Theo nhiều bài đăng trên mạng xã hội, tài khoản Instagram của Ronaldo được cho đã “like” một đoạn video có sự góp mặt của hai nhà báo người Tây Ban Nha Pilar Rodrigues Losantos và Ruben Amon, trong đó cáo buộc Liên đoàn Bóng đá Thế giới (FIFA) “muốn trao World Cup cho Messi”.

Khoảng 48 giờ sau tiếng còi mãn cuộc trận chung kết World Cup 2026, câu chuyện thống trị các mặt báo và mạng xã hội không xoay quanh thành quả của Tây Ban Nha, không phải những màn trình diễn đỉnh cao trên sân cỏ, mà chỉ là một động tác nhấn “like” của Ronaldo, người thậm chí đã rời khỏi cuộc chơi từ cách đó nửa tháng.

Ronaldo: Món quà của nền kinh tế dựa trên sự hả hê

Truyền thông luôn tìm kiếm những câu chuyện thu hút độc giả, và những gì chúng ta quan sát được từ World Cup 2026 không mới. Trong cuốn Nhà Báo Hiện Đại (News Reporting and Writing, The Missouri Group), một cẩm nang cho sinh viên ngành báo chí, có một bài học căn bản dành cho phóng viên thể thao. Thay vì phỏng vấn người thắng cuộc để nghe những chia sẻ tương tự nhau, phóng viên có thể thay vào đó tìm tới kẻ thua cuộc, nơi tiềm ẩn những khoảnh khắc rất đời, những bức xúc rất con người hoặc những câu chuyện chưa từng được kể.

Nguyên tắc ấy giúp báo chí viết lại lịch sử thể thao theo cách rất riêng. Tại World Cup 1994, hình ảnh Roberto Baggio cúi đầu sau khi sút hỏng quả luân lưu vẫn nằm trong tâm trí nhiều thế hệ cổ động viên bóng đá. Năm 1998, đội tuyển Pháp chơi rất hay, nhưng chức vô địch ấy bị phủ bóng bởi thuyết âm mưu về tình trạng sức khỏe của Ronaldo Nazario de Lima trước trận chung kết. Năm 2006, đội tuyển Ý giành chức vô địch đầy cảm xúc, nhưng khoảnh khắc đẹp nhất lại là hình ảnh lầm lũi của Zinedine Zidane khi anh đi ngang chiếc cúp vàng đã vuột khỏi tầm tay. Do đó, không có gì lạ nếu một cổ động viên quan tâm tới những tiếc nuối dành cho tuổi 39 rực rỡ của Lionel Messi hơn cả thành công của đội tuyển Tây Ban Nha.

Nhưng bài học của Nhà báo hiện đại cũng có những biến thể. Câu hỏi đặt ra là, nếu độc giả không thấy đồng cảm với thất bại của các ngôi sao nổi tiếng, mà ngược lại vô cùng hả hê khi chứng kiến người khác gục ngã, liệu truyền thông có đang tiêm “liều thuốc gây nghiện” vào xã hội không?

Người Anh đã mượn chữ Schadenfreude trong tiếng Đức để nói về tâm lý này: tìm thấy sự thỏa mãn, sự hả hê trong thất bại của người khác. Năm 2010, trong tác phẩm Người nổi tiếng và Schadenfreude: nền kinh tế văn hóa dựa trên sự sụp đổ danh tiếng (Celebrity and Schadenfreude: the cultural economy of fame in freefall), hai nhà nghiên cứu Steve Cross và Jo Littler [1]tập trung vào tâm lý schadenfreude nhắm vào người nổi tiếng. Họ cho rằng bên cạnh việc ủng hộ thần tượng, sự thù ghét đối với người nổi tiếng cũng tồn tại rất phổ biến, và có một điểm chung được lặp đi lặp lại như một mô-típ văn hóa: niềm vui khi chứng kiến người nổi tiếng gặp bất hạnh. Schadenfreude là một biểu hiện của sự bất bình đẳng xã hội, và đó là một hình thức để đám đông vô danh có cảm giác “Ít nhất thì kẻ ở trên kia cũng vừa ngã xuống”. Như Cross và Littler lập luận, đây là hình thức tìm thấy tư thế ngang hàng với người nổi tiếng thông qua sự nhục mạ (leveling through humiliation).

Và đó có vẻ là những gì xảy ra với Ronaldo tại World Cup 2026. Mạng xã hội đã góp phần lớn khuếch đại tâm lý schadenfreude, khi số lượng bài đăng chế giễu thất bại của Ronaldo nhận lượt tương tác rất lớn. Cựu tiền đạo người Thụy Điển Zlatan Ibrahimovic không nổi tiếng ở tư cách bình luận viên bóng đá, nhưng những nhận xét tiêu cực của anh dành cho Ronaldo luôn được biến thành một bản tin cho các tờ báo khác. Ronaldo trở thành “chiếc hashtag miễn phí” của cả nền công nghiệp nội dung.

Và nếu theo dõi mạng xã hội suốt một tháng World Cup, bạn sẽ không lạ với kịch bản này: ngay cả khi Messi tỏa sáng, rất nhiều nội dung lan truyền nhất vẫn không chỉ nói về Messi. Chúng nói về Ronaldo. Thay vì đối tượng được trầm trồ thuần túy, Messi trở thành bằng chứng để kết tội Ronaldo.

Ronaldo không tạo ra “schadenfreude economy”, tức "nền kinh tế của khoái cảm trước sự thất bại". Tiền đạo 41 tuổi chỉ là “mỏ vàng” lớn nhất mà nền kinh tế của sự hả hê từng tìm thấy.

Anh nổi tiếng nhất, tự tin nhất, thành công nhất, đồng thời cũng gây chia rẽ nhất. Và toàn bộ các nhận xét này sẽ tích cực hoặc tiêu cực tùy theo góc nhìn.

Với người không thích Ronaldo, nổi tiếng nhất chỉ đồng nghĩa có số lượng “followers” nhiều nhất trên mạng xã hội. Người ta cũng có thể mỉa mai điều này bằng những thống kê cho rằng “đa số cổ động viên Ronaldo là phụ nữ và trẻ nhỏ”. Kiểu nội dung ấy không gì khác ngoài một sự hạ thấp được che đậy khéo léo, một cách phủ nhận giá trị của đối phương bằng cách gán anh với những nhóm khán giả vốn bị mặc định là ”ít hiểu bóng đá hơn”. Nó cũng dễ kéo theo những tranh cãi khác về định kiến giới, định kiến tuổi tác và sự coi thường những cộng đồng người hâm mộ chỉ để phục vụ một cuộc khẩu chiến trên mạng.

Tương tự, người không thích Ronaldo cũng có thể đồng nhất sự tự tin với tự cao. Mỗi lần Ronaldo nhắc đến ngoại hình, tài năng hay sự giàu có của bản thân, họ lại có thêm một lý do để xem anh là người ái kỷ.

Nhưng sau tất cả, khi hai phía càng tranh cãi, thuật toán càng có xu hướng khuếch đại dạng nội dung này. Và càng nhiều tranh cãi, càng nhiều bài báo, video và bài đăng tiếp tục được sản xuất.

Ronaldo vẫn là cầu thủ có lượt theo dõi nhiều nhất mạng xã hội. Một thống kê vào ngày 22/7 cho thấy cầu thủ này nhận thêm 11,4 triệu luợt theo dõi trên Instagram, con số rất lớn đối với một tài khoản vốn đã thống trị số lượng cổ động viên trực tuyến. Ronaldo cũng vẫn là người sở hữu bài đăng Instagram có lượt thích cao nhất World Cup 2026 tính đến nay, với bức ảnh ngày 24/6 nhận hơn 20 triệu lượt tương tác chỉ sau 48 giờ (hiện vượt mốc 30 triệu).

Đọc thêm: Dấu ấn Louis Vuitton phía sau chiếc rương bảo vệ cúp vàng FIFA World Cup 2026

Ai nối bước Ronaldo, Messi, hay Neymar?

Tranh cãi là tương tác. Hả hê là doanh thu. Nếu một cú nhấn “like” có thể vượt qua trận chung kết World Cup về mức độ quan tâm, có lẽ vấn đề không còn nằm ở Ronaldo nữa. Vấn đề là bóng đá đang ngày càng phụ thuộc vào những câu chuyện ngoài sân cỏ để giữ lấy sự chú ý.

Steve Cross và Jo Littler chỉ ra một nghịch lý thú vị: sự chế giễu người nổi tiếng không làm suy yếu văn hóa người nổi tiếng, mà ngược lại còn kéo dài tuổi thọ của nó. Công chúng liên tục hạ bệ các ngôi sao, nhưng chính quá trình ấy lại giữ họ ở vị trí trung tâm của mọi cuộc trò chuyện. Có lẽ đó là lý do Ronaldo vẫn là nhân vật chính của World Cup ngay cả khi anh không còn thi đấu.

Nhưng vấn đề đặt ra là liệu những nguồn “tài nguyên” như Ronaldo sẽ còn được khai thác cho đến bao giờ, nếu chính bóng đá không thể tự cứu lấy nó? Nói rằng schadenfreude hay nguyên tắc “phỏng vấn kẻ thất bại” không mới không đồng nghĩa vắng đi Ronaldo thì mô hình này vẫn hoạt động tốt. Chúng ta thường có khuynh hướng chú trọng mô hình và quên đi sự đóng góp của con người. Một mô hình tốt trên thực tế chỉ hoạt động tốt nhất nếu ở đó có những cá nhân đủ tốt. Disney từng là mô hình rất thành công khi trình làng lứa tài năng đầu những năm 1990, nhưng không có Britney Spears hay Justin Timberlake thứ hai. Lối đá Tiki-Taka của Barcelona từng giúp đội bóng này càn quét châu Âu nhưng thành tích ấy không thể tái diễn vì ở đó không có Messi, Xavi, Andres Iniesta và Sergio Busquets thứ hai. Neymar thường được xem là trường hợp “thương mại hóa cầu thủ” thành công và chấn động, nhưng hầu hết cầu thủ sau này được quản lý chuyên nghiệp theo kiểu ấy không thể bứt phá chỉ đơn giản vì họ không tài năng như Neymar.

Không ít người đã dõi theo kỳ World Cup 2026 năm nay với tâm lý hoài niệm. Ở đó, họ muốn thấy Neymar hoặc Quả bóng vàng Luka Modric (Croatia) đá những trận quốc tế cuối cùng. Và dĩ nhiên, họ muốn chứng kiến những bước chạy cuối cùng như đoạn kết cho cuộc tranh luận hai thập kỷ Ronaldo - Messi. Nhưng đây cũng chính là sự thật tàn khốc FIFA và bóng đá phải đối mặt: không một thần tượng mới nào đủ sức hút, và họ phải khai thác triệt để những ngôi sao ở ngưỡng tuổi 40. Không phải FIFA hay những nhà tổ chức bóng đá không nhìn thấy điều này. Nhưng có vẻ chính những người trong nhóm này cũng chưa tìm thấy giải pháp chung, và điều đó được chứng minh qua việc họ bất đồng với nhau về giải pháp.

Nhiều năm qua, bóng đá thế giới liên tục tìm cách mở rộng quy mô. World Cup từ 32 đội lên 48 đội. Nhiều trận đấu hơn. Nhiều thị trường mới hơn. Nhiều gói tài trợ hơn. Doanh thu vì thế vẫn tiếp tục lập kỷ lục. Nhưng doanh thu cao không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với sức hấp dẫn tăng lên.

Trớ trêu, chính bóng đá Tây Ban Nha, vốn vừa đăng quang ngôi vô địch thế giới, đã nhiều lần phát đi tín hiệu cảnh báo. Florentino Pérez từng muốn kéo Real Madrid khỏi Champions League để lập Super League với lập luận rằng bóng đá truyền thống đang dần đánh mất thế hệ khán giả trẻ. Sau World Cup 2026, những chỉ trích dành cho FIFA tiếp tục xuất hiện, từ lịch thi đấu quá dày, thể thức mở rộng gây tranh cãi cho tới câu hỏi liệu giải đấu đang lớn hơn về quy mô hay thực sự hấp dẫn hơn về chất lượng. Đó đều là những biểu hiện của cùng một vấn đề: bóng đá đang cố giữ sự chú ý của khán giả bằng nhiều trận đấu hơn, thay vì nhiều câu chuyện hơn.

Và đó là lúc người ta nhận ra giá trị của Ronaldo, Messi hay Neymar. Họ không chỉ là những cầu thủ xuất sắc. Họ là hiện thân của những "động cơ truyền thông" mà cả nền công nghiệp bóng đá vô tình được hưởng lợi suốt gần hai thập kỷ. Họ là sự hòa quyện của tài năng, thời đại, truyền thông và cả một chút may mắn lịch sử. Vì lẽ đó, có thể xem World Cup 2026 là thời điểm cho một sự chuyển giao. Chúng ta vẫn thấy các ngôi sao kế cận như Erling Haaland, Kylian Mbappe và Lamine Yamal đã thể hiện rất tốt. Nhưng 4 năm nữa, tại World Cup 2030, họ mới thực sự đá trên sân khấu của chính mình.

Thời gian sẽ trả lời. Chúng ta không phủ nhận tài năng của Haaland, Mbappe hay Yamal. Chúng ta chỉ hoài nghi về việc họ có là những người khiến cả World Cup được nhắc tới chỉ bằng việc “nhấn like” một thứ gì đó hay không.

Bài: Nhật Đăng