Bao TranChi có một hành trình khá đặc biệt với trang phục điện ảnh. Công việc đưa chị đến Hollywood, nơi những thiết kế của chị từng xuất hiện trong nhiều bộ phim và chương trình thời trang quốc tế, đồng thời cho chị cơ hội làm việc với những tên tuổi lớn của ngành giải trí. Chị cũng từng xuất hiện trên Next in Fashion và Project Runway; nhưng song song với công việc tại Mỹ, Bao TranChi vẫn giữ một mối duyên bền bỉ với điện ảnh Việt, từ những dự án cổ trang, lịch sử cho đến các tác phẩm đương đại.

Ở chị có sự giao thoa khá thú vị giữa thời trang và điện ảnh. Nếu thời trang thường bắt đầu từ một ý tưởng, một phom dáng hay một cảm xúc, thì phục trang phim lại đòi hỏi người thiết kế phải bước sâu hơn vào câu chuyện, phải hiểu nhân vật là ai, họ sống trong thời đại nào, di chuyển ra sao và điều gì cần được thể hiện ngay cả khi nhân vật chưa nói một lời. Với Hộ Linh Tráng Sĩ - Bí Ẩn Mộ Vua Đinh, chị tiếp tục đảm nhận vai trò fashion/costume designer, cùng ê-kíp xây dựng diện mạo cho một bộ phim lấy cảm hứng từ thời Đinh; một công việc đòi hỏi không chỉ sự nhạy cảm về thẩm mỹ mà còn rất nhiều nghiên cứu, thử nghiệm và những lựa chọn phía sau màn ảnh mà khán giả có thể không bao giờ nhìn thấy.

Nếu nhìn lại hành trình làm nghề của mình, đâu là những cột mốc hoặc trải nghiệm đã đưa chị đến với công việc Fashion/ Costume Director hôm nay?

Tôi nghĩ hành trình của mình thực sự là sự giao thoa liên tục giữa thời trang, điện ảnh, kể chuyện và việc tạo ra những khoảnh khắc thị giác trong hơn hai thập kỷ qua. Tôi may mắn vì hai thế giới thời trang và phục trang điện ảnh đến với mình gần như cùng lúc. Tôi tốt nghiệp Otis College of Art and Design năm 21 tuổi và cũng trong năm đó được nhận vào Costume Designers Guild. Gần như ngay lập tức, tôi đứng trước một lựa chọn rất thú vị: hoặc đến New York làm việc cho một nhà mốt lớn như Anne Klein, hoặc ở lại Los Angeles và tham gia một bộ phim lớn của Hollywood là Charlie’s Angels. Tôi chọn điện ảnh, và đến năm 23 tuổi thì đã trở thành một trong những closing designers của LA Fashion Week.

Vì thế, với tôi, Fashion và Costume chưa bao giờ là hai con đường tách biệt. Thời trang dạy tôi cách tạo ra một hình ảnh, hiểu về phom dáng, tỷ lệ, chất liệu, vẻ đẹp và sức hút thị giác. Còn điện ảnh dạy tôi rằng hình ảnh đó phải có ý nghĩa; trang phục phải mang theo tính cách, tâm lý, lịch sử, chuyển động và câu chuyện của nhân vật. Tôi luôn tự hỏi: Người này là ai? Họ đến từ đâu? Tại sao họ mặc thứ này? Và bộ trang phục nói gì về họ trước cả khi họ cất lời?

Có lẽ chính sự kết hợp ấy đã dẫn tôi đến vị trí Fashion / Costume Director ngày hôm nay. Tôi vừa muốn tạo ra một hình ảnh khiến khán giả không thể rời mắt, vừa muốn hình ảnh đó thực sự phục vụ cho câu chuyện.

Trước Hộ Linh Tráng Sĩ, chị đã từng làm việc với những dự án phim nào khác? Cơ duyên nào đưa chị đến với Hộ Linh Tráng Sĩ - Bí Ẩn Mộ Vua Đinh? Điều gì ở dự án này khiến chị muốn nhận lời?

Tôi đã có cơ hội làm việc trên nhiều dự án quốc tế và Việt Nam trong suốt hành trình của mình. Với điện ảnh Việt, tôi từng thiết kế phục trang cho Khát Vọng Thăng Long năm 2010, Lửa Phật năm 2012, The Greatest Beer Run Ever năm 2022, Tử Chiến Trên Không năm 2024 và Red Thread năm 2025.

Tôi được chị Hiền mời tham gia Hộ Linh Tráng Sĩ vào tháng 4/2025, khi tôi đang ở Việt Nam làm Red Thread. Sau đó tôi đến BHD và gặp anh Bình, chị Hiền và chị Hạnh. Tôi vốn đã rất ngưỡng mộ công việc của anh Nguyễn Phan Quang Bình; tôi thích sự giàu có, chiều sâu cảm xúc và độ tinh tế trong những thế giới anh tạo ra. Tôi cũng từng làm việc với chị Hiền và chị Hạnh trong Lửa Phật, nên giữa chúng tôi đã có sự tin tưởng nhất định.

Ngay trong lần đầu họ cho tôi xem định hướng hình ảnh của bộ phim, phản ứng đầu tiên của tôi là: “Làm sao chúng ta có thể thực hiện được bộ phim này?” Bởi đây thực sự là một dự án khổng lồ. Chúng tôi phải xây dựng gần như cả một thế giới từ đầu, từ trang phục, chất liệu, phom dáng đến từng chi tiết nhỏ.

Nhưng chính quy mô và mục đích của dự án lại khiến tôi muốn nhận lời. Tôi tin vào tầm nhìn của anh Bình, chị Hiền và chị Hạnh, và tôi cảm thấy chúng tôi đang làm một điều lớn hơn việc đơn thuần thiết kế trang phục cho một bộ phim. Với tôi, đây là cơ hội góp phần kể lại một giai đoạn quan trọng trong lịch sử Việt Nam, và với tư cách một nhà thiết kế người Việt, điều đó có ý nghĩa rất sâu sắc.

Làm trang phục cho một bộ phim mang thể loại huyền sử Việt có gì khác với những công việc styling hay chỉ đạo thời trang trước đây mà chị từng thực hiện?

Điểm khác biệt lớn nhất là trang phục trong điện ảnh không thể chỉ đẹp. Nó phải có lý do để tồn tại trong câu chuyện.

Khi làm thời trang, tôi thường nghĩ về hình ảnh, tỷ lệ, phom dáng, kết cấu, vẻ đẹp và cảm xúc mà một bộ trang phục tạo ra. Nhưng với điện ảnh, tôi phải đi xa hơn rất nhiều. Tôi phải hiểu nhân vật, tâm lý, hoàn cảnh, vị trí xã hội, họ đã trải qua những gì và sắp trải qua điều gì. Nhân vật đang chiến đấu, di chuyển, dự tiệc, bước vào cung điện hay trở về từ vùng hoang dã đều ảnh hưởng đến cách họ mặc.

Tôi luôn bắt đầu từ kịch bản, sau đó xây dựng “Character Board” cho từng nhân vật, bao gồm phom dáng, màu sắc, chất liệu, hình ảnh tham khảo và hành trình cảm xúc của họ. Những điều đó tạo thành một “visual bible” để toàn bộ đội ngũ cùng nhìn về một thế giới thống nhất. Tôi cũng không muốn phục trang lịch sử chỉ đơn giản là sao chép quá khứ. Tôi muốn tạo ra một hình ảnh điện ảnh đủ mạnh để có thể ở lại trong trí nhớ của khán giả. Nhưng trước khi có quyền sáng tạo, mình phải hiểu những nguyên tắc và nền tảng lịch sử trước đã.

Với một bộ phim lấy cảm hứng từ thời Đinh nhưng có nhiều yếu tố hư cấu, chị bắt đầu nghiên cứu trang phục từ đâu để vừa tạo được cảm giác lịch sử, vừa phục vụ ngôn ngữ điện ảnh?

Đây là một trong những phần khó nhất của dự án, bởi thời Đinh còn lại rất ít tư liệu trực tiếp về trang phục, kỹ thuật thủ công hay đời sống thị giác. Vì vậy, đội ngũ phục trang phải làm việc gần như những nhà sử học và những người lần theo dấu vết: tìm mọi manh mối có thể, đối chiếu các nguồn, đặt câu hỏi về từng chi tiết rồi từng bước xây dựng một ngôn ngữ hình ảnh có cơ sở văn hóa. Chúng tôi cũng may mắn nhận được sự hỗ trợ của những nhà nghiên cứu lịch sử đã dành nhiều năm tìm hiểu về giai đoạn này.

Tôi vốn là người rất thích nghiên cứu, thậm chí có thể nói là hơi ám ảnh với việc này. Tôi không bao giờ chỉ nhìn một nguồn tài liệu. Nếu tìm hiểu một món đồ nhỏ như giày dép của phụ nữ trong hoàng cung, tôi muốn biết nó trông như thế nào, được làm ra sao, ai có thể sử dụng, nó nói lên điều gì về văn hóa lúc đó.

Sau đó, tôi mới đưa trí tưởng tượng vào những khoảng trống mà lịch sử không còn giữ lại. Với tôi, tính xác thực không có nghĩa là giả vờ rằng chúng ta biết tất cả những gì lịch sử đã mất. Nó là việc nghiên cứu thật sâu những gì còn lại, rồi dùng trí tưởng tượng một cách có cơ sở văn hóa để lấp vào những phần trống ấy.

Nguyên Phong là một ví dụ rất rõ. Đây là nhân vật hư cấu, nhưng xuất thân của anh cho chúng tôi rất nhiều thông tin để xây dựng hình ảnh. Anh sinh ra trong dòng dõi hoàng gia, mồ côi từ nhỏ và lớn lên cùng Thầy Mo trong một cộng đồng Mường ở vùng núi, nơi có truyền thống dệt và làm thủ công rất đặc biệt. Vì vậy, quần áo của anh phải mang theo dấu vết của chính cộng đồng đã nuôi dưỡng mình. Chúng tôi sử dụng vải được dệt và nhuộm thủ công bởi một nghệ nhân Mường ở vùng cao, đồng thời đưa tre, gỗ và những sợi chỉ còn dư từ vải thủ công vào các món trang sức.

Có nguyên tắc nào chị tự đặt ra cho phần phục trang của Hộ Linh Tráng Sĩ không?

Tôi luôn muốn mỗi nhân vật có một bản sắc thị giác riêng. Không phải nhân vật nào cũng cần nổi bật hay thật nhiều chi tiết, nhưng tôi muốn khán giả có thể cảm nhận được họ là ai ngay từ khi bước vào khung hình.

Với tôi, không có lựa chọn nào trên trang phục là ngẫu nhiên. Chất liệu, màu sắc, kết cấu, phom dáng hay cách xử lý bề mặt đều phải nói được điều gì đó về người mặc: họ đến từ đâu, thuộc về thế giới nào, có vị trí ra sao, nhìn nhận bản thân như thế nào và đôi khi là họ đang cố che giấu điều gì.

Về ngôn ngữ chung, Áo Đối Khâm và Áo Giao Lĩnh là nền tảng quan trọng cho hệ thống phục trang của phim, bởi đây là những kiểu y phục có gốc rễ trong lịch sử trang phục Việt Nam. Tôi muốn trang phục phản ánh được một Việt Nam đang từng bước hình thành bản sắc của mình, nên chất liệu, màu sắc, kết cấu và phom dáng đều được cân nhắc để gợi lên đất đai, sông ngòi, núi rừng và con người của thời đại ấy.

Và có một nguyên tắc tôi đặc biệt quan tâm: trang phục không được trông giống trang phục. Tôi muốn khán giả tin rằng đó thực sự là quần áo mà nhân vật đã mặc, đã sống cùng nó, chứ không phải một bộ trang phục vừa được mặc vào để quay phim.

Có bộ trang phục nào trong phim mà chị đặc biệt yêu thích hoặc cảm thấy nó nói lên rất nhiều điều về nhân vật?

Tôi không nghĩ có một bộ trang phục duy nhất đại diện cho Hộ Linh Tráng Sĩ. Với tôi, điểm nhấn của bộ phim nằm ở toàn bộ ngôn ngữ phục trang: độ sâu, kết cấu, sự phong phú và cảm giác uy nghi của cả thế giới ấy.

Tôi rất thích cách những thứ đó thay đổi theo từng nhân vật. Với Hữu Tướng Quân của Johnny Trí Nguyễn, tôi sử dụng kim loại xỉn màu, vàng sẫm và đồng cũ để thể hiện một người đàn ông mang theo những tổn thương trong quá khứ nhưng đã biến chúng thành kỷ luật và trách nhiệm. Quyền lực của ông ấy phải có cảm giác được trải qua, được sống cùng, chứ không phải phô ra.

Hoàng hậu Hồ Dương của Đỗ Thị Hải Yến lại có một ngôn ngữ hoàn toàn khác. Bộ áo vàng với phần tà dài mang tính chất gần như kiến trúc, để người xem cảm nhận được quyền lực của bà ngay cả trước khi bà chuyển động. Còn Nguyễn Phong thì ngược lại: anh là sự tự do, nên quần áo phải có nhịp điệu riêng, không bị đóng khung bởi những quy tắc của triều đình.

Tôi cũng rất thích việc cài những chi tiết nhỏ, những “Easter egg” hoặc dấu hiệu báo trước vào trang phục. Một món trang sức, một motif trên vải, một màu sắc tưởng như rất nhỏ đôi khi có thể gợi ý về điều sẽ xảy ra với nhân vật sau đó. Nếu khán giả xem lại bộ phim lần thứ hai và bất chợt nhận ra một chi tiết như vậy, với tôi đó là một niềm vui rất lớn.

Điều khó nhất khi làm phục trang cho Hộ Linh Tráng Sĩ là gì?

Chắc chắn là chất liệu. Đây là một trong những phần khó nhất của toàn bộ quá trình.

Hãy thử hình dung: chúng tôi đang làm một bộ phim lấy bối cảnh năm 1978, nhưng lại phải tái tạo thế giới ấy vào năm 2025. Việc tìm được những loại vải có thể thực sự thuộc về thế giới đó ở Los Angeles và TP.HCM trở thành một cuộc săn tìm đúng nghĩa. Khi về Việt Nam, có những ngày tôi đi từ sáng đến tối, chạy xe máy dưới trời nắng, len vào những khu chợ, cửa hàng và những góc phố mà bình thường có lẽ chẳng ai nghĩ đến để tìm chất liệu. Hết mua vải từ TP.HCM tôi còn bay ra Hà Nội để tìm kiếm thêm nguyên liệu.

Mỗi khi nhìn thấy một tấm vải, trong đầu tôi lại lập tức xuất hiện một loạt câu hỏi: nó có thể thuộc về Nguyên Phong không, An Nhiên thì sao, một người trong hoàng cung có thể tiếp cận chất liệu này không, nó có đúng với địa vị và hoàn cảnh của nhân vật không?

Đôi khi tìm được chất liệu hoàn hảo nhưng màu lại sai. Khi đó chúng tôi phải nhuộm lại, xử lý bề mặt, làm cũ hoặc thậm chí tự tạo ra chất liệu mới. Mọi thứ liên tục phải cân bằng giữa lịch sử, nhân vật, màu sắc, kết cấu, cấu trúc, chuyển động và câu chuyện.

Nhưng tôi cũng nghĩ chính những lúc như vậy là nơi sự kỳ diệu của nghề xuất hiện. Có những khoảnh khắc bạn tìm thấy đúng thứ mình cần sau rất nhiều ngày thất vọng, và cảm giác đó thực sự rất khó diễn tả.

Nếu phải dùng một điều mà Hộ Linh Tráng Sĩ đã dạy mình về nghề hoặc về chính bản thân để khép lại cuộc trò chuyện này, chị sẽ chọn điều gì?

Có lẽ điều lớn nhất là tôi càng hiểu hơn rằng mỗi cánh cửa chỉ có thể mở ra một cánh cửa khác nếu mình sẵn lòng bước qua nó. Rất nhiều thành tựu trong sự nghiệp của tôi đến từ việc chấp nhận những điều mình chưa biết, bước vào những cơ hội mà có thể lúc đầu mình vẫn chưa cảm thấy hoàn toàn sẵn sàng.

Nhưng Hộ Linh Tráng Sĩ cũng nhắc tôi nhiều hơn về con người. Điện ảnh là một ngành được xây dựng bằng sự cộng tác và lòng tin. Một bộ phim không bao giờ được tạo nên bởi một cá nhân. Tài năng quan trọng, sự chăm chỉ cũng quan trọng, nhưng trên tất cả vẫn là sự tử tế và chân thành giữa những con người làm việc cùng nhau.

Với riêng tôi, dự án này còn là một hành trình trở về. Tôi rời Việt Nam khi còn rất nhỏ và lớn lên ở Mỹ, nhưng những bộ phim lịch sử Việt Nam luôn khiến tôi cảm thấy mình đang nối lại một phần với tổ tiên, gia đình, văn hóa và nơi mình sinh ra. Tôi không chỉ cảm thấy mình đang tái hiện lịch sử; tôi cảm thấy mình đang góp một phần nhỏ để gìn giữ nó, đồng thời hiểu thêm về chính mình.