Một vòng đời trọn vẹn, giả sử chúng ta may mắn đi đến tận cùng, có lẽ cũng chỉ vỏn vẹn bảy lần mười năm. Ở tuổi đôi mươi, quỹ thời gian đó dường như vô tận, nhưng thực chất những tháng ngày đôi chân còn đủ dẻo dai, nhịp tim còn đủ cuồng nhiệt để băng qua mọi cung đường lại vô cùng hữu hạn. Chúng ta thường có xu hướng trì hoãn, đợi đến khi tài khoản đủ đầy, đợi một người đồng hành hoàn hảo, đợi một thời điểm “thích hợp” để bắt đầu xách balo lên.

Itsmevinh bắt đầu một chuyến đi như thế. Bằng góc nhìn của một người trẻ lấy sự tối giản và kỷ luật làm kim chỉ nam, anh đi qua những điều khắc nghiệt của thiên nhiên, từ núi tuyết Na Uy đến những lòng hồ lạnh giá. Qua ống kính và những trang viết sau những chuyến đi, Vinh không chỉ ghi lại cảnh sắc địa cầu mà còn nhặt nhạnh từng mảnh ghép đời thường để tìm thấy ánh sáng lấp lánh ngay trong nhịp sống lặp lại hằng ngày.

Chuyến đi một mình, hóa ra, không mang sứ mệnh vĩ đại như việc “tìm lại bản ngã” mà mạng xã hội vẫn thường ca tụng. Đó thực chất là một quá trình bóc tách. Bóc tách những kỳ vọng của xã hội, gỡ bỏ những danh xưng ta tự khoác lên mình, để rồi khi đứng giữa sự bình yên của thiên nhiên, ta mới nghe được tiếng nói chân thật nhất bên trong. Và quan trọng hơn cả, đi thật xa đôi khi chỉ để ta học được cách trân trọng khoảnh khắc trở về.

Nhiều người bắt đầu chuyến độc hành đầu tiên sau một biến cố lớn. Còn với Vinh, khoảnh khắc nào đã đẩy bạn lên đường?

Mình nghĩ chuyến solo đầu tiên không bắt đầu từ một biến cố quá lớn mà từ một cảm giác rất khó gọi tên: mình bắt đầu chán cuộc sống mà mình đang sống. Nó giống như một cỗ máy ngày nào cũng chạy đúng một lập trình, trơn tru nhưng nhạt nhẽo.

Lúc đó, một người bạn mình quen qua Couchsurfing đã vô tình “gieo” ý tưởng du lịch một mình vào đầu mình. Nền tảng này mở ra cho mình một khái niệm rất mới về chuyện đi bụi, nơi bạn có thể xin ở nhờ, tìm người địa phương để dạo phố, uống cà phê mà gần như không đặt nặng chuyện tiền bạc. Bạn ấy kể cho mình nghe về những chuyến đi với ngân sách nhỏ, cách tự lên kế hoạch, ăn uống đơn giản. Khoảnh khắc đó, mình vỡ lẽ, hóa ra bước ra khỏi biên giới không hề ngoài tầm với như mình hằng tưởng. Trước đó, mình luôn bị đóng đinh bởi suy nghĩ phổ biến rằng muốn đi xa thì phải có tiền, phải có bạn đồng hành. Những khi nhìn lại, tấm vé ngày hôm đó là chìa khóa mở khóa bản thân, đưa mình ra khỏi phiên bản cuộc sống mà mình từng mặc định là bản thân phải sống.

Chúng ta xách balo rời đi không hẳn vì chán ghét thực tại mà vì cần độ lùi đủ xa để ngắm nhìn lại tổ ấm. Đi để thấy Trái đất vĩ đại ra sao và quay về để thấy buổi sớm mai gõ máy tính ở nhà cũng lấp lánh nhường nào.

Bước ra thế giới một mình, thứ đầu tiên phải đối diện là sự cô đơn. Bạn làm quen với khoảng trống tĩnh lặng ấy thế nào?

Cô đơn là phần gần như tất yếu của những chuyến đi, những năm đầu tiên, mình thực sự rất sợ cảm giác đó. Mình luôn cố gắng bấu víu vào một sự kết nối nào đó ở nơi mình đến, một người bạn qua mạng, một người quen cũ, hoặc một người bản địa. Về mặt hình thức, mình đi một mình, nhưng bên trong vẫn không ngừng khao khát có ai đó ở cạnh.

Nhưng khi đi đủ lâu, nhất là khi đi qua những giai đoạn chông chênh, góc nhìn của mình về sự cô đơn thay đổi hoàn toàn. Có những ngày mình lạc sâu vào thiên nhiên, đứng giữa một vùng núi rộng lớn không bóng người. Xung quanh chỉ có tiếng gió, tiếng bước chân trượt trên sỏi đá và tiếng thở của chính mình. Kỳ lạ thay, chính trong cái im lặng tuyệt đối ấy, tiếng lòng mình lại vang lên rõ rệt nhất. Giữa núi đồi, không còn gì để phân tâm, những cảm xúc bị vùi lấp tự nhiên trồi lên. Mình nhận ra mình yếu đuối hơn mình tưởng, nhận ra những nỗi buồn mình đang âm thầm mang vác, và cả những uẩn khúc tưởng chừng đã buông bỏ từ lâu. Thay vì tìm người lấp đầy khoảng trống, mình học cách ngồi lại với nó.

Thiên nhiên mang vẻ đẹp choáng ngợp nhưng cũng vô cùng khắc nghiệt. Đã bao giờ sự xê dịch đẩy bạn đến ranh giới nguy hiểm?

Mình từng kẹt trên núi tuyết Na Uy, cũng từng ngã ở hồ Eshenkul. Những khoảnh khắc cận kề sự nguy hiểm ấy dạy cho mình một bài học là bản năng tự vệ vô cùng cần thiết, nhưng sự chuẩn bị và tính kỷ luật mới là thứ giữ bạn sống sót.

Khi đi một mình, việc đầu tiên luôn là ép bản thân bình tĩnh, đánh giá cục diện và giải quyết từng gút mắc. Mình đầu tư cực kỳ nghiêm túc cho khâu chuẩn bị: từ thể lực, trang phục, đến việc đọc hiểu địa hình, dự báo thời tiết. Mình lệ thuộc một cách có ý thức vào thiết bị sinh tồn. Những thứ này có thể nằm im lìm suốt chuyến đi, nhưng ở giữa nơi hoang cùng cốc thẳm, chúng là sợi dây duy nhất níu bạn lại với sự sống Ranh giới giữa khao khát khám phá và sự thiêu thân mù quáng đôi khi chỉ cách nhau một quyết định nhỏ. Mưa bão kéo đến? Quay về. Thể lực cạn kiệt? Dừng lại. Đôi khi, quyết định an toàn nhất không phải cắn răng bước tiếp mà là chấp nhận quay đầu. Sự tự do rất quyến rũ, nhưng cuối cùng bạn phải tự đưa mình trở về nhà.

Nhiều người mặc định cần nền tảng tài chính vững chắc mới theo đuổi được lối sống này. Bạn định nghĩa thế nào về “tự do tài chính” trong xê dịch?

Sự thật lại tối giản hơn những gì người ta phỏng đoán rất nhiều, mình chỉ dồn tiền vào những thứ tạo ra cảm xúc mãnh liệt nhất. Với mình, dopamine du lịch sinh ra từ thiên nhiên. Một ngày đi bộ tám tiếng vắt kiệt sức lực giữa thung lũng, đối diện với sông băng hay mặt hồ phẳng lặng đem lại niềm hân hoan tột độ mà những thứ đó lại hoàn toàn miễn phí hoặc tốn rất ít tiền. Mình có thể bỏ tiền thuê một chiếc xe hai cầu để đi sâu vào rừng, đầu tư thiết bị flycam, máy ảnh xịn để lưu giữ khoảnh khắc. Nhưng đổi lại, mình dễ dãi trong việc ăn ngủ, một căn phòng sạch sẽ, an toàn để ngả lưng sau một ngày rã rời là đủ. Mình không giàu có quá mức, mình đơn giản là người sẵn sàng cắt xén những nhu cầu vật chất thông thường để nuôi dưỡng một quỹ thời gian, năng lượng và tài chính dành riêng cho những cung đường.

Có cuộc gặp gỡ nào trên đường đã làm thay đổi hoàn toàn lăng kính của bạn về cuộc sống?

Con người có một khuynh hướng tâm lý rất kỳ lạ, chúng ta thường dễ dàng phơi bày góc khuất tâm hồn với một người hoàn toàn xa lạ. Bởi vì giữa hai người không tồn tại một quá khứ chung, không có sự phán xét, không có kỳ vọng và cũng không mang nỗi sợ câu chuyện sẽ bị rò rỉ. Thế là người ta cứ dốc lòng mà kể.

Mình từng nghe đủ mọi mảng màu cuộc đời trên những chuyến tàu ngược xuôi. Một trong số đó là câu chuyện của một người bạn ở Na Uy. Bạn ấy từng chạm đỉnh thành công, nắm trong tay mọi thứ, rồi một biến cố ập đến cuốn phăng đi tất cả tài sản, ép bạn phải làm lại từ con số không tại Úc. Điều làm mình bất ngờ không phải là sự kiên cường vươn lên mà là lời bộc bạch của bạn: “Điều đáng sợ nhất khi mất trắng là khoảnh khắc nhận ra mình không biết mình là ai nữa”.

Mình tự vấn rằng nếu không còn công việc, tiền bạc thì rốt cuộc cái lõi còn lại của mình là gì? Những cuộc gặp gỡ ngẫu nhiên ấy mang đến điều gì? Mình đi tìm cảnh sắc thế giới nhưng cuối cùng lại nhặt nhạnh được những mảnh vỡ từ cuộc đời người khác, ghép chúng lại để tự soi chiếu chính mình.

Người ta hay lãng mạn hóa solo travel bằng cụm từ “đi để tìm lại chính mình”. Dường như bạn có góc nhìn thực tế và gai góc hơn?

Càng đi ra thế giới, mình càng không nghĩ solo travel là hành trình “tìm lại chính mình” như mạng xã hội hay nói. Bản thân mình không hề bị đánh mất để phải đi thật xa mới tìm thấy. Nó vẫn ở đó, chỉ là nhịp sống thường nhật với công việc, mối quan hệ và vô vàn kỳ vọng đã làm lấn át đi tiếng nói bên trong.

Khi đi một mình, những khoảng trống và sự im lặng giúp những gì sâu thẫm bên trong có cơ hội hiện diện. Mình nhận ra bản thân thực sự thích gì, sợ gì, hay điều gì mình cố làm chỉ vì nghĩ người khác mong đợi. Điều khó nhất không phải tìm ra một phiên bản mới, mà là đủ dũng cảm buông bỏ những phiên bản cũ từng mất nhiều năm xây dựng. Không phải cuộc đời nào cũng cần ép vào một cái khuôn.

Với mình, solo travel không hẳn là “find yourself” mà là tạo một khoảng cách đủ xa khỏi sự quen thuộc để nhìn rõ chính mình. Sau mỗi chuyến đi, thứ mình mang về không phải câu trả lời mới mà là sự rõ ràng hơn về cuộc đời mình thực sự muốn sống.

Hội chứng “post-travel blues” (nỗi buồn sau chuyến đi) thường khiến nhiều người chới với. Bạn đối diện với nhịp sống thường nhật thế nào sau những ngày tự do bay bổng?

Thật lạ là mình rơi vào thái cực ngược lại. Khi đi đủ xa và đủ lâu, sự trỗi dậy mạnh mẽ nhất trong mình lại là khao khát được trở về. Mình nhớ chiếc giường êm ái ở nhà, thèm được xách túi đi tập gym, khát khao ngồi ăn lại món ăn quen thuộc nơi góc phố và ngụp lặn vào công việc dẫu đôi lúc nó hơi lặp lại.

Con người luôn hành động theo nguyên lý quả lắc, luôn mải miết tìm kiếm điểm cân bằng. Chúng ta phá vỡ vùng an toàn để tận hưởng sự tự do tuyệt đối, nhưng nếu tự do đó kéo dài mãi mãi, nó sẽ hóa thành một trạng thái bình thường mới đầy nhàm chán. Mình cho phép bản thân hòa nhịp lại với đời sống chầm chậm, sắp xếp lại hình ảnh, kể vài câu chuyện với bạn bè.

Chúng ta ra đi để mài giũa lại đôi mắt, để đo lường độ rộng lớn của địa cầu và rồi quay về để nhận ra những điều nhỏ bé, lặp đi lặp lại hằng ngày ở nhà lại mang một sức mạnh thân thuộc đến thế nào.

Hãy cứ đi khi còn có thể, bởi khi hoàng hôn cuộc đời gõ cửa, điều khiến ta dằn vặt ứa nước mắt không bao giờ là những bồng bột làm sai mà luôn là những chuyến tàu ta chưa một lần dám bước lên.

Nếu có một thông điệp dành cho những tâm hồn đang chần chừ chưa dám bấm nút đặt vé, bạn sẽ nói gì?

Giả sử chúng ta có khoảng bảy lần của mười năm. Trừ đi tuổi ấu thơ, trừ đi những năm tháng xế chiều gối mỏi chân run, thời gian thực sự để sống một cuộc đời nằm gọn trong vài chục năm ngắn ngủi. Bất cứ lựa chọn nào cũng đòi hỏi một sự đánh đổi. Ở lại thì đối diện với sự tiếc nuối, cất bước thì chấp nhận rủi ro. Sự hoàn hảo dường như là một ảo ảnh. Nếu cứ bám vào việc chờ đợi ví tiền căng phồng, công việc thảnh thơi, mọi rủi ro được dọn sạch thì chúng ta sẽ đợi rất lâu.

Mình chỉ muốn nói một câu thôi: Cứ đại đại đi. Chuẩn bị cẩn thận, biết rõ giới hạn bản thân và rồi nhắm mắt nhấn nút. Hãy cứ đi khi còn có thể, bởi khi hoàng hôn cuộc đời gõ cửa, điều khiến ta dằn vặt ứa nước mắt không bao giờ là những bồng bột làm sai mà luôn là những chuyến tàu ta chưa một lần dám bước lên.

Cám ơn anh đã chia sẻ cùng Marie Claire Vietnam!