muốn chiều chuộng cảm xúc của người xem, hoặc “chiều lòng” những người nắm trong tay tấm vé bình bầu giải thưởng. Họ làm ra những tác phẩm an phận với những mô-típ sáo mòn, quen thuộc như thể đang xỏ chân vào một đôi dép cũ kỹ đầy êm ái.

Dẫu vậy, những bộ phim tiểu sử thực sự xuất sắc luôn tìm được cách làm mới thể loại này, ngay cả khi chúng tận dụng triệt để những nét đặc sắc vốn có của chính nó. Công chúng vẫn yêu thích những tác phẩm phim tiểu sử xuất sắc như Selma, Lincoln, The Social Network, The Wolf of Wall Street… Và mới đây, Oppenheimer của Christopher Nolan cũng chứng minh về một phong cách phim tiểu sử mới đầy cuốn hút. Nhưng các tác phẩm xuất sắc vẫn quá ít còn những tác phẩm làng nhàng và tầm trung thì vẫn cứ ồ ạt ra rạp, buồn thay.