Kathy Uyên là đạo diễn, diễn viên, nhà sản xuất, biên kịch người Mỹ gốc Việt, đồng thời là Nhà sáng lập & CEO của A.C.T Academy. Năm 2009, chị đảm nhận vai chính trong Chuyện tình xa xứ của Victor Vũ, giành giải Cánh Diều Vàng 2010 cho hạng mục Nữ diễn viên phụ xuất sắc. Cột mốc này mở ra cơ hội để Kathy trở về Việt Nam hoạt động lâu dài, tiếp tục ghi dấu với Để Mai tính của Charlie Nguyễn. Năm 2019, chị thực hiện bộ phim đầu tay ở vai trò đạo diễn với Chị Chị Em Em, tác phẩm trở thành phim tâm lý - giật gân ăn khách nhất phòng vé Việt Nam năm đó và được trình chiếu tại Busan International Film Festival.
Sau khi tốt nghiệp đại học với hai văn bằng Cử nhân Kinh tế và Nghiên cứu Điện ảnh, Kathy quyết định gác lại con đường được vạch sẵn để theo đuổi giấc mơ. Chị chuyển đến West Hollywood, Los Angeles. Những ngày tháng ấy gợi nhớ đến những phân cảnh quen thuộc trong La La Land. Ban đêm, Kathy làm bartender và phục vụ bàn; ban ngày, chị đến lớp diễn xuất rồi lại tất tả đến những buổi thử vai. Công việc lặp đi lặp lại: Chờ đợi, hy vọng, rồi phần lớn là bị từ chối. Thi thoảng, giữa rất nhiều lần gõ cửa không thành, một vai diễn nhỏ mở ra. Cuộc sống của một diễn viên trẻ ở Hollywood khi ấy là như vậy: Những ca làm đêm kéo dài, những phòng thử vai sáng đèn từ sớm và một niềm tin mong manh nhưng bền bỉ rằng cánh cửa tiếp theo có thể sẽ mở.
Rồi cái duyên với Việt Nam nảy nở khi chị đóng Chuyện tình xa xứ của đạo diễn Victor Vũ (2009) và nhận giải Cánh Diều Vàng trong khi tiếng Việt khi ấy chưa trôi chảy. Sau khi phim đóng máy, chị quay lại Mỹ và tiếp tục tối phục vụ bàn, sáng thử vai.
Dấu mốc điện ảnh tiếp theo sau quãng thời gian miệt mài tìm kiếm cơ hội của Kathy Uyên là bộ phim Để Mai tính của đạo diễn Charlie Nguyễn (2010). Cơ hội đến gần như vào phút chót, khi nữ diễn viên chính bất ngờ đổ bệnh chỉ một tuần trước ngày bấm máy. Trong thế gấp gáp, Kathy chọn canh bạc thắng - thua. “Deal with the pressure later” (tạm dịch: áp lực cứ để mai tính). Còn cơ hội thì phải nắm lấy. Mọi nỗ lực được đáp lại. Bộ phim thành công, Kathy được nhắc đến nhiều hơn. Nhưng thành công không tự động bày ra một “mâm cỗ” sự nghiệp thênh thang. Trái lại, nó đặt lên vai người diễn viên trẻ một sức ép vô hình: Đã từng đứng ở trên cao thì không được phép bước xuống.
Đầu những năm 2010, điện ảnh Việt Nam gần như chưa có một bộ phim thời trang đúng nghĩa. Phần lớn kịch bản được chấp bút bởi nam biên kịch và nhân vật nữ thường tồn tại như vệ tinh xoay quanh nam chính. Ở hai vị trí mới, Kathy muốn kể một câu chuyện đặt phụ nữ vào trung tâm, nhưng không “nhào nặn” họ trở nên hoàn hảo.
Ba năm viết kịch bản. Một năm sản xuất. Âm mưu giày gót nhọn ra đời.
Nhân vật Anne trong phim đi ngược với mô-típ quen thuộc của nữ chính dịu dàng, nàng thơ hoàn hảo. Cô xuất hiện trên màn ảnh với vẻ vụng về, cầu toàn, tham vọng, đôi khi tinh nghịch. Sự không hoàn hảo ấy phản chiếu chính người chấp bút. Bởi Kathy chưa bao giờ tự xem mình là hình mẫu hoàn chỉnh. Bộ phim khép lại với giải Cánh diều Bạc và mang về cho Kathy Uyên giải “Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất” tại Cánh diều vàng 2013. Đó là một mắt xích quan trọng: Từ một diễn viên chờ đợi cơ hội, Kathy trở thành người chủ động “chọn vai” cho bộ phim của chính mình.
Chính trong quãng thời gian ấy, Kathy nhận ra rằng cân bằng đôi khi không phải là chia đều mọi thứ, mà là chấp nhận gánh tất cả lên đôi vai. Vừa ở bên mẹ. Vừa làm phim. Vừa đau đớn. Vừa mạnh mẽ.
Khi Chị Chị Em Em ra mắt, bộ phim có buổi công chiếu quốc tế tại Busan International Film Festival và giành giải Khán giả bình chọn tại Osaka Asian Film Festival. Ở bề nổi, đó là một cột mốc đáng kể. Ánh đèn, thảm đỏ, tràng pháo tay. Nhưng phía sau là một thân thể đã kiệt sức. Lần đầu tiên, chị nhìn rõ những suy nghĩ đã âm thầm dẫn dắt mình suốt nhiều năm: Phải chứng minh bản thân; phải đủ tốt; phải hơn thế nữa. Dẫu những niềm tin xuất phát từ sự “tự ti” ấy nuôi dưỡng tham vọng, đưa chị đi xa. Nhưng gốc rễ của chúng lại đến từ cảm giác thiếu hụt.
Diễn viên, rồi biên kịch, nhà sản xuất, đạo diễn. Các vai trò đến nối tiếp nhau. Có những vai không hoàn toàn do chị chủ động chọn lựa, mà như một phản xạ trước nỗi sợ chưa đủ giỏi. Thành tựu, như chị từng ví, là “một liều thuốc giảm đau tạm thời cho vết thương chưa lành”. Câu nói “We’re doing it for someone else” vốn dành cho những diễn viên biết đặt cái tôi sang một bên, dần trở thành cách chị vận hành sự nghiệp: Đi qua nhiều vai diễn đến kiệt sức chỉ để chứng minh bản thân.
