Ngày 5/9/1945, chỉ ba ngày sau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập tại Quảng trường Ba Đình, Người viết Thư gửi các học sinh nhân ngày khai trường đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Trong bức thư, Bác Hồ gửi lời chúc mừng, động viên đến thế hệ học trò đang bước vào năm học mới, đồng thời nhấn mạnh ý nghĩa của giáo dục trong những ngày đầu sau khi đất nước giành độc lập. Từ ngày khai trường và bức thư gửi học sinh năm ấy, ngày 5/9 dần gắn với thời điểm bắt đầu năm học mới ở Việt Nam.

Từ mùa khai trường đầu tiên

Mùa thu năm ấy, một năm học mới bắt đầu trong những ngày đầu tiên của nước Việt Nam độc lập. Chính quyền cách mạng còn non trẻ, cuộc sống của người dân còn nhiều nhọc nhằn nhưng năm học mới vẫn bắt đầu, cổng trường vẫn mở ra và học sinh lại ríu rít gặp thầy, gặp bạn. Trong Thư gửi các học sinh, Chủ tịch Hồ Chí Minh hình dung “cái cảnh nhộn nhịp tưng bừng của ngày tựu trường ở khắp các nơi”.

Các em hết thảy đều vui vẻ vì sau mấy tháng giời nghỉ học, sau bao nhiêu cuộc chuyển biến khác thường, các em lại được gặp thầy gặp bạn. Nhưng sung sướng hơn nữa, từ giờ phút này giở đi các em bắt đầu được nhận một nền giáo dục hoàn toàn Việt Nam.

Với thế hệ học sinh năm đó, niềm vui trở lại trường sau nhiều biến động còn gắn với một thay đổi lớn trong đời sống học tập, khi họ bắt đầu được đón nhận “một nền giáo dục hoàn toàn Việt Nam”. Cơ hội học tập ấy, theo lời Bác Hồ, cũng là thành quả được đánh đổi bằng sự hy sinh của biết bao thế hệ đi trước. “Các em được hưởng sự may mắn đó là nhờ sự hy sinh của biết bao nhiêu đồng bào các em”, Người viết.

Ngày khai trường năm 1945 vì thế trở thành một dấu mốc đáng nhớ của nền giáo dục Việt Nam trong những ngày đất nước vừa giành độc lập, mở ra một hành trình giáo dục gắn với việc đào tạo con người và kiến thiết quốc gia.

Đọc thêm: Mùa hè - áp lực vô hình của phụ huynh

Tiếng trống khai giảng hôm nay

Sáng nay 5/9, hơn 26 triệu học sinh, sinh viên cả nước rộn ràng tham dự lễ khai giảng năm học mới 2026 - 2027 với những nghi thức quen thuộc như chào cờ, hát Quốc ca và tiếng trống khai trường.

So với mùa thu năm 1945, khung cảnh hôm nay đã thay đổi rất nhiều. Những lớp học, sân trường, sách vở, đồng phục và cách thức tổ chức lễ khai giảng đều mang diện mạo của một thời đại khác. Công nghệ cũng đưa những buổi lễ khai giảng “bước ra” ngoài cổng trường, kết nối và truyền đi tới nhiều điểm trường cùng lúc. Nhưng vào sáng 5/9 hằng năm, học sinh vẫn trở lại sau kỳ nghỉ hè, gặp thầy cô, bạn bè và bắt đầu một năm học mới.

Những học sinh đứng dưới sân trường năm ấy đã đi qua nhiều chặng đường của cuộc đời. Có người nay đã là ông bà, cha mẹ, lại đưa con cháu đến trường trong một buổi sáng tháng Chín. Có người trở thành thầy cô, đứng ở phía bên kia sân trường, tiếp tục chào đón những thế hệ học trò mới.

Từ mùa khai trường đầu tiên của một nước Việt Nam độc lập, lời nhắn gửi của Bác Hồ dành cho học sinh năm ấy đã đi qua hơn tám thập niên, vẫn vang lên trong mỗi mùa tựu trường như một lời nhắc về trách nhiệm của những thế hệ đang học tập và lớn lên cùng đất nước:

Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em.